ወረ ኢሉ (Warra Illu) ጎሳ ውልድ — የዘር ሐረግ ፍለጋ ከደጃዝማች ዓሊ አባ ጂፋር የወረ ኢሉ ገዥ

ወረ ኢሉ (Warra Illu) ጎሳ ውልድ — የዘር ሐረግ ፍለጋ ከደጃዝማች ዓሊ አባ ጂፋር የወረ ኢሉ ገዥ ★ Miky Sultan Barento ★ 1. ደጃዝማች ዓሊ አባ ጂፋር ደጃዝማች ዓሊ አባ ጂፋር የወሎ ኦሮሞ ወረ ኢሉ (Warra Illu) አለቃ እንደነበሩ በተለያዩ ምንጮች ተጠቅሷል። አንድ የታሪክ ምንጭ እሳቸውን “የወረ ኢሉ "Warra Illu"ጎሳ የወሎ ኦሮሞ ሙስሊም አለቃ” ብሎ ይገልጻል። 2. የዓሊ አባ ጂፋር ልጅ ወይዘሮ ይሽምበት ዓሊ አባ ጂፋር የደጃዝማች ዓሊ አባ ጂፋር ልጅ ነበሩ። በ1873 አካባቢ ከራስ መኮንን ወልደሚካኤል ጋር ተጋቡ። 3. ከዚያ የተወለደው ዳግማዊ አጼ ኃይለ ሥላሴ — ተፈሪ መኮንን የይሽምበት ዓሊ እና የራስ መኮንን ልጅ ነበሩ። ስለዚህ በዚህ ክፍል የተረጋገጠው የዘር ሐረግ፦ ወረ ኢሉ (ወሎ ኦሮሞ) ↓ ደጃዝማች ዓሊ አባ ጂፋር ↓ ወይዘሮ ይሽምበት ዓሊ አባ ጂፋር ↓ ራስ መኮንን ወልደሚካኤል ጋር ትዳር ↓ አጼ ኃይለ ሥላሴ (ተፈሪ መኮንን) በተጨማሪም ወረ ኢሉ ከወሎ ኦሮሞ ታላላቅ ቤቶች አንዱ እንደነበር የታሪክ ጥናቶች ያሳያሉ፤ ስለዚህ የወረ ኢሉን ታሪክ ከማምማዶች/ወረ ሕማኖ ገዢዎች ዘር ጋር በቀጥታ መቀላቀል አይገባም። በተለይ ደጃዝማች ዓሊ አባ ጂፋርን ከእሳቸው በፊት ከነበሩ የወረ ኢሉ አለቆች ጋር ለማያያዝ ፈለግሁ። የተረጋገጠው የዘር ሐረግ ወረ ኢሉ (ወሎ ኦሮሞ) ↓ ደጃዝማች ዓሊ አባ ጂፋር ↓ ወይዘሮ ይሽምበት ዓሊ አባ ጂፋር ↓ ራስ መኮንን ወልደሚካኤል ጋር ተጋቡ ↓ ልጅ ተፈሪ መኮንን — አጼ ኃይለ ሥላሴ ይህን የሚያረጋግጡ ምንጮች ይሽምበት የደጃዝማች ዓሊ አባ ጂፋር ልጅ እና የወረ ኢሉ የወሎ ኦሮሞ አለቃ ልጅ መሆኗን ይገልጻሉ። የታሪክ ጥናቶች ግን ወረ ኢሉ ከ“ሰባቱ ቤቶች ወሎ” አንዱ መሆኑን ያረጋግጣሉ፦ ወረ ሒማኖ፣ ወረ ቃሉ፣ ወረ ባቦ፣ ወረ ኢሉ፣ ወረ ቡኮ፣ ወረ አምቦ እና ለጋ ኢዳ። በተጨማሪም የወረ ኢሉ አካባቢ በ19ኛው ክፍለ ዘመን ከሌሎች የወሎ የፖለቲካ ሥልጣናት ጋር ተያይዞ ይታያል። ለምሳሌ የማመዶች ሥልጣን በወሎ ላይ ተስፋፍቶ ወረ ኢሉንም ያካተተ ነበር፤ ይህ ግን የማምማዶችን ዘር ከወረ ኢሉ የዘር ሐረግ ጋር እንድናመሳስል አያስችለንም። ስም| ማስረጃ ወረ ኢሉ| ከሰባቱ የወሎ ኦሮሞ ታላላቅ ቤቶች አንዱ ደጃዝማች ዓሊ አባ ጂፋር| የወረ ኢሉ አለቃ ወይዘሮ ወለተ ጊዮርጊስ| የዓሊ አባ ጂፋር ሚስት ተብላ ተጠቅሳለች ወይዘሮ ይሽምበት ዓሊ| የዓሊ አባ ጂፋር ልጅ ራስ መኮንን| የይሽምበት ባል አጼ ኃይለ ሥላሴ| የይሽምበትና የራስ መኮንን ልጅ “ዓሊ አባ ጂፋር ጎንሹር (Ali Abba Jiffar Gonshur)” የተገኘው ዋና ማስረጃ፦ ደጃዝማች ዓሊ አባ ጂፋር ጎንሹር የወሎ ኦሮሞ ወረ ኢሉ አለቃ እንደነበሩ በHerbert S. Lewis ሥራ ላይ ተመስርተው የተጠቀሱ ምንጮች ያረጋግጣሉ። የLewis መጽሐፍ Gurage, an Oromo Monarchy: Ethiopia, 1830–1932 ገጽ 41 እና A Galla Monarchy ገጽ 41 ተጠቅሰዋል። የተረጋገጠው የቤተሰብ ሰንሰለት ወረ ኢሉ — የወሎ ኦሮሞ የገዢ ቤት ↓ ደጃዝማች ዓሊ አባ ጂፋር ጎንሹር ↓ ወይዘሮ ይሽምበት ዓሊ አባ ጂፋር ↓ ራስ መኮንን ወልደሚካኤል ↓ ልጅ ተፈሪ መኮንን — አጼ ኃይለ ሥላሴ ይሽምበት የዓሊ አባ ጂፋር ልጅ መሆኗን እና ዓሊ አባ ጂፋር የወረ ኢሉ አለቃ መሆናቸውን ሌሎችም ምንጮች ያረጋግጣሉ። ይህ ግን የወረ ኢሉ የቆየ የገዢ ቤት እንዳልነበረ ማለት አይደለም። የታሪክ ጥናቶች ወረ ኢሉን ከሰባቱ ታላላቅ የወሎ ኦሮሞ ቤቶች አንዱ ብለው ይዘረዝራሉ። እንዲሁም Mammadoch/Wara Himano የነበረውን የወሎ ኦሮሞ ሥልጣን ከወረ ኢሉ የዘር ሐረግ ጋር በቀጥታ መገናኘት አይገባም። የምንጭ ጥናቱ ወረ ኢሉን እና ወረ ሂመኖን እንደ ሁለት የተለያዩ የወሎ ቤቶች ይዘረዝራል። ደጃዝማች ዓሊ አባ ጂፋር ጎንሹር — ✅ የወረ ኢሉ አለቃ ወይዘሮ ይሽምበት ዓሊ — ✅ ልጃቸው አጼ ኃይለ ሥላሴ — ✅ የይሽምበት ልጅ ታሪካዊ ምንጭ ወረ ኢሉን በደቡብ ወሎ የነበረ ግዛት/ሰፈር እና ከወሎ ኦሮሞ የተዋቀሩት ታላላቅ የጎሳ ቡድኖች አንዱ እንደነበር ይገልጻል። ወረ ኢሉ “Warra Illu” የሚለውም የIllu ዘር/የኢሉ ቤተሰብ የሰፈረበት አካባቢ ከሚለው የመጣ ነው። የወሎ ሰባት ታላላቅ ቤቶች 1. ወረ ሕማኖ 2. ወረ ቃሉ 3. ወረ ባቦ 4. ወረ ኢሉ 5. ወረ ቡኮ 6. ወረ አምቦ 7. ለጋ ኢዳ 2. አስገራሚው ነገር — “ዘጠኙ ኢሉ” ሌላ የተገኘ ጽሑፍ “Salgan Iluu” (ዘጠኙ ኢሉ) የሚል ትውፊት ይጠቅሳል። እዚያ ኢሉ “Iluu” የሚለው ዘጠኝ ልጆችን የወለደ አንድ አባት/የዘር መስራች ስም እንደሆነ እና ዘጠኙ ልጆቹ መሬቱን ለመያዝ እንደተዘረጉ የአካባቢ ትውፊት ይገልጻል። የምንፈልገው የተሟላ የዘር ሐረግ የወረ ኢሉ ዘር ሐረግን ከድሮ መጻሕፍት፣ የOromo Studies ጥናቶች እና የአካባቢ ትውፊት ምንጮች በማነጻጸር የ9ኙን ውልዶች ስም በተናጠል እናየለን። በቀጥታ የወሎ ወረ ኢሉ ቤተሰብ ነው። ወረ ኢሉ የወሎ ኦሮሞ ከ“ሰባት ቤት ወሎ” አንዱ ነው። ወረ ኢሉ የሚለው የወረ ኢሉ መሠረታዊ የዘር ስም ነው፤ “Warra Illu” ማለት የIlluu lineage የሰፈረበት አካባቢ ማለት መሆኑ በታሪካዊ መዝገብ ተገልጿል። በወሎ የሚገኘው ወረ ኢሉ (Warra Illu) የወሎ ኦሮሞ ከሰባቱ ታላላቅ ቤቶች አንዱ ነው። ምንጩ በግልጽ “the settlement area of the Illuu lineage” ማለትም የኢሉ ዘር/ውልድ የሰፈረበት አካባቢ ብሎ ይገልጻል። ነገር ግን “ሰልገን ኢሉ (Salgan Iluu)” የሚባለው ሌላ ነው። ይህ በኢሉ አባ ቦር/ምዕራብ ኦሮሚያ የሚገኝ የኦሮሞ ዘር ስብስብ ነው፤ ስለዚህ ከወሎው ወረ ኢሉ ጋር በቀጥታ አንድ ላይሆንም ይችላል። ብዙ ወረ ኢሉ ጎሳ አሉ ከባሬንቶ ውልዶች። የሰልገን ኢሉ 9 ቡድኖች የጂማ ዩኒቨርሲቲ የኦሮሞ ጥናት ሰነድ የ“Salgee Iluu” የሚባሉትን 9 እንዲህ ይዘረዝራል፦ 1. ኢሉ (Iluu) — 9 ልጆች እንዳሉት ይጠቀሳል 2. ጮራ (Cooraa) — 8 ልጆች 3. ቡኖ (Bunnoo) — 7 ልጆች 4. ናኖ (Naannoo) — 6 ልጆች 5. ሁሩማ (Hurrama/Hurumu) — 5 ልጆች 6. መቱ (Mattuu) — 4 ልጆች 7. ዶራኒ (Doorannii) — 3 ልጆች 8. ሱፔ (Suphee) — 2 ልጆች 9. ቡሬ (Bure) — 1 ልጅ የጥናቱ አውድ በግልጽ Ilu Abbaa Bor, Odaa Doggii ነው። መደምደሚያ ስለዚህ አሁን የምንችለው የተረጋገጠ ነገር፦ ወሎ ወረ ኢሉ አንድ ታላቅ የወሎ ኦሮሞ የዘር ቤት ነው። የደጃዝማች ዓሊ አባ ጂፋር እና የይሽምበት የቤተሰብ ሰንሰለት በምንጮች የሚደገፍ። https://mikysultan.blogspot.com #warraillu #ወረኢሉ #Aliabajiffar #ethiopianhistory #follower