የጁ ኦሮሞ

🌳🇪🇹 የየጁ ኦሮሞ — ከየጁ ሥርወ-መንግሥት እስከ ራስ ጉግሳ ወሌ ★ Miky Sultan Barento ★ “የየጁ” ሲባል ብዙዎች የሚያስታውሱት የወሎ ኦሮሞ ታሪክ ብቻ ሳይሆን፣ ከ18ኛው እስከ 19ኛው ክፍለ-ዘመን በኢትዮጵያ ሰሜናዊ ፖለቲካ ላይ ከፍተኛ ሥልጣን የያዘውን የየጁ ኦሮሞ ሥርወ-መንግሥት ነው። 📜 የየጁ ሥርወ-መንግሥት በዘመነ መሳፍንት የየጁ መስመር በጎንደር ንጉሣዊ ፖለቲካ ውስጥ ትልቅ ሚና ነበረው። የየጁ ሥርወ-መንግሥት ዋና የፖለቲካ ማዕከሉን ደብረ ታቦር አድርጎ፣ በወሎ፣ በጎንደር፣ በላስታ፣ በስሜንና በሌሎች አካባቢዎች ተጽዕኖ አሳደረ። ⭐ ራስ ጉግሳ የየጁ በየጁ ታሪክ ውስጥ ከታወቁት መሪዎች አንዱ ራስ ጉግሳ ነበሩ። ከ1798 እስከ 1825 በቤገምድር ራስነት ላይ ቆይተው፣ በዘመነ መሳፍንት የየጁ ኃይል ከፍተኛ ደረጃ እንዲደርስ አደረጉ። 📌 ከዚህ የየጁ የሥልጣን መስመር ጋር በኋላ የተያያዙት መርሶ ብጡል፣ ወሌ ብጡል እና ጉግሳ ወሌ የሚባሉ ታዋቂ ሰዎች ናቸው። የታሪክ ምርምርም የየጁ የቤተሰብ መስመር ከታዋቂዎቹ የኦሮሞ የሰሜን ኢትዮጵያ ልሂቃን መስመሮች ጋር እንደተያያዘ ያሳያል። 👑 ራስ ወሌ ብጡል ራስ ወሌ ብጡል የየጁና የቤገምድር ታላቅ መሪ ነበሩ። ⚔️ በ1895–1896 የኢጣሊያ–ኢትዮጵያ ጦርነት ወቅት ራስ ወሌ ብጡል በአምባ አላጌ፣ መቀሌ እና አድዋ ዘመቻዎች ውስጥ ተሳትፈዋል። 👑 ከዚያ ራስ ጉግሳ ወሌ ራስ ጉግሳ ወሌ የራስ ወሌ ብጡል ልጅ እና የእቴጌ ጣይቱ የወንድም ልጅ ነበሩ። በ1900 የምኒልክ ልጅ የነበሩትን ልዕልት ዘውዲቱን አገቡ። በዚህ ጋብቻ ምክንያትም ራስ ሆነው የቤገምድር ገዥ ተሾሙ። 📚 ምንጮች ጉግሳ ወሌን የተማሩ፣ ግጥም የሚጽፉ፣ መጻሕፍትን የሚወዱ እና በቤገምድር አስተዳደር ፍትሐዊ እንደነበሩ ይገልጻሉ። ⚔️ 31 መጋቢት 1930 — አንችም በ1928 ራስ ተፈሪ መኮንን ንጉሥ ተብለው ከተሾሙ በኋላ በንግሥት ዘውዲቱ ደጋፊዎችና በተፈሪ ደጋፊዎች መካከል የፖለቲካ ግጭት ተጠናከረ። በ31 መጋቢት 1930 በአንችም የመጨረሻው ጦርነት ተካሄደ። ራስ ጉግሳ ወሌ በዚያ ውጊያ ተሸነፉና ሕይወታቸውን አጡ። ከሁለት ቀን በኋላ፣ 2 ኤፕሪል 1930፣ እቴጌ ዘውዲቱም ሞቱ። 🔥 የታሪኩ ትልቁ ትምህርት የየጁ ታሪክ በአንድ ቃል የሚጠቃለል ታሪክ አይደለም። የኦሮሞ መሪዎች በዘመነ መሳፍንት ከጎንደር የንጉሣዊ ፖለቲካ ጋር ተዋህደው፣ በጦርነት፣ በጋብቻ፣ በአስተዳደርና በዲፕሎማሲ የኢትዮጵያን ታሪክ ቀርጸዋል። የየጁ ሥርወ-መንግሥት → ራስ ወሌ ብጡል → ራስ ጉግሳ ወሌ →እቴጌ ጣይቱ → እቴጌ ዘውዲቱ ይህ የቤተሰብ ግንኙነት ብቻ ሳይሆን፣ የየጁ ኦሮሞ በዘመናዊ የኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ያሳደሩትን ትልቅ ተጽዕኖ የሚያሳይ የታሪክ ሰንሰለት ነው። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 📜 ታሪክን እንወቅ፤ ማንነትን በምንጭ እንመርምር! #የየጁኦሮሞ #የየጁሥርወመንግሥት #ራስጉግሳወሌ #ራስወሌብጡል #እቴጌዘውዲቱ #እቴጌጣይቱ #የኢትዮጵያታሪክ #ወሎ #YejjuOromo

አማራ ደማዊ ማንነት የለም።

🌳🇪🇹 የአማራ ታሪካዊ ክልላዊ ቡድኖች እና የአማራ ማንነት 🌳 የአማራ ማንነትና መነሻ “አማራ” ከአንድ ብቻ የጥንት ጎሳ የተወለደ መሆኑን የሚያሳይ አንድ ቀጥተኛና ሁሉም ምሁራን የተቀበሉት የዘር ሀረግ የለም። የአማራ ማንነት መነሻና መፈጠር እስከዛሬ ድረስ የምሁራን ክርክር የሚያስነሳ የethnogenesis ጉዳይ ነው። ★ Miky Sultan Barento ★ 📜 በታሪካዊ ምንጮች “አማራ” የሚለው ቃል በተለያዩ ዘመናት ከአካባቢና ከፖለቲካዊ ክልል ጋር ተያይዞ መጠቀሙ ተመዝግቧል። አንዳንድ የታሪክ ጥናቶችም ቃሉ በቀደሙት ምንጮች በተወሰኑ ጊዜያት የቦታ ስም እንጂ የዘር ስም እንዳልነበረ ይከራከራሉ። በሂደት ግን የአማርኛ ቋንቋ፣ የክርስቲያን ባህል፣ የመንግሥት ታሪክና የክልላዊ ማንነቶች የአማራ ማንነት መገንባት ላይ ሚና እንዳላቸው ጥናቶች ያሳያሉ። 🌳 ዋና ታሪካዊ ክልላዊ መገለጫዎች አማራ ማህበረሰብ ├── 🟢 ጎጃም ├── 🔵 ጎንደር / በጌምድር ├── 🟠 ሸዋ └── 🔴 ወሎ በተለያዩ ጥናቶች ጎጃም፣ ጎንደር፣ ሸዋ እና ወሎ ከአማራ ማንነት ጋር በተደጋጋሚ ይጠቀሳሉ። ⚠️ ግን አስፈላጊ ልዩነት አለ፦ ጎጃም፣ ጎንደር፣ ሸዋ እና ወሎን በቀጥታ “አራት የአማራ ዘር ጎሳዎች” ብሎ መጥራት ተገቢ አይደለም። በተሻለ መልኩ ታሪካዊና ክልላዊ ማንነቶች ተብለው ሊገለጹ ይችላሉ። 🟢 1. ጎጃም በጎጃም የአማራ ማህበረሰቦች ከአገው፣ ጉሙዝ፣ ዳሞት፣ ጋፋት እና ኦሮሞ ማህበረሰቦች ጋር ረጅም የመኖር፣ የመዋሃድና የባህል ተፅዕኖ ታሪክ እንዳላቸው ጥናቶች ያሳያሉ። 🔵 2. ጎንደር / በጌምድር ጎንደር በታሪክ የተለያዩ ሕዝቦች የኖሩበት አካባቢ ነበር። በአማራ፣ ቅማንት እና ትግሬ ማህበረሰቦች በ ውሃላ በ 17ተኛው ክፍለ ዘመን የወሎ ኦሮሞ መካከልም የንግድ፣ የጋብቻ፣ የባህልና የቋንቋ ግንኙነቶች ተመዝግበዋል። 🟠 3. ሸዋ ሸዋ በኢትዮጵያ ታሪክ የተለያዩ ማህበረሰቦችና የፖለቲካ ማዕከላት የተገናኙበት ታሪካዊ ክልል ነው። የሙስሊም ሸዋ ሱልጣኔትም በክልሉ የመካከለኛው ዘመን ታሪክ ጠቃሚ ሚና ነበረው። 🔴 4. ወሎ ወሎ ደግሞ የተለያዩ ቋንቋ፣ ሃይማኖትና ማህበረሰብ ታሪኮች የተገናኙበት ክልል ነው። የአማራ እና የኦሮሞ ማንነቶች ከሌሎች ማህበረሰቦች ጋር በተደራራቢ ታሪክ ተሳስረው ቆይተዋል። 📌 ዋናው ነጥብ አማራ የምባል ደማዊ ማንነት የለም = ከአንድ ብቻ የጥንት ጎሳ የተወለደ ቀጥተኛ የዘር ሀረግ ብቻ ነው የሚለው አቀራረብ በምሁራዊ ጥናቶች ውስጥ አንድ የተስማማበት ማብራሪያ የለም። በአንፃሩ፣ የአማራ ማንነት በታሪክ ውስጥ ቋንቋ፣ ባህል፣ ሃይማኖት፣ ፖለቲካ፣ ክልላዊ ማንነትና የማህበራዊ ግንኙነት ሂደቶች በመገናኘት የተገነባ መሆኑን የሚያሳዩ ጥናቶች አሉ። 📚 የተመረጡ ምንጮች • Yared Debebe Yetena — Discursive Trajectories in the Making of Amhara Identity in Ethiopia (2022). • Yilkal Ayalew Workneh — The Terms of Debate on the Existence of Amhara Ethnicity (2023). • Sevir B. Chernetsov — On the Origins of the Amhara (1993). • Yilkal Ayalew — The Dynamics of Amhara Nationalism in Ethiopia (Addis Ababa University, 2023). https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography #Amhara #EthiopianHistory #Ethnogenesis #Gojjam #Gondar #Shewa #Wollo #MikySultanBarento

ንግስት ወርቂቱ

🌳⚔️ ዋርካው ምስክር ነው! አጣዬ ሰዴን መከና የወሎዋ ንግስት ወርቂቱ 7ቱ ጦረኞች እና የመንዝ 70 ጦር — በሕዝብ ትውስታ የኖረ ታሪካዊ ግጥሚያ 🇪🇹 ━━━━━━━━━━━━━━ 📜 ታሪክ በመጽሐፍ ብቻ አይኖርም… በሕዝብም ትውስታ ይኖራል! ━━━━━━━━━━━━━━ ከትውልድ ወደ ትውልድ የተላለፈው የአካባቢው ሕዝብ ትውስታ ዛሬም ይህን ቦታ ከአንድ የታሪክ ክስተት ጋር ያገናኘዋል። 👴🏾👵🏾 የአካባቢው ሽማግሌዎች ይናገራሉ፦ ምኒሊክ በአፄ ቴዎድሮስ ተማርኮ ወደ ጎንደር ተወስዶ ታስሮ ነበረ። ከመቅደላ እስር ቤት ያስወጣችው የወሎዋ ወርቂት ነበረ ፣ የወሎዋ ባላባት ወ/ሮ ወርቂቱ ለአጃቢነት የሰጧቸውን 7 ወታደሮች ይዘው በዚህ ዋርካ ሰዴን(አጣዬ) ሥር መሽገው ነበር ይባላል። ⚔️ በወቅቱ የመንዝ ጦር ቁጥሩ ከፍ ያለ ስለነበር፣ የወርቂቱን ጦር በማቃለል የተነገረው ስነ-ቃል ዛሬም በሕዝብ ትውስታ ይነገራል፦ «“አንተን አድብኜህ፣ አንተን አጭሼህ፣ ሥላሴ ያውቃል፤ አይጥ ከድመት መች ተረፎ ያውቃል?”» 🔥 ለዚህም የወርቂቱ ወታደሮች የሰጡት አጸፋ በሕዝብ ስነ-ቃል እንዲህ ይታወሳል፦ «🌳 “ዋርካ ድንኳኑ፣ ሸማ ገበታው፤ የማታ ማታ፣ እኛ ነን ጌታው!”» 🏆 ከዚያ በኋላ የወርቂቱ 7ቱ ወታደሮች 70ውን የመንዝ ጦር ድል እንዳደረጉ የአካባቢው ሕዝብ ይናገራል። 🗣️ የዚህን ድል ትውስታ ለማስቀመጥም ሕዝቡ እንዲህ በማለት አዚሟል ይባላል፦ «“አረ እናንተ ሰዎች፣ ሆዳችሁ አይባባ፤ ይዋጋ የለም ወይ ሰባት እና ሰባ?”» 🌿 ዛሬ ይህ ቦታ የገበያ ስፍራ ሆኖ ቢያገለግልም፣ ለአካባቢው ሕዝብ ግን ከዚያ በላይ ነው። ዋርካው የተፈጥሮ ዛፍ ብቻ አይደለም፤ የአያቶች ትውስታ፣ የሽማግሌዎች አስተምህሮ፣ የስነ-ቃል ቅርስ እና የአካባቢው ታሪክ ምልክት ነው። 🌳 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 📜 የተነገረ ታሪክ ሲጠበቅ፣ ትውስታ ይኖራል። ትውስታ ሲኖር፣ ታሪክ አይጠፋም። 🇪🇹 የሕዝብ ትውስታ — የትውልድ ውርስ! ★ Miky Sultan Barento ★

አዳል ሱልጣኔት

🕌📜 አዳል ሱልጣኔትና ኦሮሞ — ታሪካዊ መረጃ ★ Miky Sultan Barento ★ 🌍 1. አዳል ሱልጣኔት ምን ነበር? አዳል (Adal) በአፍሪካ ቀንድ የነበረ እስላማዊ የፖለቲካ ኃይል ነበር። በታሪካዊ ምንጮች አዳል የሚለው ስም በተለያዩ ዘመናት ሰፊ የሆነ የሙስሊም አካባቢን ለመጠቆም ይጠቀም ነበር። ከኢፋት ሱልጣኔት በኋላ የወላሽማ ሥርወ-መንግሥት መሪዎች ወደ ሐረር አካባቢ ተመልሰው አዳልን እንደ አዲስ የፖለቲካ ማዕከል አጠናከሩ። በ15ኛው ክፍለ-ዘመን ዳካር (Dakkar) ዋና ማዕከል ሲሆን፣ በ16ኛው ክፍለ-ዘመን ሐረር ዋና ማዕከል ሆነ። 🕌 2. አዳል የአንድ ዘር መንግሥት ብቻ ነበር? አይደለም። ይህ የታሪኩ በጣም ጠቃሚ ነጥብ ነው። አዳልን በዘመናዊ የብሔር ምድቦች ብቻ መመደብ የመካከለኛውን ዘመን የፖለቲካ እውነታ ያቀላል። የአዳል የፖለቲካና የወታደራዊ መዋቅር ከተለያዩ የክልሉ ሙስሊም ማህበረሰቦች ጋር የተያያዘ ነበር። በምንጮችም ሶማሌ፣ኦሮሞ፣ አፋር፣ ሐረሪ፣ አርጎባ፣ ሐዲያ እና ሌሎች ሕዝቦች በዚያን ዘመን በተለያዩ መልኩ ይጠቀሳሉ። ⚔️ 3. አህመድ ኢብን ኢብራሂም አል-ጋዚ በ16ኛው ክፍለ-ዘመን አዳል በኢማም አህመድ ኢብን ኢብራሂም አል-ጋዚ ዘመን በጣም ተጠናከረ። ዋናው የዘመኑ የአረብኛ ምንጭ Futūḥ al-Ḥabaša (ፉቱሕ አል-ሐበሻ) ሲሆን፣ የአህመድ ግራኝ ዘመቻዎችን በዝርዝር ይመዘግባል። ምንጩ ከዘመኑ ክስተቶች ጋር በቅርብ የተያያዘ ስለሆነ ለ16ኛው ክፍለ-ዘመን ታሪክ ቁልፍ ምንጭ ነው። 🌳 4. ኦሮሞ እና አዳል በ16ኛው ክፍለ-ዘመን በፊት ኦሮሞዎች በባሌና በአርሲ በሸዋ በሌሎች የደቡብና ምስራቅ ክልሎች የነበሩ ሲሆን፣ ከአዳል፣ ከሙስሊም ሱልጣኔቶች ያላቸው ግንኙነት በጣም የጠነከረ ነበረ። 📍 5. ባሌ — አስፈላጊ አካባቢ ባሌ (Bali) በመካከለኛው ዘመን ባሌ የሙስሊም ፖለቲካዊ ክልሎች አካል ሆኖ ይጠቀሳል፤ በ16ኛው ክፍለ-ዘመንም ከኦሮሞ ሙስሊም ጦረኞች ጋር የተያያዙ ታሪካዊ ለውጦች ታዩ። ስለዚህ ኦሮሞን በዚያን ዘመን ከአዳል ታሪክ ሙሉ በሙሉ መለየትም ተገቢ አይደለም። ⚔️ 6. 1529–1543 — የአዳልና የኢትዮጵያ ጦርነት ከ1529 እስከ 1543 የቆየው ጦርነት የአፍሪካ ቀንድን በእጅጉ የቀየረ ክስተት ነበር። አዳል በአህመድ ኢብን ኢብራሂም መሪነት በክርስቲያን ኢትዮጵያ ላይ ትልቅ ዘመቻ አካሄደ። ግጭቱም በኋላ የፖርቱጋልና የኦቶማን ተጽዕኖ ወደ ክልሉ እንዲገባ አደረገ። 🏛️ 7. 1543 በኋላ 1543 አህመድ ግራኝ ከተገደለ በኋላ የአዳል ወታደራዊ ኃይል ቀስ በቀስ ተዳከመ። ከዚያ በኋላ የሐረር እና የአዳል ፖለቲካ በአዲስ መልክ ተደራጀ። በ1577 የአዳል ማዕከል ወደ አውሳ ተዛወረ። 📌 ዋና መደምደሚያ አዳል ሱልጣኔት የአንድ ዘመናዊ ብሔር ስም ሳይሆን በአፍሪካ ቀንድ የነበረ የፖለቲካና የእስልምና ኃይል ነበር። ኦሮሞ ህዝብ በዚያን ዘመን በክልሉ ውስጥ ታላቅ ተሳትፎ ያደረጉ ሕዝብ ነበሩ። ስለዚህ ታሪኩን “አዳል ማን ነበር?” ብቻ ሳይሆን፣ አዳል–ኢፋት–ሐረር–ባሌ–ኦሮሞ–ሐዲያ–አፋር–አርጎባ የነበራቸውን የፖለቲካ፣ የንግድ፣ የሃይማኖት እና የሕዝብ እንቅስቃሴ በአንድ ላይ ማየት ያስፈልጋል። 🔗 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 📚 ዋና የታሪክ ምንጮች • Shihāb ad-Dīn Aḥmad ibn ʿAbd al-Qādir — Futūḥ al-Ḥabaša • Mohamed Haji Mukhtar — Adal Sultanate, The Encyclopedia of Empire • David Vô Vân — À propos du Ğihâd dans le Futuh al-Habasha #አዳል_ሱልጣኔት #AdalSultanate #OromoHistory #FutuhAlHabasha #Harar #Bali #AhmadGragn #የኦሮሞ_ታሪክ #MikySultanBarento

አማራነት መቸ ተጀመረ?

🇪🇹📜 ዘመናዊ የአማራ ብሔር ማንነት — መቼ ተጠናከረ መቸ ተጀመረ? ★ Miky Sultan Barento ★ “አማራ” የሚለው ስም ከዘመናዊ የብሔር ፖለቲካ በፊት የክርስትያናዊ ታሪካዊ ስም ነበረ። ስለዚህ “አማራ በ20ኛው ክፍለ ዘመን በፊት ተፈጠረ” ማለት ቀላል አጠቃላይ አባባል ነው። የሚለየው ግን ዘመናዊው የአማራ ብሔር ማንነት እንዴት እና መቼ እንደተፈጠረ ነው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕰️ 1️⃣ ከ19ኛው እስከ 20ኛው ክፍለ ዘመን የዘመናዊ ኢትዮጵያ መንግሥት ሲጠናከር፣ አማርኛ ቋንቋና የማዕከላዊ መንግሥት ተቋማት በሀገራዊ የግንባታ ሂደት ውስጥ ትልቅ ሚና ያዙ። በዚህ ዘመን ግን የዛሬውን የብሔር ምድብ በቀጥታ ወደ ቀድሞ ሕዝቦች መመለስ ታሪካዊ ጥንቃቄ አይሆንም። የዛሬ የብሔር ማንነቶች በቀጣዩ የፖለቲካና የማህበራዊ ሂደት ተቀርጸዋል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛️ 2️⃣ 1930ዎቹ–1970ዎቹ በንጉሣዊው ሥርዓት ዘመን አማርኛ እና ኦርቶዶክስ ክርስትና ከመንግሥታዊ የ“ኢትዮጵያዊነት” ግንባታ ጋር በጥብቅ ተያያዙ። አንዳንድ ምሁራን ይህን ሂደት “አማርኛነት” እና “ኢትዮጵያዊነት” በአንዳንድ አውዶች እንዲቀራረቡ ያደረገ የመንግሥት ግንባታ ብለው ያብራራሉ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔥 3️⃣ 1974–1991 — ወሳኙ የብሔር ፖለቲካ ዘመን 1974 የደርግ ሥርዓት መግባት በኢትዮጵያ የብሔር ጥያቄን የበለጠ ወደ ፖለቲካዊ መድረክ አመጣ። ከ1970ዎቹ ጀምሮ የተለያዩ የብሔር እና የነፃነት እንቅስቃሴዎች በመጠናከራቸው፣ “አማራ” የሚለውም ማንነት በብሔር ፖለቲካ ውስጥ የበለጠ ተነጠረ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⭐ 4️⃣ 1991 በኋላ — ተቋማዊ መጠናከር 1991 ከEPRDF መንግሥት መቋቋም በኋላ ኢትዮጵያ ወደ በብሔር መሠረት የተዋቀረ ፌዴራላዊ ሥርዓት ገባች። ይህ የብሔር ማንነትን ከፖለቲካ፣ ከክልል አስተዳደር፣ ከተወካይ ፓርቲዎችና ከራስ-አስተዳደር ጋር በቀጥታ አገናኘው። በዚህ ምክንያት “አማራ” እንደ የተለየ የብሔር ማንነት በተቋማዊና በፖለቲካዊ መልኩ በጣም ግልጽ ሆነ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🎯 ዋናው ውሳኔ 📌 “አማራ” የሚለው ስም ዘመናዊ ፈጠራ አይደለም። 📌 ነገር ግን ዘመናዊ የአማራ ብሔር ማንነት በ20ኛው ክፍለ ዘመን በሂደት ተጠናከረ። 📌 1970ዎቹ–1991 የብሔር ፖለቲካ መጠናከር ወሳኝ የሆነበት ዘመን ነው። 📌 ከ1991 በኋላ ደግሞ የብሔር ፌዴራሊዝም ማንነቱን በፖለቲካዊና ተቋማዊ መልኩ የበለጠ አጠናከረ። ⚠️ ስለዚህ ታሪካዊ ስምን ከዘመናዊ ብሔር ማንነት ጋር አንድ ማድረግ የለብንም። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📚 ምንጮች • Bantanyehu Shiferaw Chanie & John Ishiyama — Political Transition and the Rise of Amhara Nationalism in Ethiopia • Birhanu Bitew — Identity Construction, Reverse Discourse and the Amhara Nationalism in Ethiopia • Cambridge University Press — የኢትዮጵያ የብሔር ማንነትና የፖለቲካ ታሪክ ጥናቶች https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ★ Miky Sultan Barento ★

ILUU ABBAA BOOR —

🌳 ILUU ABBAA BOOR — OROMOO 🌳 ★ Miky Sultan Barento ★ 📜 Sanyii-hidhaa • Gosoota • Saglan Iluu • Sirna Gadaa ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿 1. SAGLAN ILUU — 9 GOSA ILUU Iluu Abbaa Boor seenaa, aadaa fi sirna hawaasummaa Oromoo keessatti bakka guddaa qabuudha. Qorannoowwan seenaa tokko tokko keessatti Oromoo naannoo kanaa Maccaa waliin walqabsiisu. Saglan Iluu jechuun gareewwan Iluu sagal naannoo Iluu Abbaa Boor fi Bunnoo-Beddellee keessatti seenaa qubannaa qaban jedhamee ibsamu. 1️⃣ Yayyoo 2️⃣ Cooraa 3️⃣ Bunnoo 4️⃣ Nonnoo 5️⃣ Hurummuu 6️⃣ Maatuu 7️⃣ Doraanii 8️⃣ Suphee 9️⃣ Buree ⚠️ Hubachiisa: Tarreen Saglan Iluu maddoota hunda keessatti akkuma kanaatti hin dhiyaatu. Maqaan ykn qoodinsi gosoota tokko tokko maddoota adda addaatti garaagarummaa qabaachuu danda’a. ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿 2. SADAN ILUU Qorannoowwan tokko tokko keessatti Iluu garee sadiin ibsama: 🔹 Iluu Gichinaay 🔹 Iluu Abbaa Diinqaa 🔹 Iluu Abbaa Saambii ➡️ Isaan kun walitti qabamanii Sadan Iluu jedhamee ibsamu. ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿 3. HADHEESSOO — DAMEEWWAN ISAA Seenaa gosaa keessatti Hadheessoo dameewwan hedduu qaba jedhamee ibsama. Tarree madda tokko keessatti: 1️⃣ Laagoo 2️⃣ Baachoo 3️⃣ Sarsaaroo 4️⃣ Dongoroo 5️⃣ Yaakuno 6️⃣ Booddee 7️⃣ Binoraal 8️⃣ Tuulamas ⚠️ Maqaan fi lakkoofsi dameewwanii maddoota garaagaraa keessatti wal fakkaachuu dhiisuu danda’a. ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛️ 4. SIRNA GADAA — ODAA DOOGGII 🌳 Odaa Dooggii seenaa Oromoo Iluu Abbaa Boor keessatti bakka sirna Gadaa waliin walqabatu jedhamee yaadatama. Sirna Gadaa keessatti dhimmoonni: ⚖️ Seeraa fi murtii 🤝 Hawaasummaa 🏛️ Bulchiinsaa fi siyaasaa 🌾 Dinagdee marii fi waliigaltee hawaasaa irratti hundaa’uun ilaalamu turan. ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌳 5. CHAARTII SANYII-HIDHAA 🌳 OROMOO │ MACCAA │ 🌿 ILUU ABBAA BOOR │ ┌──────┴──────┐ │ │ 🌿 SAGLAN ILUU 🌿 SADAN ILUU │ │ ┌────┼────┐ ┌──┼────────┐ Yayyoo Cooraa Bunnoo Gichinaay Nonnoo Hurummuu Abbaa Diinqaa Maatuu Doraanii Abbaa Saambii Suphee Buree │ 🌳 ODAA DOOGGII │ SIRNA GADAA ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📌 Gabaabumatti: 🌳 Iluu Abbaa Boor — damee Oromoo Maccaa waliin walqabatu jedhamee ibsamu keessaa tokko. 🌿 Saglan Iluu — Yayyoo, Cooraa, Bunnoo, Nonnoo, Hurummuu, Maatuu, Doraanii, Suphee fi Buree. 🌿 Sadan Iluu — Gichinaay, Abbaa Diinqaa fi Abbaa Saambii. 🏛️ Sirna Gadaa — Odaa Dooggii fi qaamolee hawaasaa waliin walqabatee seenaa fi aadaa keessatti bakka qaba. ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📚 Hubachiisa Seenaa: Maqaa gosoota, sanyii-hidhaa fi qoodinsa Iluu irratti maddoonni seenaa fi odeeffannoon afoolaa garaagarummaa qabaachuu danda’u. Kanaaf tarreewwan garaagaraa madda isaanii waliin ilaaluun barbaachisaa dha. 🌳 SEENAAN SABA TOKKOO — EENYUMMAA SABAATI! 🌳 ★ Miky Sultan Barento ★ #IluuAbbaaBoor #Iluu #SaglanIluu #Maccaa #Oromoo #Gadaa #OdaaDooggii #SeenaaOromoo #AadaaOromoo

JAHAN JIILLEE

🌳🔥JAHAN JIILLEE — KAARRAYYUU BAREENTOO 🔥🌳 📜 Sanyii-hidhaa • Gosoota • Balbala 35 ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿 KAARRAYYUU BAREENTOO Kaarrayyuu Bareentoo keessaa Jahan Jiillee damee beekamaa tokko yoo ta’u, sanyii-hidhaan isaa gara dameewwan gurguddoo 6tti qoodama. 👉 Jahan Jiillee waliigalaan BALBALA 35 qaba. ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿 1. GOONA — Balbala 12 1️⃣ Jaarsoo 2️⃣ Abboonnoo 3️⃣ Noonnoo 4️⃣ Niinnii 5️⃣ Annaa 6️⃣ Maliyyuu 7️⃣ Gurraa 8️⃣ Beerree 9️⃣ Akaakilee 🔟 Wayyoo 1️⃣1️⃣ Nyuurqoo / Jidda Jiillee 1️⃣2️⃣ Saphansa ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿 2. GUUSA — Balbala 5 1️⃣ Sadoo 2️⃣ Yaayyaa 3️⃣ Dullacha 4️⃣ Weeyyaa 5️⃣ Sabansa ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿 3. LOOYYAA — Balbala 3 1️⃣ Siibaa 2️⃣ Marawwaa 3️⃣ Maammoo ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿 4. SIIBA — Balbala 5 1️⃣ Anggoota(Angot) 2️⃣ Halchayya 3️⃣ Biliida 4️⃣ Heeban 5️⃣ Suubba ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿 5. WARREE — Balbala 3 1️⃣ Baabboo 2️⃣ Mida 3️⃣ Yaayyaa ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿 6. GINDOO — Balbala 7 1️⃣ Idooroo 2️⃣ Sayyoo 3️⃣ Akkayyuu 4️⃣ Maaruu 5️⃣ Aannoo 6️⃣ Gurraa 7️⃣ Baabboo ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌳 CHAARTII SANYII-HIDHAA 🌳 KAARRAYYUU BAREENTOO ⬇️ 🌿 JIILLEE ⬇️ ├── 🌿 GOONA — 12 ├── 🌿 GUUSA — 5 ├── 🌿 LOOYYAA — 3 ├── 🌿 SIIBA — 5 ├── 🌿 WARREE — 3 └── 🌿 GINDOO — 7 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔢 WALIIGALA: 35 BALBALA 📌 12 + 5 + 3 + 5 + 3 + 7 = 35 🌳 Sanyiin seenaa dha. 🌿 Gosoonni eenyummaa dha. 📜 Seenaa dhalootaa dhalootatti dabarsuun dirqama. https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ★ Miky Sultan Barento ★ #Kaarrayyuu #JahanJiillee #Bareentoo #Oromoo #SanyiiHidhaa #GosaOromoo #SeenaaOromoo #MikySultanBarento