Amade Beshir leader of wollo oromo

🇪🇹⚔️ ደጃዝማች አመዴ በሺር — ከቴዎድሮስ ጋር የተፋለመው የወሎ ጀግና 🛡️ የወሎ ኦሮሞ ወረ ሂመኖ ጀግና ጦር መሪ ★ Miky Sultan Barento ★ 🔥 “የወሎን ነፃነት ለማስጠበቅ የተነሳ ጀግና!” 🔥 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ የ19ኛው ክፍለ-ዘመን ወሎ ታሪክ የአካባቢ ገዢዎች፣ የጦር መሪዎች፣ የሃይማኖት መሪዎችና የማኅበረሰብ ኃይሎች በተወሳሰበ የሥልጣን ትግል ውስጥ የነበሩበት ዘመን ነበር። በዚህ የታሪክ መድረክ ላይ በተለይ የሚጠቀሰው አንድ ስም አለ፦ ⚔️ አመዴ በሺር (Amede Bashir) ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🛡️ አመዴ በሺር ማን ነበር? አመዴ በሺር ከወሎ የMammadoch / ወራ ሒማኖ የአካባቢ የገዢነት ባህል ጋር የተያያዘ ኃይለኛ የወሎ መሪ ነበር። በ1850ዎቹ መጨረሻ ንጉሥ ቴዎድሮስ ዳግማዊ የኢትዮጵያን ማዕከላዊ ሥልጣን ለማጠናከር ወደ ወሎ በተደጋጋሚ ዘመቻ ሲያደርግ፣ አመዴ በሺር በእርሱ ላይ ከተቃወሙት ዋና የወሎ መሪዎች መካከል አንዱ ሆነ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ አመዴ በሺር ከቴዎድሮስ ጦር ጋር ያደረገው ታላቅ ተቃውሞ 🔥 “ወሎን ለመግዛት የመጣውን ማዕከላዊ ኃይል ፊት ለፊት የተቃወመ ጀግና!” 🔥 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ 1858 — ቴዎድሮስ ለሦስተኛ ጊዜ ወደ ወሎ አፄ ቴዎድሮስ ዳግማዊ በ1855 ብሎ ራሱን ከነገሠ በኋላ ወሎን በማዕከላዊ ሥልጣኑ ሥር ለማስገባት ተደጋጋሚ ዘመቻ አደረገ። 📌 1855 — የመጀመሪያው ዘመቻ 📌 1857 — ሁለተኛው 📌 1858 — ሦስተኛው ዘመቻ የ1858ቱ ዘመቻ ዋና ዒላማ የሆነው ኃይለኛው የወሎ መሪ አመዴ በሺር (Amede Bashir) ነበር። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🐎 አመዴ በሺር — የተቃውሞው መሪ በ1858 የወሎ የተለያዩ ኃይሎች በአመዴ በሺር ዙሪያ ወደ አንድ የተቀናጀ ተቃውሞ መጡ። የMelaku Misganaw ጥናት እንደሚያሳየው፣ የወሎ የቃል ትውፊት አመዴ በሺርን “የወሎ ጀግና” ብሎ ያስታውሰዋል። ይህም ትግሉ የአንድ ግለሰብ የግል ጉዳይ ብቻ እንዳልነበረ የሚያሳይ ጠንካራ የአካባቢ ትውስታ ነው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📍 የትግሉ መሠረት — ኮረብ እና ፌያል አምባ አንዳንድ የታሪክ ጥናቶች አመዴ በሺር መጀመሪያ ኮረብ (Koreb) አካባቢ መሠረቱን እንዳደረገ፣ በኋላም ወደ ፌያል አምባ (Feyyal Amba) በታሁላዳሬ አካባቢ እንደተንቀሳቀሰ ይጠቅሳሉ። እንደዚሁም አመዴ በሺር “ኢማም” የሚለውን ማዕረግ ወስዶ የወሎ የበላይነትን ለመያዝ እንደተንቀሳቀሰ ምንጮች ይገልጻሉ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🐎 የ50,000 ፈረሰኞች ዘገባ በዚህ ግጭት ውስጥ በጣም የሚጠቀሰው የPlowden ዘገባ ነው። Plowden አመዴ በሺር ወደ 50,000 ፈረሰኞች የሚደርስ ትልቅ የወሎ ኃይል እንደነበረው ዘግቧል። ይህም አመዴ በሺር የነበረውን የአካባቢ ድጋፍና የጦር አቅም ለመገመት የሚጠቅም ዘገባ ነው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🦁 ቴዎድሮስ ለምን እንዲህ ብዙ ጊዜ በወሎ ቆየ? የአመዴ በሺር ተቃውሞ በቀላሉ ሊታፈን አልቻለም። 🔸 የወሎ ኃይሎች በአንድ የተቃውሞ አቅጣጫ መሰባሰባቸው፣ 🔸 አመዴ በሺር ትልቅ የፈረሰኞች ኃይል መሰብሰቡ፣ 🔸 የወሎ የአካባቢ ሥልጣን ጠንካራ መሆኑ፣ 🔸 እና የተቃውሞው መራዘም ቴዎድሮስን በወሎ ላይ ብዙ ጊዜ እንዲያሳልፍ አስገደዱት። የMelaku Misganaw ጥናት እንደሚጠቅሰው፣ የአመዴ በሺር ተቃውሞ እስከ 1859 ቀጥሎ፣ ቴዎድሮስም በወሎ እስከ ጥቅምት 1859 ድረስ ቆይቷል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ አንድ ግዙፍ ጦርነት ነበር? እዚህ ላይ ታሪካዊ ጥንቃቄ ያስፈልጋል። 📌 የምንጮቹ ትክክለኛ መረጃ የሚያረጋግጠው 1858–1859 የተራዘመ የቴዎድሮስ–አመዴ በሺር የወሎ ተቃውሞ/ዘመቻ መኖሩን ነው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏆 የትግሉ ውጤት የአመዴ በሺር ተቃውሞ ቴዎድሮስን በወሎ ላይ በፍጥነት የተሟላ ቁጥጥር እንዳያደርግ አድርጎታል። ቴዎድሮስ በኋላም 1860 እና 1862/63 ወደ ወሎ ተመልሶ ዘመቻ አደረገ። ይህም የወሎ ተቃውሞ ችግር በአንድ ዘመቻ እንዳልተፈታ ያሳያል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🦁 የአመዴ በሺር ጀግንነት አመዴ በሺርን በወሎ ታሪክ ውስጥ ልዩ የሚያደርገው፦ ⚔️ በኃይለኛ ማዕከላዊ ጦር ፊት ለፊት መቆሙ፣ 🐎 ትልቅ የወሎ ፈረሰኛ ኃይል ማሰባሰቡ፣ 🤝 የተለያዩ የወሎ ኃይሎችን ወደ አንድ ተቃውሞ ማምጣቱ፣ 🛡️ የአካባቢውን ሥልጣን ለማስጠበቅ መታገሉ፣ 🔥 ተቃውሞውን ከ1858 እስከ 1859 ማስቀጠሉ ናቸው። ስለዚህ አመዴ በሺር በ19ኛው ክፍለ-ዘመን ከቴዎድሮስ የማዕከላዊ ሥልጣን ዘመቻ ጋር በወሎ የተፋለመ ከዋና የአካባቢ መሪዎች አንዱ ነበር። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📚 ዋና ምንጮች • Hussein Ahmed, Islam in Nineteenth-Century Wollo, pp. 162–166 — የቴዎድሮስ ዘመቻዎችና የአመዴ በሺር ተቃውሞ። • Melaku Misganaw, Social and Political History of Wollo Province, pp. 112–116 — የ1858–1859 ተቃውሞ፣ Plowden እና 50,000 ፈረሰኞች የሚለው ዘገባ። • The Cambridge History of Africa, Vol. IV — በ1858 ቴዎድሮስ ወደ ምሥራቅ ተመልሶ አመዴ በሺርን ለመቋቋም ያደረገው ዘመቻ። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🇪🇹⚔️ የወሎ ታሪክ የጀግኖች ታሪክ ነው! ★ Miky Sultan Barento ★

Wodajo Ali ( Abba Haga)

🇪🇹🔥 ሿም ወዳጆ ዓሊ — “አባ ሓጋ” 🐎 የወሎ ኦሮሞ አርበኝነት አንድ የጀግንነት ትውስታ! ★ Miky Sultan Barento ★ «🛡️ “የጢነኛው አዝማች፣ የወሎው ለግላጋ፣ ያ ወዳጆ አሊ የወሎ… አባ ሀጋ!” 🎶🔥» 📜 1936 እ.ኤ.አ. / 1928 ዓ.ም. የፋሺስት ጣሊያን ወረራ ኢትዮጵያን በፈተነበት ወቅት፣ በወሎም ሕዝብ የመከላከልና የአርበኝነት መንፈስ ተቀጣጠለ። በዚህ የታሪክ ዘመን ሿም ወዳጆ ዓሊ ከወሎ መሪዎችና አበጋዞች ጋር በመሆን ሕዝቡን ለመከላከል ያደረጉት ተሳትፎ በአካባቢው ትውፊት ውስጥ ዛሬም ይታወሳል። ⚔️ የደሴና ወሎ አካባቢ የመከላከል ዝግጅት የጣሊያን ጦር ወደ ወሎ በተጠጋበት ወቅት፣ የአካባቢውን ሕዝብና አበጋዞች በማስተባበር ለአገር መከላከል የተደረገው ጥረት ቀጠለ። ⚔️ የማይጨው ጦርነትና የወሎ ግባር በማይጨው ጦርነት ዋዜማና ወቅት፣ የጣሊያንን ጥቃት ለመመከት በተደረጉ የመከላከል እንቅስቃሴዎች የወሎ ተዋጊዎች ተሳትፈዋል። 🛡️ የፋሺስት ወረራን መቋቋም ደሴ ከጣሊያን ቁጥጥር በኋላም፣ በወሎ የአርበኞች እንቅስቃሴ በተለያዩ አካባቢዎች ቀጠለ። ሿም ወዳጆ ዓሊም ከአካባቢው ሕዝብና ከአርበኞች ጋር የነበራቸውን ግንኙነት ቀጠሉ ተብሎ ይተረካል። 🐎 “አባ ሓጋ” — የፈረስ ስም “አባ ሓጋ” የሚለው ስም ከሿም ወዳጆ ዓሊ ጋር በወሎ ትውፊት የተያያዘ ነው። እንደ ትውፊታዊ ትርጓሜውም ቃሉ ኦሮምኛ ስሆን የወጣቶች ጦር መሪ ወይም የወጣቶች መሪ የሚል ትርጉም እንዳለው ይነገራል። 🎶 የአባ ሓጋ የጀግንነት ዝማሬ «“በያዘው ክላሽ ክረምት ከበጋ፣ ሲገርፈው ገረመ የጠላትን መንጋ።” 🔥» 🏇 የታሪክ ትውስታ የ1936 እ.ኤ.አ. / 1928 ዓ.ም. የጣሊያን ወረራ በኢትዮጵያ ታሪክ ከባድ ምዕራፍ ነበር። በዚህ ዘመን የወሎ ሕዝብ ያሳየው የመቋቋም መንፈስ በትውፊት፣ በዝማሬና በታሪክ ተረት እስከዛሬ ተላልፏል። 🇪🇹 የወሎ ታሪክ በትውልድ ይተላለፋል፤ በመረጃም ይመዘገባል! ✍️ ★Miky Sultan Barento★ https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography #Wollo #WolloHistory #AbbaHaga #WadajoAli #ወሎ #የወሎ_ታሪክ #አባሓጋ #ሿም_ወዳጆ_ዓሊ #አርበኝነት

Albukko _ Salmane

🌿🔥 አልቡኮ–ሳልመኔ 🔥🌿 🏞️ የጀግኖችና የአይናማዎች አገር 📍 አልቡኮ ወረዳ በደቡብ ወሎ መስተዳድር ዞን ከሚገኙ 24 ወረዳዎች አንዷ ስትሆን፣ የወረዳዋ ርዕሰ ከተማ ሳልመኔ ትባላለች። 📜 የአልቡኮ ስም አመጣጥ በ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አካባቢ አሊ እና ቡኮ የሚባሉ የኦሮሞ ባለባት ተወላጆች፣ አሁን አልቡኮ ብለን በምንጠራው አካባቢ መስርተው ይኖሩ እንደነበር ይነገራል። የእነዚህን ሰዎች ስም፣ “አሊ” እና “ቡኮ” በማጣመር “አልቡኮ” የሚል ስያሜ እንደተሰጣት የአካባቢው ትውፊት ይገልጻል። 🏘️ አልቡኮ ወረዳ እንዴት ተቋቋመች? አልቡኮ በወረዳነት ከመቆርቆሯ በፊት፣ እስከ 1993 ዓ.ም. ድረስ የአልቡኮ ግማሾቹ ቀበሌዎች በወረኢሉ ወረዳ፣ ግማሾቹ ደግሞ በደሴ ዙሪያ ወረዳ ሥር ይተዳደሩ ነበር። ከደሴ ዙሪያና ከወረኢሉ ወረዳዎች 18 ቀበሌዎችን በማዋቀር፣ በ1994 ዓ.ም. አልቡኮ እራሷን ችላ ወረዳ ሆናለች። 🤝 የአልቡኮ ሕዝብ የአልቡኮ ሕዝብ በጣም ጨዋና እንግዳ ተቀባይ በመሆኑ፣ “ብሉልኝ፣ ጠጡልኝ” በማለቱ የሚታወቅ ሕዝብ ነው። ❤️🤝 ⚔️ የጀግኖችና የአይናማዎች አገር አልቡኮ የጀግኖችና የአይናማዎች አገር ናት። ለአብነትም፦ ⚔️ ሐጅ ሰይድ ሙጃሒድ ⚔️ ደጃዝማች ብሬ አደም ⚔️ ደጃዝማች መንገሻ አቡየ ⚔️ ቀኝ አማች ተፈሪ እና ሌሎችም ብዙ ጀግኖችን ያፈራች አገር ናት። 🌾 የአልቡኮ የምድር ስሞች አልቡኮ፣ ሳልመኔ፣ ደጋጋ፣ ጎሴ፣ ሶባ፣ ፈላና (Fallaanaa) ከተማና ገጠሩ በኦሮምኛ የተሰየሙ ናቸው። 🌱 ወረዳችን አልቡኮ ካሏት ለም መሬቶች መካከል ሶባ እና ፈላና ሜዳ ዋነኞቹ ናቸው። 🌾 013 ቀበሌ — ሶባ ወይም ጎሴ ከጫፍ እስከጫፉ የሚገርም ለም መሬት ያለው፣ በተፈጥሮ የታደለ አካባቢ ነው። ለተለያዩ ፋብሪካዎችም ብዙዎች የሚመኙት ምቹ መሬት እንዳለው ይነገራል። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 🌿 አልቡኮ–ሳልመኔ 🏞️ የታሪክ፣ የትውፊት፣ የጀግንነትና የለም መሬት አገር! ✍️ ★Miky Sultan Barento★

Mammadoch

Family — Worasheh Yejju

🌳 የእኔ የወረ ሼህ–የጁ የቤተሰብ ዘር ሐረግ My Family — Worasheh Yejju እኔ ሚኪ ሱልጣን ባሬንቶ፣ ከወረ ሼህ (ወረ ሴህ) ነገድ የምመደብ ሲሆን፣ በቤተሰባዊ የዘር ትውፊት መሠረት የመርሳ አባ ገትይ፣ የአባ ሴሩ ጓንጉል የልጅ ልጅ የሆነውን የዘር ሐረግ እከተላለሁ። 👑 የአባቴ የወረ ሼህ ዘር ሐረግ ሚኪ ⬇️ ሱልጣን ⬇️ ሼኽ ሰይድ ⬇️ ሼኽ ኪታሙ ⬇️ ሼኽ ሃሺም ⬇️ ኢድሪስ ⬇️ ዩሱፍ ⬇️ ያሲን ⬇️ ባሬንቶ ⬇️ ጓንጉል (አባ ሴሩ) ገንጉል ማለት ፈረሰኛ ማለት ስሆን አባ ሴሩ ማለት ዳኛ አልያም ጠቅላይ አቃቤ ህግ ማለት ነው በወሎ አበጋር። ⬇️ አባ ገትይ ወሌ እብዬ ወሌ ናቸው። 👉 በዚህ የቤተሰብ የዘር ትውፊት መሠረት የወረ ሼህ ጎሳ ለ አባሴሩ 9ኛ ውልድ ነኝ። 🌿 የእናቴ የዘር ሐረግ — ወረ ሩጋ የእናቴ የዘር ሐረግ ግንድ ወረ ሩጋ (ቦሩ) ነው። ሃዋ ⬇️ መሐመድ ⬇️ ሀቢብ ⬇️ አብዱ ⬇️ መሐመድ ⬇️ ወሌ ⬇️ ጎዳና ⬇️ ደላዬ ⬇️ ዲደ ሩጋ (ቦሩ) 🧬 በአጭሩ የአባት ወገን: 👑 ወረ ሼህ (ወረ ሴህ) — የጁ የእናት ወገን: 🌿 ወረ ሩጋ — ቦሩ #MikySultanBarentofamily https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography

Dejjazmach Birru Ali Gaz

👑⚔️ ደጃዝማች ብሩ አሊጋዝ (Birru Aligaz) ⚔️👑 ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 የዘመነ መሳፍንት ጀግና ብሩ አሊ ጋዝ በዘመነ መሳፍንት የነበረ የየጁ ኦሮሞ ቤተሰብ መስፍን ነበር። ከራስ ዓሊ የጁ ጋር የቅርብ ዘመድና ደጋፊ ሲሆን፣ በ1842 በደብረ ታቦር በተካሄደው ወሳኝ የሥልጣን ትግል ውስጥ ታላቅ ሚና ተጫውቷል። ምንጮች የብሩ አልጋዝን ከራስ ዓሊ ጋር ያለውን ዝምድና በተለያየ መንገድ ይገልጻሉ፤ አንዳንዶቹ አጎቱ ብለው ሲጠቅሱ፣ ሌሎች ደግሞ የየጁ ኦሮሞ ቤተሰብ ዘመድ ብለው ይገልጹታል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ 1842 — የደብረ ታቦር ጦርነት በ1842 ደጃዝማች ውቤ ኃይለ ማርያም ራስ ዓሊ የጁን ከኢትዮጵያ ኢንዳራሴ ሥልጣን ለማስወገድ ወደ ደብረ ታቦር ዘመተ። ውቤም ከብሩ ጎሹ ጋር ተባብሮ ነበር። ራስ ዓሊ በበኩሉ በብዙ የኦሮሞ ኃይሎች የተደገፈ ጦር ሰበሰበ። ጦርነቱ ሲጀምር የውቤ ኃይል በተሻለ የጦር መሣሪያ በመታጠቁ የራስ ዓሊን ጦር አሸነፈ። ራስ ዓሊም ከጦር ሜዳው ለቆ ሄደ። ውቤና ብሩ ጎሹ ድላቸውን እያከበሩ ባሉበት ወቅት ግን የጦርነቱ አቅጣጫ በድንገት ተቀየረ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏇🔥 ብሩ አልጋዝ — የታሪኩ ወሳኝ ተዋናይ ብሩ አልጋዝ የራስ ዓሊን የኦሮሞ ኃይሎች እንደገና አሰባስቦ ወደ ውቤ ካምፕ መጣ። ውቤ የጦር ሜዳውን አሸንፌአለሁ ብሎ በማመን እየጨፈረ ባለበት ጊዜ፣ ብሩ አልጋዝ ውቤንና አጃቢዎቹን ማረከ። ብሩ ጎሹ ግን ከቦታው ተሰድዶ ወደ ጎጃም ሸሸ። 🔥 ስለዚህ የደብረ ታቦር ድል፤ የውቤ ጦር በጦር ሜዳ ከሌሎችጋ ትብብር አድርጎ ድል ቢቀዳጅም፣ በመጨረሻ ውቤ ራሱ በብሩ አሊ ጋዝ ተማረከ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛️ ብሩ አልጋዝ እና ዳውንት ከዚህ ወሳኝ እርምጃ በኋላ ራስ ዓሊ ብሩ አልጋዝን የዳውንት ገዥ አደረገው። ዳውንት በወቅቱ በአማራና በወሎ መካከል የሚገኝ የድንበር አካባቢ ነበር። 👉 ስለዚህ ሁለቱን ነገሮች መለየት ያስፈልጋል፦ 🔹 የየጁ ቤተሰብ መስፍን — ብሩ አልጋዝ ከየጁ ቤተሰብ ጋር የነበረውን የቤተሰብና የፖለቲካ ትስስር ያመለክታል። 🔹 የዳውንት ገዥ — በ1842 ከራስ ዓሊ ያገኘውን የአስተዳደር ሹመት ያመለክታል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ 1853 — ከካሳ ኃይሉ ጋር የተደረገው ጦርነት ብሩ አልጋዝ በ1842 ብቻ የታሪክ ገጹን አልዘጋም። በ1853 በታቁሳ ጦርነት ከካሳ ኃይሉ ጋር—በኋላ ንጉሥ ቴዎድሮስ ሁለተኛ ከሆነው መሪ ጋር—ተዋጋ። ብሩ አልጋዝ የተለያዩ የየጁ፣ ወሎ፣ ትግራይና ጎጃም ኃይሎችን ያካተተ ጎራ መሪ ነበር። በዚያ ጦርነትም ተገደለ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 የብሩ አልጋዝ የታሪክ የጊዜ ሰንጠረዥ ዘመን| ክስተት 19ኛው ክፍለ ዘመን| የየጁ ቤተሰብ መስፍን 1842| ከራስ ዓሊ የጁ ጎን በደብረ ታቦር ተዋጋ 1842| ራስ ውቤ ኃይለ ማርያምን ማረከ 1842| የዳውንት ገዥ ሆነ 1853| በታቁሳ ከካሳ ኃይሉ ጋር ተዋጋ 1853| በታቁሳ ጦርነት ተገደለ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑⚔️ በአንድ ሐረግ “ደጃዝማች ብሩ አልጋዝ — የየጁ ቤተሰብ መስፍን፣ የራስ ዓሊ የቅርብ ዘመድና ደጋፊ፣ በ1842 ራስ ውቤን በደብረ ታቦር የማረከው መሪ፣ በኋላም የዳውንት ገዥ የሆነ ታሪካዊ ሰው ነው።” በ1842 የደብረ ታቦር ጦርነት ራስ ውቤ ከራስ ዓሊ የጁ ጋር ተዋጋ። በጦርነቱ መጀመሪያ የውቤ ኃይል የዓሊን ጦር አሸነፈ፤ ነገር ግን ብሩ አልጋዝ (Birru Aligaz) የሚመራው የዓሊ ወገን ኦሮሞ ኃይል ተመልሶ ውቤን እና አጃቢዎቹን ማረከ። ግን ውቤ በመጀመሪያ የጦርነቱን ሜዳ በድል ይዞ ነበር፤ መጨረሻው ግን በ ተይዞ ተማረከ። በተጨማሪም ይህ ግንኙነት ቀላል “ጠላትነት” ብቻ አልነበረም፤ ከጦርነቱ በኋላ ውቤ እና ዓሊ እንደገና የፖለቲካ ትብብር አደረጉ። ዓሊ እንኳን ውቤ የጠፋበትን የስሜን ግዛት እንዲመልስ ረዳው። ለየጁ ገዢዎች እጅ ሰጥቶ ዳግም እነሱጋ መተባበር አብሮ መስራት ያዘ። ስለዚህ የውቤ–ዓሊ ግንኙነት፦ ፉክክር → ጦርነት → የውቤ መማረክ → እንደገና ትብብር በሚል መልኩ መታየት ይችላል። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ #ደጃዝማች_ብሩ_አልጋዝ #BirruAligaz #የየጁ_ኦሮሞ #ወሎ #ዘመነ_መሳፍንት #RasAli #DebreTabour

Liben Amade Liben

👑⚔️ ሊበን አመዴ(Aba Watew) አባ ዋጠው(የፈረስ ስማቸው ⚔️👑 የ19ኛው ዘመን የወሎ ኦሮሞ ኃይለኛ መሪ የንግስት መስታዎት ልጅ ነው። ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 ሊበን አመዴ ሊበን (Liben Amede Liben) በ19ኛው ዘመን በወሎ የነበረ ታዋቂ የፖለቲካ መሪ ነው። በአንዳንድ የታሪክ ጥናቶች አባ ዋጠው (Abba Watew) በሚል ስም ይጠቀሳል። 🔥 በዘመነ መሳፍንት መጨረሻና በ19ኛው ዘመን የወሎ የአካባቢ ሥልጣን ትግል ውስጥ ሊበን አመዴ ሊባን ከተሳተፉ ኃይለኛ መሪዎች መካከል ይጠቀሳል። ⚔️ ከሙሐመድ አሊ ጋር የነበረው ውድድር በወሎ ውስጥ የአካባቢ ሥልጣንና ተፅዕኖ ለማጠናከር የተካሄዱ የፖለቲካ ትግሎች ውስጥ ሊበን አመዴ ሊባን ከሙሐመድ አሊ ጋር ተፎካካሪ ሆኖ ይታያል። ከሙሐመድ አሊ (ኋላ ራስ ሚካኤል) ጋር በወሎ የፖለቲካ ሥልጣን ዋና ተፎካካሪዎች ነበሩ። ከአጼ ምኒልክ ጋር የተደረገውን የሥልጣን ውድድር በኋላ ሊበን አመዴ ሊባን ተሁለደሬ (Tehuledere) አካባቢን፣ የዛሬውን ደሴና አካባቢዋን፣ እንዲመራ ተፈቀደለት። እነዚህ ውድድሮች በወሎ ውስጥ የነበሩትን የአካባቢ መሪዎች፣ የጎሳና የቤተሰብ ኃይሎች እና የንጉሣዊ ሥልጣን ግንኙነቶች በጥልቅ ያሳያሉ። ✝️ 1878 — የቦሩ መዳ ዘመን በ1878 የቦሩ መዳ ጉባኤ ወቅት የወሎ ሙስሊም መሪዎች በክርስትና እንዲጠመቁ ጫና ተደረገ። ሊበን አመዴ ሊባንም ከተጠመቁት መሪዎች መካከል ተጠቅሶ፣ “ኃይለ ማርያም” የሚል የክርስቲያን ስምና ደጃዝማች የሚል ማዕረግ እንደተሰጠው የታሪክ ምንጮች ያመለክታሉ። 🏛️ የመጨረሻ ዘመን ሊበን አመዴ ሊባን በወሎ ውስጥ ያለውን የአካባቢ ተፅዕኖ ለማስቀጠል በተለያዩ የፖለቲካ ስምምነቶችና ግጭቶች ውስጥ ተሳትፏል። በ1882 አካባቢ እንደሞተ የሚጠቁሙ ጥናቶች አሉ። ከሞቱ በኋላም የወሎ የሥልጣን ሚዛን በመቀየር፣ ሙሐመድ አሊ / ራስ ሚካኤል የራሱን የፖለቲካ ኃይል ይበልጥ ለማጠናከር ቻለ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🧬ሊበን አመዴ ሊበን እና አባ ዋጠው ሊበን አመዴ ሊባን ⬇️ አባ ዋጠው / Abba Watew ⬇️ ከ1878 በኋላ — ደጃዝማች ኃይለ ማርያም 📌 ማስታወሻ፦ በተለያዩ ምንጮች የስሙ አጻጻፍና የማዕረጉ አቀራረብ ይለያያል። ስለዚህ “አመዴ ሊባን = አባ ዋጠው” የሚለው መረጃ ከምንጭ ወደ ምንጭ በማነፃፀር መቅረብ ይገባዋል። 📚 የምንጭ አይነቶች፦ • የኢትዮጵያ ታሪክ መጽሐፍት • የወሎ የ19ኛው ዘመን የፖለቲካ ጥናቶች • የቦሩ መዳ ታሪካዊ ምንጮች https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 💬 ጥያቄ፦ 👉ሊበን አመዴ ሊባንን እንደ አባ ዋጠው የሚጠሩት የአካባቢ የቃል ታሪክ ምን ይላል? ★ Miky Sultan Barento ★ #Libenamede #AmedeLiben