Albukko _ Salmane

🌿🔥 አልቡኮ–ሳልመኔ 🔥🌿 🏞️ የጀግኖችና የአይናማዎች አገር 📍 አልቡኮ ወረዳ በደቡብ ወሎ መስተዳድር ዞን ከሚገኙ 24 ወረዳዎች አንዷ ስትሆን፣ የወረዳዋ ርዕሰ ከተማ ሳልመኔ ትባላለች። 📜 የአልቡኮ ስም አመጣጥ በ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አካባቢ አሊ እና ቡኮ የሚባሉ የኦሮሞ ባለባት ተወላጆች፣ አሁን አልቡኮ ብለን በምንጠራው አካባቢ መስርተው ይኖሩ እንደነበር ይነገራል። የእነዚህን ሰዎች ስም፣ “አሊ” እና “ቡኮ” በማጣመር “አልቡኮ” የሚል ስያሜ እንደተሰጣት የአካባቢው ትውፊት ይገልጻል። 🏘️ አልቡኮ ወረዳ እንዴት ተቋቋመች? አልቡኮ በወረዳነት ከመቆርቆሯ በፊት፣ እስከ 1993 ዓ.ም. ድረስ የአልቡኮ ግማሾቹ ቀበሌዎች በወረኢሉ ወረዳ፣ ግማሾቹ ደግሞ በደሴ ዙሪያ ወረዳ ሥር ይተዳደሩ ነበር። ከደሴ ዙሪያና ከወረኢሉ ወረዳዎች 18 ቀበሌዎችን በማዋቀር፣ በ1994 ዓ.ም. አልቡኮ እራሷን ችላ ወረዳ ሆናለች። 🤝 የአልቡኮ ሕዝብ የአልቡኮ ሕዝብ በጣም ጨዋና እንግዳ ተቀባይ በመሆኑ፣ “ብሉልኝ፣ ጠጡልኝ” በማለቱ የሚታወቅ ሕዝብ ነው። ❤️🤝 ⚔️ የጀግኖችና የአይናማዎች አገር አልቡኮ የጀግኖችና የአይናማዎች አገር ናት። ለአብነትም፦ ⚔️ ሐጅ ሰይድ ሙጃሒድ ⚔️ ደጃዝማች ብሬ አደም ⚔️ ደጃዝማች መንገሻ አቡየ ⚔️ ቀኝ አማች ተፈሪ እና ሌሎችም ብዙ ጀግኖችን ያፈራች አገር ናት። 🌾 የአልቡኮ የምድር ስሞች አልቡኮ፣ ሳልመኔ፣ ደጋጋ፣ ጎሴ፣ ሶባ፣ ፈላና (Fallaanaa) ከተማና ገጠሩ በኦሮምኛ የተሰየሙ ናቸው። 🌱 ወረዳችን አልቡኮ ካሏት ለም መሬቶች መካከል ሶባ እና ፈላና ሜዳ ዋነኞቹ ናቸው። 🌾 013 ቀበሌ — ሶባ ወይም ጎሴ ከጫፍ እስከጫፉ የሚገርም ለም መሬት ያለው፣ በተፈጥሮ የታደለ አካባቢ ነው። ለተለያዩ ፋብሪካዎችም ብዙዎች የሚመኙት ምቹ መሬት እንዳለው ይነገራል። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 🌿 አልቡኮ–ሳልመኔ 🏞️ የታሪክ፣ የትውፊት፣ የጀግንነትና የለም መሬት አገር! ✍️ ★Miky Sultan Barento★

Mammadoch

Family — Worasheh Yejju

🌳 የእኔ የወረ ሼህ–የጁ የቤተሰብ ዘር ሐረግ My Family — Worasheh Yejju እኔ ሚኪ ሱልጣን ባሬንቶ፣ ከወረ ሼህ (ወረ ሴህ) ነገድ የምመደብ ሲሆን፣ በቤተሰባዊ የዘር ትውፊት መሠረት የመርሳ አባ ገትይ፣ የአባ ሴሩ ጓንጉል የልጅ ልጅ የሆነውን የዘር ሐረግ እከተላለሁ። 👑 የአባቴ የወረ ሼህ ዘር ሐረግ ሚኪ ⬇️ ሱልጣን ⬇️ ሼኽ ሰይድ ⬇️ ሼኽ ኪታሙ ⬇️ ሼኽ ሃሺም ⬇️ ኢድሪስ ⬇️ ዩሱፍ ⬇️ ያሲን ⬇️ ባሬንቶ ⬇️ ጓንጉል (አባ ሴሩ) ገንጉል ማለት ፈረሰኛ ማለት ስሆን አባ ሴሩ ማለት ዳኛ አልያም ጠቅላይ አቃቤ ህግ ማለት ነው በወሎ አበጋር። ⬇️ አባ ገትይ ወሌ እብዬ ወሌ ናቸው። 👉 በዚህ የቤተሰብ የዘር ትውፊት መሠረት የወረ ሼህ ጎሳ ለ አባሴሩ 9ኛ ውልድ ነኝ። 🌿 የእናቴ የዘር ሐረግ — ወረ ሩጋ የእናቴ የዘር ሐረግ ግንድ ወረ ሩጋ (ቦሩ) ነው። ሃዋ ⬇️ መሐመድ ⬇️ ሀቢብ ⬇️ አብዱ ⬇️ መሐመድ ⬇️ ወሌ ⬇️ ጎዳና ⬇️ ደላዬ ⬇️ ዲደ ሩጋ (ቦሩ) 🧬 በአጭሩ የአባት ወገን: 👑 ወረ ሼህ (ወረ ሴህ) — የጁ የእናት ወገን: 🌿 ወረ ሩጋ — ቦሩ #MikySultanBarentofamily https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography

Dejjazmach Birru Ali Gaz

👑⚔️ ደጃዝማች ብሩ አሊጋዝ (Birru Aligaz) ⚔️👑 ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 የዘመነ መሳፍንት ጀግና ብሩ አሊ ጋዝ በዘመነ መሳፍንት የነበረ የየጁ ኦሮሞ ቤተሰብ መስፍን ነበር። ከራስ ዓሊ የጁ ጋር የቅርብ ዘመድና ደጋፊ ሲሆን፣ በ1842 በደብረ ታቦር በተካሄደው ወሳኝ የሥልጣን ትግል ውስጥ ታላቅ ሚና ተጫውቷል። ምንጮች የብሩ አልጋዝን ከራስ ዓሊ ጋር ያለውን ዝምድና በተለያየ መንገድ ይገልጻሉ፤ አንዳንዶቹ አጎቱ ብለው ሲጠቅሱ፣ ሌሎች ደግሞ የየጁ ኦሮሞ ቤተሰብ ዘመድ ብለው ይገልጹታል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ 1842 — የደብረ ታቦር ጦርነት በ1842 ደጃዝማች ውቤ ኃይለ ማርያም ራስ ዓሊ የጁን ከኢትዮጵያ ኢንዳራሴ ሥልጣን ለማስወገድ ወደ ደብረ ታቦር ዘመተ። ውቤም ከብሩ ጎሹ ጋር ተባብሮ ነበር። ራስ ዓሊ በበኩሉ በብዙ የኦሮሞ ኃይሎች የተደገፈ ጦር ሰበሰበ። ጦርነቱ ሲጀምር የውቤ ኃይል በተሻለ የጦር መሣሪያ በመታጠቁ የራስ ዓሊን ጦር አሸነፈ። ራስ ዓሊም ከጦር ሜዳው ለቆ ሄደ። ውቤና ብሩ ጎሹ ድላቸውን እያከበሩ ባሉበት ወቅት ግን የጦርነቱ አቅጣጫ በድንገት ተቀየረ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏇🔥 ብሩ አልጋዝ — የታሪኩ ወሳኝ ተዋናይ ብሩ አልጋዝ የራስ ዓሊን የኦሮሞ ኃይሎች እንደገና አሰባስቦ ወደ ውቤ ካምፕ መጣ። ውቤ የጦር ሜዳውን አሸንፌአለሁ ብሎ በማመን እየጨፈረ ባለበት ጊዜ፣ ብሩ አልጋዝ ውቤንና አጃቢዎቹን ማረከ። ብሩ ጎሹ ግን ከቦታው ተሰድዶ ወደ ጎጃም ሸሸ። 🔥 ስለዚህ የደብረ ታቦር ድል፤ የውቤ ጦር በጦር ሜዳ ከሌሎችጋ ትብብር አድርጎ ድል ቢቀዳጅም፣ በመጨረሻ ውቤ ራሱ በብሩ አሊ ጋዝ ተማረከ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛️ ብሩ አልጋዝ እና ዳውንት ከዚህ ወሳኝ እርምጃ በኋላ ራስ ዓሊ ብሩ አልጋዝን የዳውንት ገዥ አደረገው። ዳውንት በወቅቱ በአማራና በወሎ መካከል የሚገኝ የድንበር አካባቢ ነበር። 👉 ስለዚህ ሁለቱን ነገሮች መለየት ያስፈልጋል፦ 🔹 የየጁ ቤተሰብ መስፍን — ብሩ አልጋዝ ከየጁ ቤተሰብ ጋር የነበረውን የቤተሰብና የፖለቲካ ትስስር ያመለክታል። 🔹 የዳውንት ገዥ — በ1842 ከራስ ዓሊ ያገኘውን የአስተዳደር ሹመት ያመለክታል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ 1853 — ከካሳ ኃይሉ ጋር የተደረገው ጦርነት ብሩ አልጋዝ በ1842 ብቻ የታሪክ ገጹን አልዘጋም። በ1853 በታቁሳ ጦርነት ከካሳ ኃይሉ ጋር—በኋላ ንጉሥ ቴዎድሮስ ሁለተኛ ከሆነው መሪ ጋር—ተዋጋ። ብሩ አልጋዝ የተለያዩ የየጁ፣ ወሎ፣ ትግራይና ጎጃም ኃይሎችን ያካተተ ጎራ መሪ ነበር። በዚያ ጦርነትም ተገደለ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 የብሩ አልጋዝ የታሪክ የጊዜ ሰንጠረዥ ዘመን| ክስተት 19ኛው ክፍለ ዘመን| የየጁ ቤተሰብ መስፍን 1842| ከራስ ዓሊ የጁ ጎን በደብረ ታቦር ተዋጋ 1842| ራስ ውቤ ኃይለ ማርያምን ማረከ 1842| የዳውንት ገዥ ሆነ 1853| በታቁሳ ከካሳ ኃይሉ ጋር ተዋጋ 1853| በታቁሳ ጦርነት ተገደለ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑⚔️ በአንድ ሐረግ “ደጃዝማች ብሩ አልጋዝ — የየጁ ቤተሰብ መስፍን፣ የራስ ዓሊ የቅርብ ዘመድና ደጋፊ፣ በ1842 ራስ ውቤን በደብረ ታቦር የማረከው መሪ፣ በኋላም የዳውንት ገዥ የሆነ ታሪካዊ ሰው ነው።” በ1842 የደብረ ታቦር ጦርነት ራስ ውቤ ከራስ ዓሊ የጁ ጋር ተዋጋ። በጦርነቱ መጀመሪያ የውቤ ኃይል የዓሊን ጦር አሸነፈ፤ ነገር ግን ብሩ አልጋዝ (Birru Aligaz) የሚመራው የዓሊ ወገን ኦሮሞ ኃይል ተመልሶ ውቤን እና አጃቢዎቹን ማረከ። ግን ውቤ በመጀመሪያ የጦርነቱን ሜዳ በድል ይዞ ነበር፤ መጨረሻው ግን በ ተይዞ ተማረከ። በተጨማሪም ይህ ግንኙነት ቀላል “ጠላትነት” ብቻ አልነበረም፤ ከጦርነቱ በኋላ ውቤ እና ዓሊ እንደገና የፖለቲካ ትብብር አደረጉ። ዓሊ እንኳን ውቤ የጠፋበትን የስሜን ግዛት እንዲመልስ ረዳው። ለየጁ ገዢዎች እጅ ሰጥቶ ዳግም እነሱጋ መተባበር አብሮ መስራት ያዘ። ስለዚህ የውቤ–ዓሊ ግንኙነት፦ ፉክክር → ጦርነት → የውቤ መማረክ → እንደገና ትብብር በሚል መልኩ መታየት ይችላል። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ #ደጃዝማች_ብሩ_አልጋዝ #BirruAligaz #የየጁ_ኦሮሞ #ወሎ #ዘመነ_መሳፍንት #RasAli #DebreTabour

Liben Amade Liben

👑⚔️ ሊበን አመዴ(Aba Watew) አባ ዋጠው(የፈረስ ስማቸው ⚔️👑 የ19ኛው ዘመን የወሎ ኦሮሞ ኃይለኛ መሪ የንግስት መስታዎት ልጅ ነው። ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 ሊበን አመዴ ሊበን (Liben Amede Liben) በ19ኛው ዘመን በወሎ የነበረ ታዋቂ የፖለቲካ መሪ ነው። በአንዳንድ የታሪክ ጥናቶች አባ ዋጠው (Abba Watew) በሚል ስም ይጠቀሳል። 🔥 በዘመነ መሳፍንት መጨረሻና በ19ኛው ዘመን የወሎ የአካባቢ ሥልጣን ትግል ውስጥ ሊበን አመዴ ሊባን ከተሳተፉ ኃይለኛ መሪዎች መካከል ይጠቀሳል። ⚔️ ከሙሐመድ አሊ ጋር የነበረው ውድድር በወሎ ውስጥ የአካባቢ ሥልጣንና ተፅዕኖ ለማጠናከር የተካሄዱ የፖለቲካ ትግሎች ውስጥ ሊበን አመዴ ሊባን ከሙሐመድ አሊ ጋር ተፎካካሪ ሆኖ ይታያል። ከሙሐመድ አሊ (ኋላ ራስ ሚካኤል) ጋር በወሎ የፖለቲካ ሥልጣን ዋና ተፎካካሪዎች ነበሩ። ከአጼ ምኒልክ ጋር የተደረገውን የሥልጣን ውድድር በኋላ ሊበን አመዴ ሊባን ተሁለደሬ (Tehuledere) አካባቢን፣ የዛሬውን ደሴና አካባቢዋን፣ እንዲመራ ተፈቀደለት። እነዚህ ውድድሮች በወሎ ውስጥ የነበሩትን የአካባቢ መሪዎች፣ የጎሳና የቤተሰብ ኃይሎች እና የንጉሣዊ ሥልጣን ግንኙነቶች በጥልቅ ያሳያሉ። ✝️ 1878 — የቦሩ መዳ ዘመን በ1878 የቦሩ መዳ ጉባኤ ወቅት የወሎ ሙስሊም መሪዎች በክርስትና እንዲጠመቁ ጫና ተደረገ። ሊበን አመዴ ሊባንም ከተጠመቁት መሪዎች መካከል ተጠቅሶ፣ “ኃይለ ማርያም” የሚል የክርስቲያን ስምና ደጃዝማች የሚል ማዕረግ እንደተሰጠው የታሪክ ምንጮች ያመለክታሉ። 🏛️ የመጨረሻ ዘመን ሊበን አመዴ ሊባን በወሎ ውስጥ ያለውን የአካባቢ ተፅዕኖ ለማስቀጠል በተለያዩ የፖለቲካ ስምምነቶችና ግጭቶች ውስጥ ተሳትፏል። በ1882 አካባቢ እንደሞተ የሚጠቁሙ ጥናቶች አሉ። ከሞቱ በኋላም የወሎ የሥልጣን ሚዛን በመቀየር፣ ሙሐመድ አሊ / ራስ ሚካኤል የራሱን የፖለቲካ ኃይል ይበልጥ ለማጠናከር ቻለ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🧬ሊበን አመዴ ሊበን እና አባ ዋጠው ሊበን አመዴ ሊባን ⬇️ አባ ዋጠው / Abba Watew ⬇️ ከ1878 በኋላ — ደጃዝማች ኃይለ ማርያም 📌 ማስታወሻ፦ በተለያዩ ምንጮች የስሙ አጻጻፍና የማዕረጉ አቀራረብ ይለያያል። ስለዚህ “አመዴ ሊባን = አባ ዋጠው” የሚለው መረጃ ከምንጭ ወደ ምንጭ በማነፃፀር መቅረብ ይገባዋል። 📚 የምንጭ አይነቶች፦ • የኢትዮጵያ ታሪክ መጽሐፍት • የወሎ የ19ኛው ዘመን የፖለቲካ ጥናቶች • የቦሩ መዳ ታሪካዊ ምንጮች https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 💬 ጥያቄ፦ 👉ሊበን አመዴ ሊባንን እንደ አባ ዋጠው የሚጠሩት የአካባቢ የቃል ታሪክ ምን ይላል? ★ Miky Sultan Barento ★ #Libenamede #AmedeLiben

Amade Liban Amade

👑⚔️ ኢማም አመዴ ሊበን — Imam Amade Liban ⚔️👑 አመዴ ሊበን የሊበን አመዴ አባ ዋጠው አባት ናቸው። Amade Liban Amade 🐎 የፈረስ ስም፦ አባ ሙጋ (Abba Mugga) 📅 ተወለደ፦ 1803 🕊️ ሞተ፦ 1831 👑 የነገሠበት ዘመን፦ 1815–1831 👨‍👩‍👦 አባቱ፦ ኢማም ሊበን አመዴ ኮላሴ 👩 እናቱ፦ ወይዘሮ ቱማ ጋዲሳ( Tuma Gadisa) ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ★Miky Sultan Barento★ 🏛️ የማማዶች ሥርወ-መንግሥት ኢማም አመዴ ሊበን በወሎ ኦሮሞ የወረ ሒመኖ (Warrä Himano) የማማዶች (Mammadoch) ሥርወ-መንግሥት ውስጥ ሀይማኖተኛ እስልምናን አጥባቂ ልክ እንደ አባቱ ተብሎ ይነገር የነበረ መሪ ነበር። ከ1815 እስከ 1831 ድረስ ኢማም ሆኖ ገዛ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ በራስ ጉግሳ መርሶ እጅ መያዙ አመዴ ሊበን በልጅነቱ በራስ ጉግሳ መርሶ እጅ ተማርኮ ነበር። ራስ ጉግሳ መርሶ በጎንደር/የጁ የወረ ሸሆች (Warrä sheik ) ሥርወ-መንግሥት ገዢ ነበር። የአመዴ ሊበን መታሰር ምክንያት በምንጩ በግልጽ አልተገለጸም። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🤝 የሰላም ስምምነትና የቤተሰብ ጥምረት አመዴ ሊበን አሥር ዓመት ሲሆነው በራስ ጉግሳ እና በአባቱ ሊበን አመዴ መካከል የሰላም ስምምነት ተደረገ። በዚህም ምክንያት አመዴ ሊበን ከእስር ተፈታ። እህቱ መነን ሊበን አመዴ (Manan Liban) ደግሞ የራስ ጉግሳ ልጅ ከሆነው አሉላ ጉግሳ መርሶ ጋር ተጋባች። ይህም በወረሼክ እና በማማዶች የገዢ ቤተሰቦች መካከል የፖለቲካና የቤተሰብ ጥምረት ፈጠረ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ የአባቱን ሥልጣን መተካት በ1815 ሊበን አመዴ ከረዥም እና ኃይለኛ አገዛዝ በኋላ አባቱ ሞተ። በዚያን ጊዜ ገና ወጣት የነበረው አመዴ ሊበን ኢማም ሆኖ ተሾመ። ነገር ግን ወጣቱ ኢማም ወዲያውኑ ከፍተኛ የፖለቲካና የጦር ፈተናዎች ገጠሙት። በዚህም ወቅት ከአባቱ ሥልጣን በኋላ የተነሱ ተቀናቃኞች ጋር ግጭት ገባ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ ከግማሽ ወንድሙ አሊ ሊበን “አባ ቡላ” ጋር አመዴ ሊበን በተለይ ከግማሽ ወንድሙ አሊ ሊበን “አባ ቡላ” ጋር ከባድ የሥልጣን ትግል አደረገ። አሊ ሊበን የወረ ሒመኖን ሥልጣን እና የኢማምነት ማዕረግ ለመያዝ ይፈልግ ነበር። አመዴ ሊበን ግን በዚህ ትግል ብቻውን አልቆመም። 🤝 ከራስ ጉግሳ መርሶ ልጆች ከሆኑት ይማም ጉግሳ እና ማርዬ ጉግሳ ጋር ግንኙነትና ጥምረት ነበረው። እህቱ መነን ሊበን በጎንደር የሥልጣን ፖለቲካ ውስጥ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያላት ሰው ነበረች። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ ከሌሎች የወሎ ሙስሊም ገዢዎች ጋር አመዴ ሊበን ከወሎ ውስጥ ከሌሎች የሙስሊም መሪዎችም ጋር ከባድ ግጭቶች አድርጓል። ከተጠቀሱት መካከል፦ ⚔️ ቃሉ (Qallu) ⚔️ ተሁላዳሬ (Tahuladare) ይገኙበታል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⛪ የክርስቲያናዊ ዜና መዋዕል ላይ የቀረበው ምስል በዘመኑ የነበሩ ክርስቲያናዊ ዜና መዋዕሎች (CRReal 487f.; BlunChr 885, 910ff.) አመዴ ሊበንን እጅግ ጽኑ ሙስሊም እንደነበር እና በክርስቲያኖች ላይ በርካታ ወንጀሎች እንደፈጸመ ያቀርቡታል። ነገር ግን እነዚህ ክሶች እንደ ወሬ ወይም የወቅቱ የፖለቲካ ትርክት አካል ሊሆኑ እንደሚችሉ ምንጩ ይጠቁማል። በተለይም የአመዴ ሊበን የእህቱ ልጅ የሆነው ራስ አሊ አሉላ ለአመዴ ሊበን ያደረገውን ድጋፍ ለማሳየት የተፈጠሩ የፖለቲካ ትርክቶችም ሊሆኑ ይችላሉ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕊️ የኢማም አመዴ ሊበን መጨረሻ ኢማም አመዴ ሊበን በ1831 ከአሊ ፋሪስ የላስታ ጋር ከተካሄደ ግጭት በኋላ ሞተ። ከእርሱ ሞት በኋላ አሊ “አባ ቡላ” የወረ ሒመኖን ሥልጣን ለጥቂት ዓመታት በሙሉ ተቆጣጠረ። በኋላም ከአመዴ ሊበን ልጅ ሊበን አመዴ ሊበን ጋር ተፋጠጠ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑 ኢማም አመዴ ሊበን — 1803–1831 ⚔️ የወረ ሒመኖ ማማዶች መሪ 🐎 አባ ሙጋ 🤝 በወሎና በጎንደር የሥልጣን ግንኙነቶች ውስጥ የተሳተፈ ⚔️ ከተለያዩ የወሎ ገዢዎች ጋር የተዋጋ 📜 በዘመኑ ምንጮች በተለያየ መልኩ የተገለጸ https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ★ Miky Sultan Barento ★

Amade kolase

👑⚔️ ጀግና አመዴ ኮላሴ (Amade Kolase) ⚔️👑 ጎንደርን አሸንፎ የድል አዛን ጥሪ ያስደረገው የወሎ ኦሮሞ ጀግና የወሎ ኦሮሞ ወረ ሂመኖ ማመዶች ሥርወ-መንግሥት መሪ ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🛡️🔥 ወሎን በአንድነት ያስተባበረው ጀግና! አመዴ ኮላሴ — የፈረስ ስሙ ኮላሴ(Kolase) የተባለው እና ሙሉ ስሙ አመዴ ሙሐመድ አሊ ጎዳና ባቦ ተብሎ የሚጠራው — በወሎ ኦሮሞ የወረ ሂመኖ ማመዶች ሥርወ-መንግሥት ውስጥ ታላቅ የጦር እና የፖለቲካ መሪ ነበር። 📜 ብሬሊ (Brelli) እንደዘገበው፣ አመዴ ሙሐመድ አሊ ኮላሴ በሥልጣን ላይ ለ25 ዓመታት ያህል ቆይቷል። እንደ ቀደሙት አባቶቹ የግዛት ዘመን፣ የወሎ ወረ ሂመኖ “ማመዶች” አገዛዝ እየተስፋፋ በመጣበት ወቅት፣ አመዴ ኮላሴ ንቁ፣ ቆራጥና ተፅዕኖ ያለው መሪ ሆኖ ተገልጿል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️🌿 የወሎ መሬትን ለማስመለስ የተደረገው ትግል በእሱ ግዛት ሥር የነበሩትን ሌሎች ወረዳዎች በማካተት፣ በቀድሞ ዘመን በሰለሞናዊ ኃይሎች ተወስደው የነበሩ የወሎ መሬቶችን በዘመቻ ለማስመለስ ትግል አድርጓል። 🗺️ የአመዴ ኮላሴ የፖለቲካ ተፅዕኖ ወደ ደቡብ እስከ ዋንጪና ጃማ ወንዞች፣ ወደ ምዕራብ እስከ አባይ ቤት ድረስ የሚዘልቅ ነበር። በምስራቅ የገርፋና ቃሉ ገዥዎችን በበላይነቱ ሥር አድርጎ፣ በሰሜን ደግሞ ዳውንትና ዳላንታን በተፅዕኖው ሥር አስገብቶ ነበር። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑⚔️ የጎንደር ታላቅ ዘመቻ 🔥 እ.ኤ.አ. በ1798 አመዴ ኮላሴ ወደ ጎንደር በመዝመት፣ የንጉሠ ነገሥቱን ዋና ከተማ በሁለት የተለያዩ አጋጣሚዎች በጀግንነት መያዙ ይነገራል። በዚህም የራሱን እጩ በዙፋኑ ላይ ለማስቀመጥ የቻለ ኃይለኛ መሪ ሆኖ ተገልጿል። 🛡️ ወደ ጎንደር የዘመተው ሠራዊት በአራት ዋና ክፍሎች ተደራጅቶ ነበር፦ 1️⃣ የመጀመሪያው ክፍል በኢርጎ ብርጌድ ሥር ሆኖ፣ ከሳይንት፣ አሊ ቤት እና አባይ ቤት የተውጣጡ ጦር አዛዦችን ያካተተ ነበር። 2️⃣ ሁለተኛው ክፍል በቢሊ አሊ የሚመራው ሲሆን፣ ከለገ አምቦ ወንዝ፣ ለገ ጎራ ወንዝ፣ ኢሉ፣ ጃማ እና ቦረና የተውጣጡ ወታደሮችን ያቀፈ ነበር። 3️⃣ ሦስተኛው ክፍል በቦሩ ኢድሪስ (Boru Idris) የሚመራ ሲሆን፣ ከቃሉና ከደዌ ሪቄ የተውጣጡ ኃይሎችን ያካተተ ነበር። 4️⃣ አራተኛው ክፍል በማሪዬ ትዕዛዝ ሥር ሆኖ፣ ከታሁላዳሬ፣ አቢቹ [ወረ ባቾ]፣ ዋዩ፣ ወረ ጣያ እና ወረ ባቦ የተውጣጡ ወታደሮችን ያቀፈ ነበር። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔥👑 አመዴ ኮላሴ ምን ያህል ኃይለኛ መሪ ነበር? ከተለያዩ የወሎ አካባቢዎች የመጡ ታላላቅ አለቆችንና ወታደሮችን በአንድ የዘመቻ አመራር ሥር ማሰባሰብ መቻሉ፣ የአመዴ ኮላሴን የፖለቲካ ተፅዕኖ፣ የጦር አመራር ችሎታና የኃይል መጠን የሚያሳይ ነበር። 🕌 በአካባቢው የሚነገር ወግ መሠረት፣ አመዴ ወደ ጎንደር ሲገባ በድል አድራጊነት በመግባት ከጎንደር ግምብ አንዱ ላይ የእስልምና የፀሎት ጥሪ — አዛን — እንዲደረግ አድርጓል ይባላል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕌⚔️ የእስልምና አቋሙን ለማጠናከር አመዴ ኮላሴ እንደ አባቱ በወሎ የእስልምናን አቋም ለማጠናከር የታገለ መሪ እንደነበር ይተረካል። የኢማምነት የዘር ውርስ ሥልጣን ሕጋዊነትን ለማጠናከርና ግልጽ ለማድረግ፣ ከመካ የጽሑፍ ፈቃድ አግኝቷል ተብሎ የሚተረክ ሲሆን፣ እሱና ዘሮቹ “ኢማም” የሚለውን የክብር ማዕረግ እንዲጠቀሙ እንዳስቻለ ይነገራል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕊️⚔️ የጀግናው አመዴ ኮላሴ የመጨረሻ ዘመን ታላቁ መሪ አመዴ ኮላሴ በ1803 ከለገ ሂዳና ከለገ ጎራ አለቆች ጋር በይላል (ኢላል) በተፈጠረ ግጭት ለማስቆም ሲሞክር ሞተ ይባላል። የሕይወቱ መጨረሻ ቢሆንም፣ ያቋቋመው የፖለቲካ ተፅዕኖ፣ ያሰባሰበው የጦር ኃይል እና የወሎ ኦሮሞ ታሪክ ውስጥ ያሳረፈው አሻራ እስከዛሬ በትረካዎች ውስጥ ይነሳል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑⚔️🔥 አመዴ ኮላሴ — በወሎ ኦሮሞ ታሪክ የማይዘነጋ ስም! የወረ ሂመኖ ማመዶች መሪ፣ የወሎ መሬት ተከራካሪ፣ የብዙ አለቆችን ጦር ያስተባበረ፣ እስከ ጎንደር ድረስ ዘምቶ የተነገረለት፣ በታሪክ ትረካዎች ውስጥ የቀረ ጀግና። አመዴ ኮላሴ! ⚔️👑 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ★ Miky Sultan Barento ★