ደጃዝማች ገረሱ ዱኪ — “አባ ቦራ”

🇪🇹⚔️ ደጃዝማች ገረሱ ዱኪ — “አባ ቦራ” 🛡️ የምዕራብ ሸዋ ታላቅ አርበኛ ★ Miky Sultan Barento ★ 📜 ጣሊያን ኢትዮጵያን በወረረች ጊዜ አርበኛው ጀግና የኦሮሞ ልጅ ገረሱ ዱኪ ወደ ሰሜን ዘምተው በተንቤንና በማይጨው ግንባሮች ከወራሪው ጣሊያን ጦር ጋር ተዋጉ። 📜 ደጃዝማች ገረሱ ዱኪ (አባ ቦራ) በፋሺስት ጣሊያን የኢትዮጵያ ወረራ ወቅት በአርበኝነት ትግል ከታወቁ የምዕራብ ሸዋ የትጥቅ ትግል መሪዎች አንዱ ነበሩ። 👶 ልደትና የልጅነት ዘመን ገረሱ ዱኪ በወሊሶ አካባቢ በሚገኘው ማሩ በተባለ ቦታ ከአባታቸው ዱኪ ጉልማ እና ከእናታቸው ወርቄ ኤልሞ መወለዳቸው ይጠቀሳል። ⚔️ ከሰሜን ዘመቻ እስከ ምዕራብ ሸዋ አርበኝነት የኢትዮጵያ ጦር ከጣሊያን ጋር በተዋጋባቸው የሰሜን ግንባሮች ገረሱ ዱኪ ተሳትፈዋል። በተንቤን የመጀመሪያና የሁለተኛ ጦርነት እንዲሁም በማይጨው ጦርነት እንደተዋጉ ተመዝግቧል። አዲስ አበባ በጣሊያን ከተያዘች በኋላ ገረሱ ወደ ትውልድ አካባቢያቸው ወሊሶ–ምዕራብ ሸዋ ተመልሰው የአርበኝነት ትግላቸውን አደራጁ። በአካባቢው ሕዝብን በማሰባሰብ የጣሊያንን ወረራ ለመቋቋም በርካታ የጦር እንቅስቃሴዎችን መሩ። 🛡️ የአርበኝነት ትግሉ የገረሱ ዱኪ እንቅስቃሴ በወሊሶና በዙሪያው ብቻ የተወሰነ አልነበረም። በምዕራብ ሸዋ የተለያዩ አካባቢዎች ተንቀሳቅሰው የጣሊያንን ወታደራዊ መዋቅር ለመቋቋም ተዋጉ። በ1937 እ.ኤ.አ. በወሊሶ አካባቢ በጣሊያን ወታደሮች ላይ የተፈጸመ ጥቃት ከገረሱ ዱኪ ጋር የተያያዘ ታዋቂ ክስተት እንደነበር ምንጮች ይጠቅሳሉ። በዚያን ዘመን የገረሱ ዱኪ የአርበኞች እንቅስቃሴ እየጠነከረ ሄደ። አንዳንድ የታሪክ ዘገባዎችም በአካባቢው ከፍተኛ የሕዝብ ድጋፍ እንደነበራቸው ያስረዳሉ። 🇪🇹 የገረሱ ዱኪ ትልቁ ሚና የገረሱ ዱኪ ታሪክ በተለይ የሚታወሰው የአካባቢ ሕዝብን ከአርበኝነት ትግል ጋር በማስተባበር ነው። የአርበኞች ትግል ከጣሊያን ወታደራዊ ኃይል ጋር የተደረገ ብቻ ሳይሆን የሕዝብ ድጋፍ፣ መረጃና የአካባቢ እውቀት የትግሉ አካል ነበሩ። 🏛️ ከነፃነት በኋላ ኢትዮጵያ በ1941 እ.ኤ.አ. ከጣሊያን አገዛዝ ነፃ ከወጣች በኋላ ገረሱ ዱኪ የደጃዝማች ማዕረግ እንዳገኙ ይገለጻል። በኋላም የአርሲ፣ ጋሙ ጎፋ እና ኢሉባቦር አስተዳዳሪ ሆነው እንዳገለገሉ ታሪካዊ ማጣቀሻዎች ይጠቅሳሉ። ከዚያም በኢትዮጵያ ኢምፔሪያል ፓርላማ ሴናተር ሆነው እንዳገለገሉ ይመዘገባል። 📅 ሰኔ 7 ቀን 1966 እ.ኤ.አ. ገረሱ ዱኪ ሞቱ፤ በትውልድ ከተማቸው ወሊሶ መቀበራቸው ይገለጻል። ✍️ በአጭሩ 🔗 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ገረሱ ዱኪ (አባ ቦራ) ከሰሜን የጦር ግንባር እስከ ምዕራብ ሸዋ የአርበኝነት ትግል ድረስ የተሳተፉ፣ በኋላም የደጃዝማች ማዕረግ ያገኙ የኢትዮጵያ የአርበኝነት መሪ ነበሩ። የእርሳቸው ስም ዛሬም በወሊሶና በምዕራብ ሸዋ የአርበኝነት ታሪክ ጋር ይያያዛል።

አቢቹ ነጋ ነጋ — የሰላሌ ጀግና ወረ ጃርሶ

🇪🇹⚔️ አቢቹ ነጋ ነጋ — የሰላሌ ጀግና ወረ ጃርሶ 📜 ከትምህርት መንገድ ወደ ጦር ሜዳ ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👦 ልደቱና የቤተሰብ ሐረጉ አቢቹ የተወለደው በ1912 ዓ.ም. በሰሜን ሸዋ፣ ወራ ጃርሶ አካባቢ፣ Dhaaye( ጣዬ) በሚባል ስፍራ ነው። የአቢቹ ጎሳ ከሦስቱ የቱለማ ልጆች መካከል በዳጪ ቤት ይወለዳል ፤ ከዳጪ ቤት ገላን፣ ከገላን ቤት ደግሞ ወረ ጃርሶ(Jarsa) ይገኛል። አባቱ በየና ቆሪቾ የወራ ጃርሶ የትግል መሪ ነበሩ። ⚔️ የአባቱ የትግል ውርስ የጣሊያን ወረራ ሊጀምር በተቃረበበት ወቅት አባቱ በሕመም ዓለምን ተለዩ። የአባታቸውን የትግል ዓላማ ለማስቀጠልም ሁለቱ ታላላቅ ወንድሞቹ የወረ ጃርሶን ተዋጊዎች መምራት ጀመሩ። 📚 አቢቹ ግን በዚያን ጊዜ ተማሪ ነበር። አባቱ በሕይወት እያሉ አቢቹን ወደ ፊንፊኔ ልከው በዘመናዊ ትምህርት እንዲማር አድርገው ነበር። ትምህርቱን ከፍ ለማድረግም ወደ ፈረንሳይ ሄዶ ለመማር እየተዘጋጀ ነበር። 🇮🇹 የጣሊያን ወረራ ግን የሕይወቱን አቅጣጫ ቀየረ! አቢቹ፦ «“Obbolowwan koo gara dirree waraanatti deeman biraa hin hafu.”» ብሎ የትምህርት ጉዞውን አቋርጦ ወንድሞቹን ተከትሎ ወደ ጦር ሜዳ ወረደ። ❤️ የእናቱ ልብ ተሰበረ። እናቱ ይህ ገና ወጣት ልጇ ወደ ጦርነት እንዳይሄድ ብትለምነውም፣ አቢቹ ግን ውሳኔውን አልቀየረም። እናቱም ልጇን ለደጃዝማች አበራ አደራ ሰጥታ ሸኘችው። እየተሰናበተችውም በልብ ሰባሪ ሁኔታ እንዲህ ብላ ዘመረች ተብሎ ይተረካል፦ 🎶 “Abbichuu nagaa nagaa, ijakoorra hin maarmaarinii; achittuu nagaa nagaa, qoreen si hin waraninii…” 💔 ይህ የእናት ልቅሶ በኋላ የአቢቹ ናጋ ናጋ ታሪክ መስታወሻ ሆነ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ ደብረ አምባ — የሕይወቱ ትልቅ ሀዘን በደብረ አምባ በተደረገው ውጊያ አቢቹ ሁለቱንም ወንድሞቹን አጣ። ከእነሱ አንዱ አስከሬኑ ተገኝቶ በአንድ ዛፍ ሥር ተቀበረ፤ ሌላው ግን የት እንደወደቀ ማወቅ አልተቻለም። ይህ ከባድ ሀዘን አቢቹን የበለጠ አጠነከረው። ከደጃዝማች አበራ ጋር ተባብሮም የወራ ጃርሶን ተዋጊዎች መምራት ቀጠለ። 🏔️ የደፈጣ ውጊያ መሪ አቢቹ በተለይ የደፈጣ ውጊያ ዘዴ በመጠቀም በጣሊያን ወታደሮች ላይ ተደጋጋሚ ጥቃት ያደርግ ነበር። ጣሊያኖችም አቢቹን ለመያዝ በተደጋጋሚ ቢፈልጉም ማግኘት አልቻሉም ተብሏል። ከታንበን ተራሮች አካባቢ ተደብቆ የጣሊያን ኃይሎችን ሲያደፈጥ እንደነበርም በትውፊታዊ ዘገባዎች ይገለጻል። አቢቹ ናጋ ናጋ በተለይ በፈጣን እንቅስቃሴና በደፈጣ ውጊያ የሚታወቅ መሪ እንደነበር የትውፊት ዘገባዎች ይገልጻሉ። 🤝 ከሌሎች የጦር መሪዎች ጋር የአቢቹ ጽናትና የትግል ችሎታ የተለያዩ የጦር መሪዎችንም ቀልብ ሳበ። በተለይ ራስ ካሳ፣ ራስ ሲዩም ማንጋሻ እና ደጃዝማች አበራ ከአቢቹ ቡድን ጋር በተያያዘ የሚጠቀሱ ስሞች ናቸው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ የማይጨው ጦርነት በማይጨው ጦርነት የአቢቹ ተዋጊዎች ብዙ ተጋድሎ አድርጓል ተብሎ ይነገራል የታሪክ ምንጮች ይጠቀሳል። 🏡 ወደ ወራ ጃርሶ ከጦርነቱ በኋላ የአቢቹ ተዋጊዎች ወደ ወራ ጃርሶ ተመለሱ። አቢቹም ከእነሱ ጋር ተመለሰ። የአቢቹ ታሪክ ግን በዚህ አያበቃም… ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📖 የአቢቹ ናጋ ናጋ ታሪክ የሰላሌ ሕዝብ የትግል፣ የመስዋዕትነትና የጀግንነት ትውስታ ነው። 🔗 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ★ Miky Sultan Barento ★ #AbichuuNagaaNagaa #GootaSalaalee #Oromoo #WaraJaarsoo #SeenaaOromoo #Salalee #Resistance #EthiopianHistory

Loret Tsegaye g/medhin

ሎሬት ጸጋዬ ገብረመድህን ✍️ የኢትዮጵያ ባለቅኔ! 📚🎭 ★ Miky Sultan Barento ★ «🌿 “ቃል የማይሞት ቅርስ ነው፤ በቃሉ የተናገረ ሰውም በትውልድ ይኖራል።”» በኢትዮጵያ ዘመናዊ ሥነ-ጽሑፍ ታሪክ ውስጥ ስሙ በትልቅ ፊደል የሚጻፍ ሰው ነው — ሎሬት ጸጋዬ ገብረመድህን። እርሱ ገጣሚ፣ ተውኔት ደራሲ፣ ተርጓሚና የቲያትር ሰው ሲሆን፣ በኢትዮጵያ የጽሑፍና የመድረክ ጥበብ ላይ የማይረሳ አሻራ አሳርፏል። 📍 🌱 ልደቱ ጸጋዬ ገብረመድህን በ1936 ዓ.ም. (1944 እ.ኤ.አ.) በኦሮምያ አምቦ አካባቢ በሚገኘው ቦዳ መንደር ተወለደ። ከልጅነቱ ጀምሮ ለጽሑፍና ለተውኔት የነበረው ፍቅር እያደገ መጣ። በወጣትነቱም የተውኔት ሥራዎችን በመጻፍ ችሎታውን አሳየ። 🎭 🏛️ የቲያትር አሻራው ጸጋዬ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ቲያትር ውስጥ በኪነ-ጥበብ አመራር ላይ በመስራት የኢትዮጵያን ዘመናዊ ቲያትር ለማበልጸግ አስተዋፅኦ አድርጓል። በኋላም ከዓለም ታዋቂ የተውኔት ጸሐፊዎች ሥራዎችን ወደ አማርኛ በመተርጎም የዓለምን የቲያትር ቅርስ ለኢትዮጵያውያን አንባቢዎችና ተመልካቾች አቅርቧል። 📚 ✍️ ገጣሚውና ደራሲው ጸጋዬ በርካታ ግጥሞችንና ተውኔቶችን ጽፏል። በሥራዎቹም የኢትዮጵያን ታሪክ፣ ባህል፣ ማኅበራዊ ሕይወትና የሰው ልጅ ተሞክሮ በጥልቀት አንስቷል። 🌍 ከሼክስፒርና ሞሊየር የመሳሰሉ የዓለም ታዋቂ የተውኔት ጸሐፊዎች ሥራዎችንም ወደ አማርኛ ተርጉሟል። 🏆 👑 “ሎሬት” የተባለበት በ1966 ዓ.ም. የHaile Selassie I Prize for Amharic Literature ተሸላሚ ሆነ። ይህ ሽልማት በአማርኛ ሥነ-ጽሑፍ ያበረከተውን አስተዋፅኦ የሚያሳይ ታላቅ እውቅና ነበር። ከዚያም “ሎሬት ጸጋዬ” በሚል ስያሜ በሰፊው ታወቀ። 🕊️ 📜 የማይሞት ቅርስ ሎሬት ጸጋዬ ገብረመድህን በ2006 ዓ.ም. በኒውዮርክ አረፈ። ዛሬ ከእኛ ጋር ባይኖርም፣ በግጥሞቹ፣ በተውኔቶቹና በትርጉም ሥራዎቹ የተወው የሥነ-ጽሑፍ ቅርስ አሁንም ይነበባል፤ ይታወሳል። 🇪🇹 እናት ሀገር አንቺ ሀገሬ፣ የታሪክ መዝገብ፣ የትውልድ አሻራ፣ የነፃነት ትንፋሽ። በተራራሽ ጫፍ በወንዞችሽ ፍሰት፣ የቀደሙት ድምፆች ዛሬም ይሰማሉ። ኢትዮጵያ ሆይ፣ ትናንትን አትርሺ፤ ነገንም በተስፋ በልጆችሽ እጅ ገንቢ። Nile _ Nubia kush civilazation African people poem about abay by Loret Tsegaye Gebre-Medhin Nile I am the first Earth Mother of all fertility. I am the Source, I am the Nile, I am the African, I am the beginning! O Arabia, how could you so conveniently have forgotten, while your breath still hangs upon the threads of my springs? O Egypt, you prodigal daughter born from my first love, I am your Queen of the endless fresh waters, who rested my head upon the arms of Narmer Ka Menes when we joined in one our Upper and Lower Lands to create you! O Sudan, born out of the bosom of my being, how could you so conveniently count down in miserable billions of petty cubic yards the eternal drops of my life-giving Nile to you? Beginning long before the earth fell from the eye-ball of heaven, O Nile, that gushes out from my breath of life upon the throats of the billions of the Earth's thirsty multitudes, O World, how could you so conveniently have forgotten that I, your first fountain, I your ever Ethiopia I your first life still survive for you? I rise like the sun from the deepest core of the globe. I am the conquoror of scorching pestilences. I am the Ethiopia that "stretches her hands in supplication to God". I am the mother of the tallest traveller on the longest journey on Earth! My name is Africa, I am the mother of the Nile. O Nile, my prodigal daughter in the wilderness of the desert, bringing God's harmony to all brothers and sisters and calming down their noises of brass in their endless nakednesses, O Nile, you are music that restores the rhythm of existence into the awkward stampeding of these Middle Eastern blindnesses, you are the irrigator that cultivates peace from my Ethiopian sacred mountains of the sun, across to nod on the East of Aden and across Sinai, beyond Gibraltar into the heights of Mount Moriah, O Nile, my chosen sacrifice for a universal peace offering upon whose gift the heritages of Meroe and Egypt still survive for the benefit of our lone World. You are the proud daughter, O Nile, who taught the ancient world how to walk in upright grace! You are my prodigal daughter who saved and breast-fed little lost Jacob whose brothers sold for food, you, who nurtured, fed and raised the child prophet called Moses on your cradle, you, who stretched out your helping hand and protected the baby Christ from the slaughtering swords of Herod, O Nile, my infinite prodigal daughter at whose feet mountains like Alexander bent their unbendable heads to drink from your life-giving milk, O Nile, at whose feet giants like Caesar knelt, conquerors like Napolean bowed their unbowable heads to partake from your imortal bounty. O Nile, you are the majestic blood line of my African glory that showers my blessings upon the starved of the world, you are the eloquence that rings the Ethiopian bell across the deaf world! You are the gifted dancer of graceful rhythms that harmonize with your sisters Etbara and Shabale, with your brothers Awash and Juba, to fertilize the scorched sands of Arabia. O Nile, without your gift Mediterranean shall be a rock of dead waters and Sahara shall be a basket of skeletons! You are Africa's black soil that produces life. You are the milk that quenches the thirsty multitudes. You are the messenger of my gospel, O Nile, that brings my abundant harvest to the mouth of the needy. You are the elegant pilgrim of my mercy. You are the first fountain, you are the first ever Ethiopia. You are the appeaser of the lustful greeds. You are the first Earth Mother of all fertility, Rising like the sun from the deepest core of the globe. You are the conqueror of the scorching pestilence. You are the source, the Africa, the Ethiopia, you are the Nile. ሎሬት ጸጋዬ ገብረመድህን ትምህርቱን በአጭሩ እንዲህ ተከታትሏል፦ 🏫 የመጀመሪያ ትምህርት — በአምቦ አካባቢ ተማረ። በዚያም በወጣትነቱ የመጀመሪያ ተውኔቱን ጻፈ። Ambou University 🏫 General Wingate School — በአዲስ አበባ ተማረ። 🏫 Addis Ababa Commercial School — በመቀጠል ተማረ። 🇺🇸 Blackstone School of Law, Chicago — በ1959 የሕግ ትምህርት አጠናቆ ዲግሪ አገኘ። 🇬🇧🇫🇷 Royal Court Theatre (London) እና Comédie-Française (Paris) — በ1959–1960 የሙከራ ቲያትርና ድራማ ጥናት አደረገ። በኋላም የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቲያትር የሥነ-ጥበብ ዳይሬክተር ሆኖ ከ1961–1971 ሠርቷል። 🌟 ሎሬት ጸጋዬ ገብረመድህን — በቃሉ ታሪክን ያስቀመጠ፣ በተውኔቱ የመድረክን ዓለም ያበለጸገ፣ በግጥሙም የኢትዮጵያን ሥነ-ጽሑፍ ያስዋበ ታላቅ ባለቅኔ። 🇪🇹✍️📚 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geograph ★ Miky Sultan Barento ★ #ሎሬት_ጸጋዬ_ገብረመድህን #የኢትዮጵያ_ባለቅኔ #የኢትዮጵያ_ሥነጽሑፍ #ጸጋዬ_ገብረመድህን #TsegayeGebreMedhin #EthiopianLiterature #follower #fypシ゚viralシ

በወሎ ውስጥ “ኦሮሞ” የሚባል ሰፈር አለ

📍🌿 በወሎ ውስጥ “ኦሮሞ” የሚባል ሰፈር አለ! ★Miky Sultan Barento★ 📜 በሰሜን ወሎ ዞን ውስጥ “Oromo” (ኦሮሞ) በሚል ስም የተመዘገበ Hamlet — ትንሽ መንደር/ሰፈር አለ። 📍 አካባቢ፦ ሰሜን ወሎ፣ አማራ ክልል 🗺️ የካርታ መጋጠሚያ፦ በግምት 11°52′N, 39°44′E 🏘️ የቦታው ስም፦ Oromo / ኦሮሞ 📌 የቦታ ዓይነት፦ Hamlet — መንደር/ሰፈር 🌿 የወሎ የቦታ ስሞች ብዙዎቹ ከአካባቢው ሕዝቦች፣ ከጎሳ/ዘር ስሞች፣ ከወንዞችና ከታሪካዊ ክስተቶች ጋር የተያያዙ ናቸው። 📚 ምንጭ፦ OpenStreetMap/የኢትዮጵያ የካርታ መረጃ መዝገቦች #ወሎ #ሰሜንወሎ #ኦሮሞ #Oromo #Wollo #NorthWollo https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ★ Miky Sultan Barento ★

ደብረ ኤባ (ደብረ ብርሃን)

🏔️📜 ደብረ ኤባ (ደብረ ብርሃን) 🏔️📜 “ደብረ ኤባ” — የተባረከ ተራራ! 🌿 🏛️ ደብረ ብርሃን ዛሬ በምናውቃት ስም ከመጠራቷ በፊት “ደብረ ኤባ” ትባል ነበር? ★Miky Sultan Barento★ በደብረ ብርሃን ዩኒቨርሲቲ የታተመ ጥናት መሠረት፣ አፄ ዘርዓ ያዕቆብ በ1454 ዓ.ም. አካባቢ ከተማዋን እንደመሠረቱ እና በዚያን ወቅት “ደብረ ኤባ” ተብላ እንደተጠራች ይገልጻል። 🏔️📜 “ደብረ ኤባ” — የተባረከ ተራራ! 🌿 ❓ “ደብረ ኤባ” ማለት ምንድነው? “ደብረ ኤባ” የሚለውን ስም በኦሮምኛ ትርጓሜ ስንመለከት፣ “ኤባ (Eba)” መባረክ፣ የተባረከ የሚል ትርጉም ይይዛል። ስለዚህ፦ ⛰️ ደብረ ኤባ = የተባረከ ተራራ ይህ ትርጓሜ የቦታውን ስያሜ ከኦሮምኛ ቃላዊ ትርጉም ጋር ያገናኛል። በተለይም “ኤባ” የሚለው ቃል ከበረከትና ከመባረክ ሀሳብ ጋር የሚያያዝ መሆኑ የቦታውን ስም ለመረዳት ቁልፍ ይሆናል። 📖 ስለዚህ “ደብረ ኤባ”ን በቀጥታ “የኤባ ተራራ” ብቻ ከማለት ይልቅ፣ በኦሮምኛው ትርጓሜ መሠረት “የተባረከ ተራራ” ብሎ መረዳት ይቻላል። 🌿 ደብረ ኤባ — የተባረከ ተራራ። 🌟 በኋላ በአካባቢው ሰማይ የታየው ድንቅ ብርሃን ከተማዋ በአሁኑ “ደብረ ብርሃን” ስሟ እንድትጠራ እንዳደረገ ትውፊቱ ይናገራል። ይህም ከአሁኑ ደብረ ብርሃን ሥላሴ አካባቢ ከተነገረው የብርሃን ትውፊት ጋር ይያያዛል። 📍 ነገር ግን “ደብረ ኤባ” የሚለው ስም ዛሬም ይገኛል። በደብረ ብርሃን ውስጥ “ደብረ ኤባ” የሚባል የአሁኑ ቦታ/አካባቢ ስም መኖሩን የተለያዩ ዘመናዊ ሰነዶች ያሳያሉ። 🔎 በአጭሩ፦ 👉 ታሪካዊ ደብረ ኤባ — የዛሬዋ ደብረ ብርሃን የቀድሞ ስም መሆኑን ጥናቶች ይጠቅሳሉ። 👉 በኋላ ደብረ ብርሃን የሚለው ስም ከብርሃን ትውፊቱ ጋር ተያይዞ መጣ። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 🌿🏔️ ደብረ ኤባ — የተባረከ ተራራ! ★Miky Sultan Barento★

Amade Beshir leader of wollo oromo

🇪🇹⚔️ ደጃዝማች አመዴ በሺር — ከቴዎድሮስ ጋር የተፋለመው የወሎ ጀግና 🛡️ የወሎ ኦሮሞ ወረ ሂመኖ ጀግና ጦር መሪ ★ Miky Sultan Barento ★ 🔥 “የወሎን ነፃነት ለማስጠበቅ የተነሳ ጀግና!” 🔥 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ የ19ኛው ክፍለ-ዘመን ወሎ ታሪክ የአካባቢ ገዢዎች፣ የጦር መሪዎች፣ የሃይማኖት መሪዎችና የማኅበረሰብ ኃይሎች በተወሳሰበ የሥልጣን ትግል ውስጥ የነበሩበት ዘመን ነበር። በዚህ የታሪክ መድረክ ላይ በተለይ የሚጠቀሰው አንድ ስም አለ፦ ⚔️ አመዴ በሺር (Amede Bashir) ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🛡️ አመዴ በሺር ማን ነበር? አመዴ በሺር ከወሎ የMammadoch / ወራ ሒማኖ የአካባቢ የገዢነት ባህል ጋር የተያያዘ ኃይለኛ የወሎ መሪ ነበር። በ1850ዎቹ መጨረሻ ንጉሥ ቴዎድሮስ ዳግማዊ የኢትዮጵያን ማዕከላዊ ሥልጣን ለማጠናከር ወደ ወሎ በተደጋጋሚ ዘመቻ ሲያደርግ፣ አመዴ በሺር በእርሱ ላይ ከተቃወሙት ዋና የወሎ መሪዎች መካከል አንዱ ሆነ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ አመዴ በሺር ከቴዎድሮስ ጦር ጋር ያደረገው ታላቅ ተቃውሞ 🔥 “ወሎን ለመግዛት የመጣውን ማዕከላዊ ኃይል ፊት ለፊት የተቃወመ ጀግና!” 🔥 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ 1858 — ቴዎድሮስ ለሦስተኛ ጊዜ ወደ ወሎ አፄ ቴዎድሮስ ዳግማዊ በ1855 ብሎ ራሱን ከነገሠ በኋላ ወሎን በማዕከላዊ ሥልጣኑ ሥር ለማስገባት ተደጋጋሚ ዘመቻ አደረገ። 📌 1855 — የመጀመሪያው ዘመቻ 📌 1857 — ሁለተኛው 📌 1858 — ሦስተኛው ዘመቻ የ1858ቱ ዘመቻ ዋና ዒላማ የሆነው ኃይለኛው የወሎ መሪ አመዴ በሺር (Amede Bashir) ነበር። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🐎 አመዴ በሺር — የተቃውሞው መሪ በ1858 የወሎ የተለያዩ ኃይሎች በአመዴ በሺር ዙሪያ ወደ አንድ የተቀናጀ ተቃውሞ መጡ። የMelaku Misganaw ጥናት እንደሚያሳየው፣ የወሎ የቃል ትውፊት አመዴ በሺርን “የወሎ ጀግና” ብሎ ያስታውሰዋል። ይህም ትግሉ የአንድ ግለሰብ የግል ጉዳይ ብቻ እንዳልነበረ የሚያሳይ ጠንካራ የአካባቢ ትውስታ ነው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📍 የትግሉ መሠረት — ኮረብ እና ፌያል አምባ አንዳንድ የታሪክ ጥናቶች አመዴ በሺር መጀመሪያ ኮረብ (Koreb) አካባቢ መሠረቱን እንዳደረገ፣ በኋላም ወደ ፌያል አምባ (Feyyal Amba) በታሁላዳሬ አካባቢ እንደተንቀሳቀሰ ይጠቅሳሉ። እንደዚሁም አመዴ በሺር “ኢማም” የሚለውን ማዕረግ ወስዶ የወሎ የበላይነትን ለመያዝ እንደተንቀሳቀሰ ምንጮች ይገልጻሉ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🐎 የ50,000 ፈረሰኞች ዘገባ በዚህ ግጭት ውስጥ በጣም የሚጠቀሰው የPlowden ዘገባ ነው። Plowden አመዴ በሺር ወደ 50,000 ፈረሰኞች የሚደርስ ትልቅ የወሎ ኃይል እንደነበረው ዘግቧል። ይህም አመዴ በሺር የነበረውን የአካባቢ ድጋፍና የጦር አቅም ለመገመት የሚጠቅም ዘገባ ነው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🦁 ቴዎድሮስ ለምን እንዲህ ብዙ ጊዜ በወሎ ቆየ? የአመዴ በሺር ተቃውሞ በቀላሉ ሊታፈን አልቻለም። 🔸 የወሎ ኃይሎች በአንድ የተቃውሞ አቅጣጫ መሰባሰባቸው፣ 🔸 አመዴ በሺር ትልቅ የፈረሰኞች ኃይል መሰብሰቡ፣ 🔸 የወሎ የአካባቢ ሥልጣን ጠንካራ መሆኑ፣ 🔸 እና የተቃውሞው መራዘም ቴዎድሮስን በወሎ ላይ ብዙ ጊዜ እንዲያሳልፍ አስገደዱት። የMelaku Misganaw ጥናት እንደሚጠቅሰው፣ የአመዴ በሺር ተቃውሞ እስከ 1859 ቀጥሎ፣ ቴዎድሮስም በወሎ እስከ ጥቅምት 1859 ድረስ ቆይቷል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ አንድ ግዙፍ ጦርነት ነበር? እዚህ ላይ ታሪካዊ ጥንቃቄ ያስፈልጋል። 📌 የምንጮቹ ትክክለኛ መረጃ የሚያረጋግጠው 1858–1859 የተራዘመ የቴዎድሮስ–አመዴ በሺር የወሎ ተቃውሞ/ዘመቻ መኖሩን ነው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏆 የትግሉ ውጤት የአመዴ በሺር ተቃውሞ ቴዎድሮስን በወሎ ላይ በፍጥነት የተሟላ ቁጥጥር እንዳያደርግ አድርጎታል። ቴዎድሮስ በኋላም 1860 እና 1862/63 ወደ ወሎ ተመልሶ ዘመቻ አደረገ። ይህም የወሎ ተቃውሞ ችግር በአንድ ዘመቻ እንዳልተፈታ ያሳያል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🦁 የአመዴ በሺር ጀግንነት አመዴ በሺርን በወሎ ታሪክ ውስጥ ልዩ የሚያደርገው፦ ⚔️ በኃይለኛ ማዕከላዊ ጦር ፊት ለፊት መቆሙ፣ 🐎 ትልቅ የወሎ ፈረሰኛ ኃይል ማሰባሰቡ፣ 🤝 የተለያዩ የወሎ ኃይሎችን ወደ አንድ ተቃውሞ ማምጣቱ፣ 🛡️ የአካባቢውን ሥልጣን ለማስጠበቅ መታገሉ፣ 🔥 ተቃውሞውን ከ1858 እስከ 1859 ማስቀጠሉ ናቸው። ስለዚህ አመዴ በሺር በ19ኛው ክፍለ-ዘመን ከቴዎድሮስ የማዕከላዊ ሥልጣን ዘመቻ ጋር በወሎ የተፋለመ ከዋና የአካባቢ መሪዎች አንዱ ነበር። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📚 ዋና ምንጮች • Hussein Ahmed, Islam in Nineteenth-Century Wollo, pp. 162–166 — የቴዎድሮስ ዘመቻዎችና የአመዴ በሺር ተቃውሞ። • Melaku Misganaw, Social and Political History of Wollo Province, pp. 112–116 — የ1858–1859 ተቃውሞ፣ Plowden እና 50,000 ፈረሰኞች የሚለው ዘገባ። • The Cambridge History of Africa, Vol. IV — በ1858 ቴዎድሮስ ወደ ምሥራቅ ተመልሶ አመዴ በሺርን ለመቋቋም ያደረገው ዘመቻ። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🇪🇹⚔️ የወሎ ታሪክ የጀግኖች ታሪክ ነው! ★ Miky Sultan Barento ★

Wodajo Ali ( Abba Haga)

🇪🇹🔥 ሿም ወዳጆ ዓሊ — “አባ ሓጋ” 🐎 የወሎ ኦሮሞ አርበኝነት አንድ የጀግንነት ትውስታ! ★ Miky Sultan Barento ★ «🛡️ “የጢነኛው አዝማች፣ የወሎው ለግላጋ፣ ያ ወዳጆ አሊ የወሎ… አባ ሀጋ!” 🎶🔥» 📜 1936 እ.ኤ.አ. / 1928 ዓ.ም. የፋሺስት ጣሊያን ወረራ ኢትዮጵያን በፈተነበት ወቅት፣ በወሎም ሕዝብ የመከላከልና የአርበኝነት መንፈስ ተቀጣጠለ። በዚህ የታሪክ ዘመን ሿም ወዳጆ ዓሊ ከወሎ መሪዎችና አበጋዞች ጋር በመሆን ሕዝቡን ለመከላከል ያደረጉት ተሳትፎ በአካባቢው ትውፊት ውስጥ ዛሬም ይታወሳል። ⚔️ የደሴና ወሎ አካባቢ የመከላከል ዝግጅት የጣሊያን ጦር ወደ ወሎ በተጠጋበት ወቅት፣ የአካባቢውን ሕዝብና አበጋዞች በማስተባበር ለአገር መከላከል የተደረገው ጥረት ቀጠለ። ⚔️ የማይጨው ጦርነትና የወሎ ግባር በማይጨው ጦርነት ዋዜማና ወቅት፣ የጣሊያንን ጥቃት ለመመከት በተደረጉ የመከላከል እንቅስቃሴዎች የወሎ ተዋጊዎች ተሳትፈዋል። 🛡️ የፋሺስት ወረራን መቋቋም ደሴ ከጣሊያን ቁጥጥር በኋላም፣ በወሎ የአርበኞች እንቅስቃሴ በተለያዩ አካባቢዎች ቀጠለ። ሿም ወዳጆ ዓሊም ከአካባቢው ሕዝብና ከአርበኞች ጋር የነበራቸውን ግንኙነት ቀጠሉ ተብሎ ይተረካል። 🐎 “አባ ሓጋ” — የፈረስ ስም “አባ ሓጋ” የሚለው ስም ከሿም ወዳጆ ዓሊ ጋር በወሎ ትውፊት የተያያዘ ነው። እንደ ትውፊታዊ ትርጓሜውም ቃሉ ኦሮምኛ ስሆን የወጣቶች ጦር መሪ ወይም የወጣቶች መሪ የሚል ትርጉም እንዳለው ይነገራል። 🎶 የአባ ሓጋ የጀግንነት ዝማሬ «“በያዘው ክላሽ ክረምት ከበጋ፣ ሲገርፈው ገረመ የጠላትን መንጋ።” 🔥» 🏇 የታሪክ ትውስታ የ1936 እ.ኤ.አ. / 1928 ዓ.ም. የጣሊያን ወረራ በኢትዮጵያ ታሪክ ከባድ ምዕራፍ ነበር። በዚህ ዘመን የወሎ ሕዝብ ያሳየው የመቋቋም መንፈስ በትውፊት፣ በዝማሬና በታሪክ ተረት እስከዛሬ ተላልፏል። 🇪🇹 የወሎ ታሪክ በትውልድ ይተላለፋል፤ በመረጃም ይመዘገባል! ✍️ ★Miky Sultan Barento★ https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography #Wollo #WolloHistory #AbbaHaga #WadajoAli #ወሎ #የወሎ_ታሪክ #አባሓጋ #ሿም_ወዳጆ_ዓሊ #አርበኝነት