Itu Chercher Oromo

#⚔️🔥 የጨርጨር ኢቱ ኦሮሞ የምኒልክ ወረራን የተቃወሙበት ታሪክ 🔥⚔️ "maqaan baduu manna Mataan baduu wayya" Yaayyaa Ali sire 🛡️ ያያ አሊ ሲሬ — የኢቱ ጀግና በ19ኛው መቶ ዘመን መጨረሻ፣ የሸዋ መንግሥት የግዛት ስፋትን ወደ ኦሮሞ አካባቢዎች ሲያስፋፋ፣ አንዱ ዋና የጦርነት መስመር የነበረው የጨርጨር ኢቱ ኦሮሞ አከባቢ ነበር። ይህ ትግል በአንድ ቀን የተጠናቀቀ ጦርነት አልነበረም። የኢቱ ማህበረሰብ የራሱን መሬትና ማህበራዊ ሥርዓት ለመጠበቅ በተደጋጋሚ የተቃውሞ ጦርነት አደረገ። 🇪🇹⚔️ የኢቱ ተቃውሞ እንዴት ተጀመረ? የኢቱ ሽማግሌዎች እንደሚያስታውሱት፣ የምኒልክ ጦር አርሲን እያጠቃ መሆኑን ሲሰሙ፣ ኢቱዎች የጋራ ጠላትን ለመቋቋም ለመዘጋጀት ወሰኑ። በኦሮሞ ማህበረሰባዊ ሥርዓት ውስጥ ጦርነት የአንድ ሰው ውሳኔ ብቻ አልነበረም፤ አባ ገዳዎች፣ የገዳ ባለሥልጣናት፣ የጦር መሪዎችና ሽማግሌዎች በመመካከር ውሳኔ ይወስኑ ነበር። በዚህ የተቃውሞ ታሪክ ውስጥ ያያ አሊ ሲሬ እና ሌሎች የኢቱ ጀግኖች በአፍ-ታሪክ ይታወሳሉ። ⚔️ 1883 — የመተሃራ ውጊያ የኢቱ ሽማግሌዎች የሚያቀርቡት ትውፊት እንደሚያሳየው፣ 1883 የመተሃራ ውጊያ በኢቱ ተቃውሞ ውስጥ ዋና ቦታ አለው። የኢቱ ተዋጊዎች የአካባቢውን መሬት በመጠቀም የመንግሥት ጦርን መቋቋም ቀጠሉ። የምንጭ ጥናቱም ኢቱዎች በማታሃራ እና ቦርዶዴ የተደረጉ ውጊያዎች ላይ ድል እንዳገኙ የኢቱ ሽማግሌዎች መረጃ እንደሚጠቅስ ያሳያል። ⚔️ 1884 — የቦርዶዴ ተቃውሞ በ1884 ተቃውሞው ቀጠለ። የኢቱ ተዋጊዎች የምኒልክ ጦር ወደ አካባቢው በቀላሉ እንዳይሰፍር መከላከያቸውን አጠናከሩ። የኢቱ ትውፊት በቦርዶዴ የተደረገውን ውጊያ ከዚህ ተቃውሞ ዋና ክስተቶች አንዱ አድርጎ ያስታውሳል። 🛡️ የኢቱ ተቃውሞ ለምን ጠንካራ ነበር? የኢቱ ተዋጊዎች የአካባቢውን መሬት በደንብ ያውቁ ነበር። የመንገድ አቅጣጫዎችን፣ የውሃ ምንጮችንና የመሬት አቀማመጥን መጠቀማቸው ለተቃውሞው ጠንካራ መሠረት ሰጠ። በተጨማሪም ተቃውሞው በአንድ የጦር አዛዥ ብቻ ሳይመራ፣ በአካባቢያዊ መሪዎች፣ በአባ ገዳዎችና በሽማግሌዎች የተደገፈ ነበር። ⚔️ የምኒልክ ጦር የተጋፈጠው ችግር የጨርጨር ኢቱን ለመቆጣጠር የተላከው የደጃዝማች ወልደ ገብርኤል ዘመቻ በ1883 ጀምሮ እስከ 1886 ድረስ ቀጠለ። በዚህ ጊዜ የኢቱ ተቃውሞ ጠንካራ ስለነበር የምኒልክ ጦር በቀላሉ የአካባቢውን ቁጥጥር ማድረግ አልቻለም። የታሪክ ጥናቶች ዘመቻው በመጨረሻ በ1886 የጨርጨር አካባቢ በምኒልክ ኃይል ሥር መግባቱን ያመለክታሉ። 🔥 ከኢቱ ወደ ሐረር የጨርጨር ቁጥጥር ከተጠናከረ በኋላ የምኒልክ ኃይል ወደ ሐረር አቅጣጫ ተገፋ። በ1887 የራስ መኮንን ኃይል ከሐረሪ ኤሚር ዐብዱላሂ እና በከር ዋሬ ከሚመራው የምሥራቅ ኦሮሞ ኃይል ጋር በጨለንቆ ተጋጨ። የጨለንቆ ጦርነት በ6 ጃንዩወሪ 1887 ተካሄደ። ይህ ማለት የኢቱ ተቃውሞ በተጠናቀቀ ጊዜ ታሪኩ አልተዘጋም ማለት ነው፤ የጦርነቱ ማዕበል ወደ ሐረርና ወደ ሌሎች የምሥራቅ ኦሮሞ አካባቢዎች ተስፋፋ። 🛡️ ያያ አሊ ሲሬ በትውፊቱ የያያ አሊ ሲሬ ታሪክ በዋናነት ከኢቱ የአፍ-ታሪክ ትውፊት ጋር የሚገናኝ ነው። ስለዚህ እርሱን የሚመለከቱ ዝርዝሮች ከተጻፉ የታሪክ ምንጮች በተለየ ምድብ መቀመጥ አለባቸው። በተለይ “lola kanniisa” የሚለው የውጊያ ዘዴ፣ የያያ አሊ ሲሬ የግል ሚና እና የተወሰኑ የጦርነት ዝርዝሮች በተጨማሪ የአፍ-ታሪክ ምንጭ ይገኛሉ 🔥 የኢቱ ተቃውሞ ትርጉም የኢቱ ተቃውሞ በዚያ ዘመን በአርሲ ኦሮሞ ከተደረገው ተቃውሞ ጋር በጊዜ የተቀራረበ ነበር። የአርሲ ተቃውሞ ከ1882 ጀምሮ ለብዙ ዓመታት ቀጥሎ እስከ 1890ዎቹ ድረስ ተዘልቋል። ስለዚህ የኢቱ፣ የአርሲ እና በኋላ የምሥራቅ ኦሮሞ ተቃውሞዎች በ19ኛው መቶ ዘመን መጨረሻ የኦሮሞ ታሪክ ውስጥ ትልቅ የተቃውሞ ዘመን አካል ነበሩ። 🔥 የያያ አሊ ሲሬ ስም፣ የሙጬ አህመድ ሙጬ ሚና፣ የኢቱ ሽማግሌዎች ውሳኔ እና የአዋሽ መተሃራ–ቦርዶዴ ትውፊት በዚህ ታሪክ ውስጥ ተጠብቆ መተላለፍ ያለበት ትልቅ ቅርስ ነው። ⏳🔥 ይቀጥላል... ✍️ ★Miky Sultan Barento★ 🔗 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography

Dirre Dawa( jaldesa)

🏛️ ጀልዴሳ (Jaldessa) እና መርሻ ናሁሰናይ 🚂 ከጅልዴሳ የጉምሩክ ማዕከል እስከ ዘመናዊቷ ድሬዳዋ ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 1. ጀልዴሳ — ከባሕር ዳርቻ ወደ ሐረር የሚወስደው የንግድ መንገድ ጀልዴሳ (Jaldessa) በምሥራቅ ኢትዮጵያ ታሪካዊ የንግድ ማቆሚያ ስፍራ ነበረች። በ19ኛው ክፍለ-ዘመን ከዘይላ ወደ ሐረር በሚወስደው የካራቫን መንገድ ላይ ትገኝ ነበር። ይህ መንገድ ከቀይ ባሕርና ከየዓረብ ባሕረ ሰላጤ የንግድ መስመሮች ጋር ሐረርን የሚያገናኝ ጠቃሚ መስመር ነበር። ከጊዜ በኋላ ጀልዴሳ የንግድ ቦታ ብቻ ሳትሆን፣ የመንግሥት የጉምሩክና የድንበር አስተዳደር ማዕከል ሆነች። 🏰 2. የጀልዴሳ ስትራቴጂያዊ አቀማመጥ ጀልዴሳ ከሐረር በምሥራቅ በኩል በካራቫን መንገድ ላይ በመገኘቷ ለንግድና ለመንግሥታዊ ቁጥጥር ልዩ ጠቀሜታ ነበራት። በ1842 የተጻፈ መረጃም ጀልዴሳን በዘይላ–ሐረር የካራቫን መንገድ ላይ እንደ ማቆሚያ ይጠቅሳታል። በ1870ዎቹ ደግሞ በጀልዴሳ የጦር ምሽግና የንግድ ጣቢያ ተቋቋመ፤ ይህም ቦታዋን በንግድ መንገዱ ላይ የበለጠ አስፈላጊ አደረገው። 👤 3. መርሻ ናሁሰናይ በዚህ የታሪክ ሂደት ውስጥ የሚታወቀው ስም አቶ መርሻ ናሁሰናይ ነው። መርሻ ናሁሰናይ ከንጉሥ ምኒልክ ዳግማዊ ዘመን ጀምሮ በአስተዳደር፣ በንግድና በባቡር ሐዲድ ግንባታ ዙሪያ በአስፈላጊ ሥራዎች የተሳተፉ ባለሥልጣን ነበሩ። በ1890ዎቹ መጨረሻ ጀልዴሳና አካባቢዋን የሚያስተዳድሩ ገዥ ሆነው ሰሩ፤ ከዚህ ጋር በተያያዘም የጉምሩክ ኃላፊነት ይዘው ነበር። የጉምሩክ ሥራው በተለይ አስፈላጊ ነበር። ከውጭ የሚገቡ ዕቃዎች በጅልዴሳ ይመረመሩ እና የጉምሩክ ክፍያ ይሰበሰብ ነበር። በዚህም ጅልዴሳ ለኢትዮጵያ መንግሥት የገቢ ምንጭ ከሆኑ የንግድ መዳረሻዎች አንዷ ነበረች። 🚂 4. የባቡር ሐዲዱ እና የድሬዳዋ መወለድ የጅቡቲ–ኢትዮጵያ ባቡር ሐዲድ ፕሮጀክት በ1894 በምኒልክ ዳግማዊና በአልፍሬድ ኢልግ መካከል ከተደረገው ስምምነት በኋላ ወደ ተግባር ገባ። ባቡሩ ወደ ሐረር በቀጥታ ለመድረስ የተራራማው መሬት ችግር ስለነበረው፣ የባቡር ጣቢያው ከሐረር ውጭ በሚገኝ ስፍራ እንዲቋቋም ተወሰነ። በዚህ ሂደት የወደፊቷ ድሬዳዋ መሠረት ተጣለ። የባቡር ሐዲዱ ወደዚያ ስፍራ በ24 ዲሴምበር 1902 ሲደርስ፣ ይህ ቀን ብዙ የድሬዳዋ ታሪክ መረጃዎች የዘመናዊቷ ድሬዳዋ መሠረት እንደተጣለበት የሚቆጥሩት ቀን ነው። 🏙️ 5. ከጀልዴሳ ወደ ድሬዳዋ የባቡር ሐዲዱ ወደ አዲሱ ጣቢያ ከደረሰ በኋላ የንግድ እንቅስቃሴው በፍጥነት ወደ ድሬዳዋ ተሸጋገረ። በዚህም የጀልዴሳ የጉምሩክ ጣቢያ ወደ ድሬዳዋ ተዛወረ። መርሻ ናሁሰናይም ከጀልዴሳ የነበረውን አስተዳደራዊ ሥልጣን ይዘው ወደ አዲሱ የባቡር ከተማ ተዛወሩ። በዚህም የድሬዳዋ የመጀመሪያ ገዥ ሆኑ። ስለዚህ መርሻ ናሁሰናይን በድሬዳዋ ታሪክ ውስጥ የሚያስገነዝበው ነገር የተሰጣቸው ማዕረግ ብቻ አይደለም፤ ከጀልዴሳ የቀድሞ የድንበርና የጉምሩክ አስተዳደር ወደ አዲሱ የባቡር ከተማ የተሸጋገረውን ሂደት የሚያገናኙ ባለሥልጣን መሆናቸው ነው። 🌍 6. የድሬዳዋ ከተማ መጀመሪያ የባቡር ጣቢያው ከተቋቋመ በኋላ በዙሪያው አዳዲስ ሰፈሮች ተፈጠሩ። ከዚራ (Kazira) እና መጋላ (Magala) የመጀመሪያዎቹ ዋና የከተማ አካባቢዎች ሆኑ። ከዚራ በተለይ በባቡር ኩባንያው ሠራተኞችና በአውሮፓውያን ተጽዕኖ የተደራጀ አካባቢ ሲሆን፣ በወንዙ ማዶ የንግድና የገበያ እንቅስቃሴ በፍጥነት አደገ። መርሻ ናሁሰናይ በዚህ የመጀመሪያ የከተማ አደረጃጀት ውስጥ ተሳትፈዋል። የአስተዳደርና የፍርድ ሥራዎችንም ይመሩ ነበር፤ በከተማዋ የመጀመሪያ ዘመን ፍርድ ቤቶችን እንኳን በዛፍ ሥር ያካሂዱ እንደነበር ታሪካዊ መረጃ ይጠቅሳል። 🧭 7. 1894 እና 1902 — ሁለቱን ዓመታት መለየት በዚህ ታሪክ ውስጥ 1894 እና 1902 እንዳይደባለቁ ማስታወስ ያስፈልጋል። 🔹 1894 — የኢትዮጵያ ባቡር ሐዲድ ኩባንያን ለመመሥረት የተደረገው ዋና ስምምነት ዘመን ነው። 🔹 1902 — ባቡሩ የወደፊቷ ድሬዳዋ ስፍራ ላይ የደረሰበትና የዘመናዊቷ ድሬዳዋ ከተማ መሠረት የተጣለበት ዓመት ነው። ⭐ መደምደሚያ የድሬዳዋ ታሪክ በ1902 ብቻ የጀመረ ታሪክ አይደለም። ከዚያ በፊት ጀልዴሳ በዘይላ–ሐረር የንግድ መንገድ ላይ የነበረች ጠቃሚ ማዕከል ነበረች። ከጀልዴሳ የጉምሩክና የድንበር አስተዳደር ወደ አዲሱ የባቡር ጣቢያ ሲሸጋገር፣ መርሻ ናሁሰናይ በሁለቱ ዘመናት መካከል የሚያገናኝ ቁልፍ ሰው ሆኑ። ስለዚህ፦ 📌 1894 — የባቡር ፕሮጀክቱ መነሻ ዘመን። 📌 1902 — የዘመናዊቷ ድሬዳዋ መሠረት የተጣለበት ዓመት። 📌 መርሻ ናሁሰናይ — የጀልዴሳ ገዥ ከመሆን ወደ ድሬዳዋ የመጀመሪያ ገዥነት የተሸጋገሩ ባለሥልጣን። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ★ Miky Sultan Barento ★ 🔗 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography

ደጃዝማች ገረሱ ዱኪ — “አባ ቦራ”

🇪🇹⚔️ ደጃዝማች ገረሱ ዱኪ — “አባ ቦራ” 🛡️ የምዕራብ ሸዋ ታላቅ አርበኛ ★ Miky Sultan Barento ★ 📜 ጣሊያን ኢትዮጵያን በወረረች ጊዜ አርበኛው ጀግና የኦሮሞ ልጅ ገረሱ ዱኪ ወደ ሰሜን ዘምተው በተንቤንና በማይጨው ግንባሮች ከወራሪው ጣሊያን ጦር ጋር ተዋጉ። 📜 ደጃዝማች ገረሱ ዱኪ (አባ ቦራ) በፋሺስት ጣሊያን የኢትዮጵያ ወረራ ወቅት በአርበኝነት ትግል ከታወቁ የምዕራብ ሸዋ የትጥቅ ትግል መሪዎች አንዱ ነበሩ። 👶 ልደትና የልጅነት ዘመን ገረሱ ዱኪ በወሊሶ አካባቢ በሚገኘው ማሩ በተባለ ቦታ ከአባታቸው ዱኪ ጉልማ እና ከእናታቸው ወርቄ ኤልሞ መወለዳቸው ይጠቀሳል። ⚔️ ከሰሜን ዘመቻ እስከ ምዕራብ ሸዋ አርበኝነት የኢትዮጵያ ጦር ከጣሊያን ጋር በተዋጋባቸው የሰሜን ግንባሮች ገረሱ ዱኪ ተሳትፈዋል። በተንቤን የመጀመሪያና የሁለተኛ ጦርነት እንዲሁም በማይጨው ጦርነት እንደተዋጉ ተመዝግቧል። አዲስ አበባ በጣሊያን ከተያዘች በኋላ ገረሱ ወደ ትውልድ አካባቢያቸው ወሊሶ–ምዕራብ ሸዋ ተመልሰው የአርበኝነት ትግላቸውን አደራጁ። በአካባቢው ሕዝብን በማሰባሰብ የጣሊያንን ወረራ ለመቋቋም በርካታ የጦር እንቅስቃሴዎችን መሩ። 🛡️ የአርበኝነት ትግሉ የገረሱ ዱኪ እንቅስቃሴ በወሊሶና በዙሪያው ብቻ የተወሰነ አልነበረም። በምዕራብ ሸዋ የተለያዩ አካባቢዎች ተንቀሳቅሰው የጣሊያንን ወታደራዊ መዋቅር ለመቋቋም ተዋጉ። በ1937 እ.ኤ.አ. በወሊሶ አካባቢ በጣሊያን ወታደሮች ላይ የተፈጸመ ጥቃት ከገረሱ ዱኪ ጋር የተያያዘ ታዋቂ ክስተት እንደነበር ምንጮች ይጠቅሳሉ። በዚያን ዘመን የገረሱ ዱኪ የአርበኞች እንቅስቃሴ እየጠነከረ ሄደ። አንዳንድ የታሪክ ዘገባዎችም በአካባቢው ከፍተኛ የሕዝብ ድጋፍ እንደነበራቸው ያስረዳሉ። 🇪🇹 የገረሱ ዱኪ ትልቁ ሚና የገረሱ ዱኪ ታሪክ በተለይ የሚታወሰው የአካባቢ ሕዝብን ከአርበኝነት ትግል ጋር በማስተባበር ነው። የአርበኞች ትግል ከጣሊያን ወታደራዊ ኃይል ጋር የተደረገ ብቻ ሳይሆን የሕዝብ ድጋፍ፣ መረጃና የአካባቢ እውቀት የትግሉ አካል ነበሩ። 🏛️ ከነፃነት በኋላ ኢትዮጵያ በ1941 እ.ኤ.አ. ከጣሊያን አገዛዝ ነፃ ከወጣች በኋላ ገረሱ ዱኪ የደጃዝማች ማዕረግ እንዳገኙ ይገለጻል። በኋላም የአርሲ፣ ጋሙ ጎፋ እና ኢሉባቦር አስተዳዳሪ ሆነው እንዳገለገሉ ታሪካዊ ማጣቀሻዎች ይጠቅሳሉ። ከዚያም በኢትዮጵያ ኢምፔሪያል ፓርላማ ሴናተር ሆነው እንዳገለገሉ ይመዘገባል። 📅 ሰኔ 7 ቀን 1966 እ.ኤ.አ. ገረሱ ዱኪ ሞቱ፤ በትውልድ ከተማቸው ወሊሶ መቀበራቸው ይገለጻል። ✍️ በአጭሩ 🔗 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ገረሱ ዱኪ (አባ ቦራ) ከሰሜን የጦር ግንባር እስከ ምዕራብ ሸዋ የአርበኝነት ትግል ድረስ የተሳተፉ፣ በኋላም የደጃዝማች ማዕረግ ያገኙ የኢትዮጵያ የአርበኝነት መሪ ነበሩ። የእርሳቸው ስም ዛሬም በወሊሶና በምዕራብ ሸዋ የአርበኝነት ታሪክ ጋር ይያያዛል።

አቢቹ ነጋ ነጋ — የሰላሌ ጀግና ወረ ጃርሶ

🇪🇹⚔️ አቢቹ ነጋ ነጋ — የሰላሌ ጀግና ወረ ጃርሶ 📜 ከትምህርት መንገድ ወደ ጦር ሜዳ ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👦 ልደቱና የቤተሰብ ሐረጉ አቢቹ የተወለደው በ1912 ዓ.ም. በሰሜን ሸዋ፣ ወራ ጃርሶ አካባቢ፣ Dhaaye( ጣዬ) በሚባል ስፍራ ነው። የአቢቹ ጎሳ ከሦስቱ የቱለማ ልጆች መካከል በዳጪ ቤት ይወለዳል ፤ ከዳጪ ቤት ገላን፣ ከገላን ቤት ደግሞ ወረ ጃርሶ(Jarsa) ይገኛል። አባቱ በየና ቆሪቾ የወራ ጃርሶ የትግል መሪ ነበሩ። ⚔️ የአባቱ የትግል ውርስ የጣሊያን ወረራ ሊጀምር በተቃረበበት ወቅት አባቱ በሕመም ዓለምን ተለዩ። የአባታቸውን የትግል ዓላማ ለማስቀጠልም ሁለቱ ታላላቅ ወንድሞቹ የወረ ጃርሶን ተዋጊዎች መምራት ጀመሩ። 📚 አቢቹ ግን በዚያን ጊዜ ተማሪ ነበር። አባቱ በሕይወት እያሉ አቢቹን ወደ ፊንፊኔ ልከው በዘመናዊ ትምህርት እንዲማር አድርገው ነበር። ትምህርቱን ከፍ ለማድረግም ወደ ፈረንሳይ ሄዶ ለመማር እየተዘጋጀ ነበር። 🇮🇹 የጣሊያን ወረራ ግን የሕይወቱን አቅጣጫ ቀየረ! አቢቹ፦ «“Obbolowwan koo gara dirree waraanatti deeman biraa hin hafu.”» ብሎ የትምህርት ጉዞውን አቋርጦ ወንድሞቹን ተከትሎ ወደ ጦር ሜዳ ወረደ። ❤️ የእናቱ ልብ ተሰበረ። እናቱ ይህ ገና ወጣት ልጇ ወደ ጦርነት እንዳይሄድ ብትለምነውም፣ አቢቹ ግን ውሳኔውን አልቀየረም። እናቱም ልጇን ለደጃዝማች አበራ አደራ ሰጥታ ሸኘችው። እየተሰናበተችውም በልብ ሰባሪ ሁኔታ እንዲህ ብላ ዘመረች ተብሎ ይተረካል፦ 🎶 “Abbichuu nagaa nagaa, ijakoorra hin maarmaarinii; achittuu nagaa nagaa, qoreen si hin waraninii…” 💔 ይህ የእናት ልቅሶ በኋላ የአቢቹ ናጋ ናጋ ታሪክ መስታወሻ ሆነ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ ደብረ አምባ — የሕይወቱ ትልቅ ሀዘን በደብረ አምባ በተደረገው ውጊያ አቢቹ ሁለቱንም ወንድሞቹን አጣ። ከእነሱ አንዱ አስከሬኑ ተገኝቶ በአንድ ዛፍ ሥር ተቀበረ፤ ሌላው ግን የት እንደወደቀ ማወቅ አልተቻለም። ይህ ከባድ ሀዘን አቢቹን የበለጠ አጠነከረው። ከደጃዝማች አበራ ጋር ተባብሮም የወራ ጃርሶን ተዋጊዎች መምራት ቀጠለ። 🏔️ የደፈጣ ውጊያ መሪ አቢቹ በተለይ የደፈጣ ውጊያ ዘዴ በመጠቀም በጣሊያን ወታደሮች ላይ ተደጋጋሚ ጥቃት ያደርግ ነበር። ጣሊያኖችም አቢቹን ለመያዝ በተደጋጋሚ ቢፈልጉም ማግኘት አልቻሉም ተብሏል። ከታንበን ተራሮች አካባቢ ተደብቆ የጣሊያን ኃይሎችን ሲያደፈጥ እንደነበርም በትውፊታዊ ዘገባዎች ይገለጻል። አቢቹ ናጋ ናጋ በተለይ በፈጣን እንቅስቃሴና በደፈጣ ውጊያ የሚታወቅ መሪ እንደነበር የትውፊት ዘገባዎች ይገልጻሉ። 🤝 ከሌሎች የጦር መሪዎች ጋር የአቢቹ ጽናትና የትግል ችሎታ የተለያዩ የጦር መሪዎችንም ቀልብ ሳበ። በተለይ ራስ ካሳ፣ ራስ ሲዩም ማንጋሻ እና ደጃዝማች አበራ ከአቢቹ ቡድን ጋር በተያያዘ የሚጠቀሱ ስሞች ናቸው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ የማይጨው ጦርነት በማይጨው ጦርነት የአቢቹ ተዋጊዎች ብዙ ተጋድሎ አድርጓል ተብሎ ይነገራል የታሪክ ምንጮች ይጠቀሳል። 🏡 ወደ ወራ ጃርሶ ከጦርነቱ በኋላ የአቢቹ ተዋጊዎች ወደ ወራ ጃርሶ ተመለሱ። አቢቹም ከእነሱ ጋር ተመለሰ። የአቢቹ ታሪክ ግን በዚህ አያበቃም… ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📖 የአቢቹ ናጋ ናጋ ታሪክ የሰላሌ ሕዝብ የትግል፣ የመስዋዕትነትና የጀግንነት ትውስታ ነው። 🔗 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ★ Miky Sultan Barento ★ #AbichuuNagaaNagaa #GootaSalaalee #Oromoo #WaraJaarsoo #SeenaaOromoo #Salalee #Resistance #EthiopianHistory

Loret Tsegaye g/medhin

ሎሬት ጸጋዬ ገብረመድህን ✍️ የኢትዮጵያ ባለቅኔ! 📚🎭 ★ Miky Sultan Barento ★ «🌿 “ቃል የማይሞት ቅርስ ነው፤ በቃሉ የተናገረ ሰውም በትውልድ ይኖራል።”» በኢትዮጵያ ዘመናዊ ሥነ-ጽሑፍ ታሪክ ውስጥ ስሙ በትልቅ ፊደል የሚጻፍ ሰው ነው — ሎሬት ጸጋዬ ገብረመድህን። እርሱ ገጣሚ፣ ተውኔት ደራሲ፣ ተርጓሚና የቲያትር ሰው ሲሆን፣ በኢትዮጵያ የጽሑፍና የመድረክ ጥበብ ላይ የማይረሳ አሻራ አሳርፏል። 📍 🌱 ልደቱ ጸጋዬ ገብረመድህን በ1936 ዓ.ም. (1944 እ.ኤ.አ.) በኦሮምያ አምቦ አካባቢ በሚገኘው ቦዳ መንደር ተወለደ። ከልጅነቱ ጀምሮ ለጽሑፍና ለተውኔት የነበረው ፍቅር እያደገ መጣ። በወጣትነቱም የተውኔት ሥራዎችን በመጻፍ ችሎታውን አሳየ። 🎭 🏛️ የቲያትር አሻራው ጸጋዬ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ቲያትር ውስጥ በኪነ-ጥበብ አመራር ላይ በመስራት የኢትዮጵያን ዘመናዊ ቲያትር ለማበልጸግ አስተዋፅኦ አድርጓል። በኋላም ከዓለም ታዋቂ የተውኔት ጸሐፊዎች ሥራዎችን ወደ አማርኛ በመተርጎም የዓለምን የቲያትር ቅርስ ለኢትዮጵያውያን አንባቢዎችና ተመልካቾች አቅርቧል። 📚 ✍️ ገጣሚውና ደራሲው ጸጋዬ በርካታ ግጥሞችንና ተውኔቶችን ጽፏል። በሥራዎቹም የኢትዮጵያን ታሪክ፣ ባህል፣ ማኅበራዊ ሕይወትና የሰው ልጅ ተሞክሮ በጥልቀት አንስቷል። 🌍 ከሼክስፒርና ሞሊየር የመሳሰሉ የዓለም ታዋቂ የተውኔት ጸሐፊዎች ሥራዎችንም ወደ አማርኛ ተርጉሟል። 🏆 👑 “ሎሬት” የተባለበት በ1966 ዓ.ም. የHaile Selassie I Prize for Amharic Literature ተሸላሚ ሆነ። ይህ ሽልማት በአማርኛ ሥነ-ጽሑፍ ያበረከተውን አስተዋፅኦ የሚያሳይ ታላቅ እውቅና ነበር። ከዚያም “ሎሬት ጸጋዬ” በሚል ስያሜ በሰፊው ታወቀ። 🕊️ 📜 የማይሞት ቅርስ ሎሬት ጸጋዬ ገብረመድህን በ2006 ዓ.ም. በኒውዮርክ አረፈ። ዛሬ ከእኛ ጋር ባይኖርም፣ በግጥሞቹ፣ በተውኔቶቹና በትርጉም ሥራዎቹ የተወው የሥነ-ጽሑፍ ቅርስ አሁንም ይነበባል፤ ይታወሳል። 🇪🇹 እናት ሀገር አንቺ ሀገሬ፣ የታሪክ መዝገብ፣ የትውልድ አሻራ፣ የነፃነት ትንፋሽ። በተራራሽ ጫፍ በወንዞችሽ ፍሰት፣ የቀደሙት ድምፆች ዛሬም ይሰማሉ። ኢትዮጵያ ሆይ፣ ትናንትን አትርሺ፤ ነገንም በተስፋ በልጆችሽ እጅ ገንቢ። Nile _ Nubia kush civilazation African people poem about abay by Loret Tsegaye Gebre-Medhin Nile I am the first Earth Mother of all fertility. I am the Source, I am the Nile, I am the African, I am the beginning! O Arabia, how could you so conveniently have forgotten, while your breath still hangs upon the threads of my springs? O Egypt, you prodigal daughter born from my first love, I am your Queen of the endless fresh waters, who rested my head upon the arms of Narmer Ka Menes when we joined in one our Upper and Lower Lands to create you! O Sudan, born out of the bosom of my being, how could you so conveniently count down in miserable billions of petty cubic yards the eternal drops of my life-giving Nile to you? Beginning long before the earth fell from the eye-ball of heaven, O Nile, that gushes out from my breath of life upon the throats of the billions of the Earth's thirsty multitudes, O World, how could you so conveniently have forgotten that I, your first fountain, I your ever Ethiopia I your first life still survive for you? I rise like the sun from the deepest core of the globe. I am the conquoror of scorching pestilences. I am the Ethiopia that "stretches her hands in supplication to God". I am the mother of the tallest traveller on the longest journey on Earth! My name is Africa, I am the mother of the Nile. O Nile, my prodigal daughter in the wilderness of the desert, bringing God's harmony to all brothers and sisters and calming down their noises of brass in their endless nakednesses, O Nile, you are music that restores the rhythm of existence into the awkward stampeding of these Middle Eastern blindnesses, you are the irrigator that cultivates peace from my Ethiopian sacred mountains of the sun, across to nod on the East of Aden and across Sinai, beyond Gibraltar into the heights of Mount Moriah, O Nile, my chosen sacrifice for a universal peace offering upon whose gift the heritages of Meroe and Egypt still survive for the benefit of our lone World. You are the proud daughter, O Nile, who taught the ancient world how to walk in upright grace! You are my prodigal daughter who saved and breast-fed little lost Jacob whose brothers sold for food, you, who nurtured, fed and raised the child prophet called Moses on your cradle, you, who stretched out your helping hand and protected the baby Christ from the slaughtering swords of Herod, O Nile, my infinite prodigal daughter at whose feet mountains like Alexander bent their unbendable heads to drink from your life-giving milk, O Nile, at whose feet giants like Caesar knelt, conquerors like Napolean bowed their unbowable heads to partake from your imortal bounty. O Nile, you are the majestic blood line of my African glory that showers my blessings upon the starved of the world, you are the eloquence that rings the Ethiopian bell across the deaf world! You are the gifted dancer of graceful rhythms that harmonize with your sisters Etbara and Shabale, with your brothers Awash and Juba, to fertilize the scorched sands of Arabia. O Nile, without your gift Mediterranean shall be a rock of dead waters and Sahara shall be a basket of skeletons! You are Africa's black soil that produces life. You are the milk that quenches the thirsty multitudes. You are the messenger of my gospel, O Nile, that brings my abundant harvest to the mouth of the needy. You are the elegant pilgrim of my mercy. You are the first fountain, you are the first ever Ethiopia. You are the appeaser of the lustful greeds. You are the first Earth Mother of all fertility, Rising like the sun from the deepest core of the globe. You are the conqueror of the scorching pestilence. You are the source, the Africa, the Ethiopia, you are the Nile. ሎሬት ጸጋዬ ገብረመድህን ትምህርቱን በአጭሩ እንዲህ ተከታትሏል፦ 🏫 የመጀመሪያ ትምህርት — በአምቦ አካባቢ ተማረ። በዚያም በወጣትነቱ የመጀመሪያ ተውኔቱን ጻፈ። Ambou University 🏫 General Wingate School — በአዲስ አበባ ተማረ። 🏫 Addis Ababa Commercial School — በመቀጠል ተማረ። 🇺🇸 Blackstone School of Law, Chicago — በ1959 የሕግ ትምህርት አጠናቆ ዲግሪ አገኘ። 🇬🇧🇫🇷 Royal Court Theatre (London) እና Comédie-Française (Paris) — በ1959–1960 የሙከራ ቲያትርና ድራማ ጥናት አደረገ። በኋላም የኢትዮጵያ ብሔራዊ ቲያትር የሥነ-ጥበብ ዳይሬክተር ሆኖ ከ1961–1971 ሠርቷል። 🌟 ሎሬት ጸጋዬ ገብረመድህን — በቃሉ ታሪክን ያስቀመጠ፣ በተውኔቱ የመድረክን ዓለም ያበለጸገ፣ በግጥሙም የኢትዮጵያን ሥነ-ጽሑፍ ያስዋበ ታላቅ ባለቅኔ። 🇪🇹✍️📚 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geograph ★ Miky Sultan Barento ★ #ሎሬት_ጸጋዬ_ገብረመድህን #የኢትዮጵያ_ባለቅኔ #የኢትዮጵያ_ሥነጽሑፍ #ጸጋዬ_ገብረመድህን #TsegayeGebreMedhin #EthiopianLiterature #follower #fypシ゚viralシ

በወሎ ውስጥ “ኦሮሞ” የሚባል ሰፈር አለ

📍🌿 በወሎ ውስጥ “ኦሮሞ” የሚባል ሰፈር አለ! ★Miky Sultan Barento★ 📜 በሰሜን ወሎ ዞን ውስጥ “Oromo” (ኦሮሞ) በሚል ስም የተመዘገበ Hamlet — ትንሽ መንደር/ሰፈር አለ። 📍 አካባቢ፦ ሰሜን ወሎ፣ አማራ ክልል 🗺️ የካርታ መጋጠሚያ፦ በግምት 11°52′N, 39°44′E 🏘️ የቦታው ስም፦ Oromo / ኦሮሞ 📌 የቦታ ዓይነት፦ Hamlet — መንደር/ሰፈር 🌿 የወሎ የቦታ ስሞች ብዙዎቹ ከአካባቢው ሕዝቦች፣ ከጎሳ/ዘር ስሞች፣ ከወንዞችና ከታሪካዊ ክስተቶች ጋር የተያያዙ ናቸው። 📚 ምንጭ፦ OpenStreetMap/የኢትዮጵያ የካርታ መረጃ መዝገቦች #ወሎ #ሰሜንወሎ #ኦሮሞ #Oromo #Wollo #NorthWollo https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ★ Miky Sultan Barento ★

ደብረ ኤባ (ደብረ ብርሃን)

🏔️📜 ደብረ ኤባ (ደብረ ብርሃን) 🏔️📜 “ደብረ ኤባ” — የተባረከ ተራራ! 🌿 🏛️ ደብረ ብርሃን ዛሬ በምናውቃት ስም ከመጠራቷ በፊት “ደብረ ኤባ” ትባል ነበር? ★Miky Sultan Barento★ በደብረ ብርሃን ዩኒቨርሲቲ የታተመ ጥናት መሠረት፣ አፄ ዘርዓ ያዕቆብ በ1454 ዓ.ም. አካባቢ ከተማዋን እንደመሠረቱ እና በዚያን ወቅት “ደብረ ኤባ” ተብላ እንደተጠራች ይገልጻል። 🏔️📜 “ደብረ ኤባ” — የተባረከ ተራራ! 🌿 ❓ “ደብረ ኤባ” ማለት ምንድነው? “ደብረ ኤባ” የሚለውን ስም በኦሮምኛ ትርጓሜ ስንመለከት፣ “ኤባ (Eba)” መባረክ፣ የተባረከ የሚል ትርጉም ይይዛል። ስለዚህ፦ ⛰️ ደብረ ኤባ = የተባረከ ተራራ ይህ ትርጓሜ የቦታውን ስያሜ ከኦሮምኛ ቃላዊ ትርጉም ጋር ያገናኛል። በተለይም “ኤባ” የሚለው ቃል ከበረከትና ከመባረክ ሀሳብ ጋር የሚያያዝ መሆኑ የቦታውን ስም ለመረዳት ቁልፍ ይሆናል። 📖 ስለዚህ “ደብረ ኤባ”ን በቀጥታ “የኤባ ተራራ” ብቻ ከማለት ይልቅ፣ በኦሮምኛው ትርጓሜ መሠረት “የተባረከ ተራራ” ብሎ መረዳት ይቻላል። 🌿 ደብረ ኤባ — የተባረከ ተራራ። 🌟 በኋላ በአካባቢው ሰማይ የታየው ድንቅ ብርሃን ከተማዋ በአሁኑ “ደብረ ብርሃን” ስሟ እንድትጠራ እንዳደረገ ትውፊቱ ይናገራል። ይህም ከአሁኑ ደብረ ብርሃን ሥላሴ አካባቢ ከተነገረው የብርሃን ትውፊት ጋር ይያያዛል። 📍 ነገር ግን “ደብረ ኤባ” የሚለው ስም ዛሬም ይገኛል። በደብረ ብርሃን ውስጥ “ደብረ ኤባ” የሚባል የአሁኑ ቦታ/አካባቢ ስም መኖሩን የተለያዩ ዘመናዊ ሰነዶች ያሳያሉ። 🔎 በአጭሩ፦ 👉 ታሪካዊ ደብረ ኤባ — የዛሬዋ ደብረ ብርሃን የቀድሞ ስም መሆኑን ጥናቶች ይጠቅሳሉ። 👉 በኋላ ደብረ ብርሃን የሚለው ስም ከብርሃን ትውፊቱ ጋር ተያይዞ መጣ። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 🌿🏔️ ደብረ ኤባ — የተባረከ ተራራ! ★Miky Sultan Barento★

Amade Beshir leader of wollo oromo

🇪🇹⚔️ ደጃዝማች አመዴ በሺር — ከቴዎድሮስ ጋር የተፋለመው የወሎ ጀግና 🛡️ የወሎ ኦሮሞ ወረ ሂመኖ ጀግና ጦር መሪ ★ Miky Sultan Barento ★ 🔥 “የወሎን ነፃነት ለማስጠበቅ የተነሳ ጀግና!” 🔥 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ የ19ኛው ክፍለ-ዘመን ወሎ ታሪክ የአካባቢ ገዢዎች፣ የጦር መሪዎች፣ የሃይማኖት መሪዎችና የማኅበረሰብ ኃይሎች በተወሳሰበ የሥልጣን ትግል ውስጥ የነበሩበት ዘመን ነበር። በዚህ የታሪክ መድረክ ላይ በተለይ የሚጠቀሰው አንድ ስም አለ፦ ⚔️ አመዴ በሺር (Amede Bashir) ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🛡️ አመዴ በሺር ማን ነበር? አመዴ በሺር ከወሎ የMammadoch / ወራ ሒማኖ የአካባቢ የገዢነት ባህል ጋር የተያያዘ ኃይለኛ የወሎ መሪ ነበር። በ1850ዎቹ መጨረሻ ንጉሥ ቴዎድሮስ ዳግማዊ የኢትዮጵያን ማዕከላዊ ሥልጣን ለማጠናከር ወደ ወሎ በተደጋጋሚ ዘመቻ ሲያደርግ፣ አመዴ በሺር በእርሱ ላይ ከተቃወሙት ዋና የወሎ መሪዎች መካከል አንዱ ሆነ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ አመዴ በሺር ከቴዎድሮስ ጦር ጋር ያደረገው ታላቅ ተቃውሞ 🔥 “ወሎን ለመግዛት የመጣውን ማዕከላዊ ኃይል ፊት ለፊት የተቃወመ ጀግና!” 🔥 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ 1858 — ቴዎድሮስ ለሦስተኛ ጊዜ ወደ ወሎ አፄ ቴዎድሮስ ዳግማዊ በ1855 ብሎ ራሱን ከነገሠ በኋላ ወሎን በማዕከላዊ ሥልጣኑ ሥር ለማስገባት ተደጋጋሚ ዘመቻ አደረገ። 📌 1855 — የመጀመሪያው ዘመቻ 📌 1857 — ሁለተኛው 📌 1858 — ሦስተኛው ዘመቻ የ1858ቱ ዘመቻ ዋና ዒላማ የሆነው ኃይለኛው የወሎ መሪ አመዴ በሺር (Amede Bashir) ነበር። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🐎 አመዴ በሺር — የተቃውሞው መሪ በ1858 የወሎ የተለያዩ ኃይሎች በአመዴ በሺር ዙሪያ ወደ አንድ የተቀናጀ ተቃውሞ መጡ። የMelaku Misganaw ጥናት እንደሚያሳየው፣ የወሎ የቃል ትውፊት አመዴ በሺርን “የወሎ ጀግና” ብሎ ያስታውሰዋል። ይህም ትግሉ የአንድ ግለሰብ የግል ጉዳይ ብቻ እንዳልነበረ የሚያሳይ ጠንካራ የአካባቢ ትውስታ ነው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📍 የትግሉ መሠረት — ኮረብ እና ፌያል አምባ አንዳንድ የታሪክ ጥናቶች አመዴ በሺር መጀመሪያ ኮረብ (Koreb) አካባቢ መሠረቱን እንዳደረገ፣ በኋላም ወደ ፌያል አምባ (Feyyal Amba) በታሁላዳሬ አካባቢ እንደተንቀሳቀሰ ይጠቅሳሉ። እንደዚሁም አመዴ በሺር “ኢማም” የሚለውን ማዕረግ ወስዶ የወሎ የበላይነትን ለመያዝ እንደተንቀሳቀሰ ምንጮች ይገልጻሉ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🐎 የ50,000 ፈረሰኞች ዘገባ በዚህ ግጭት ውስጥ በጣም የሚጠቀሰው የPlowden ዘገባ ነው። Plowden አመዴ በሺር ወደ 50,000 ፈረሰኞች የሚደርስ ትልቅ የወሎ ኃይል እንደነበረው ዘግቧል። ይህም አመዴ በሺር የነበረውን የአካባቢ ድጋፍና የጦር አቅም ለመገመት የሚጠቅም ዘገባ ነው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🦁 ቴዎድሮስ ለምን እንዲህ ብዙ ጊዜ በወሎ ቆየ? የአመዴ በሺር ተቃውሞ በቀላሉ ሊታፈን አልቻለም። 🔸 የወሎ ኃይሎች በአንድ የተቃውሞ አቅጣጫ መሰባሰባቸው፣ 🔸 አመዴ በሺር ትልቅ የፈረሰኞች ኃይል መሰብሰቡ፣ 🔸 የወሎ የአካባቢ ሥልጣን ጠንካራ መሆኑ፣ 🔸 እና የተቃውሞው መራዘም ቴዎድሮስን በወሎ ላይ ብዙ ጊዜ እንዲያሳልፍ አስገደዱት። የMelaku Misganaw ጥናት እንደሚጠቅሰው፣ የአመዴ በሺር ተቃውሞ እስከ 1859 ቀጥሎ፣ ቴዎድሮስም በወሎ እስከ ጥቅምት 1859 ድረስ ቆይቷል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ አንድ ግዙፍ ጦርነት ነበር? እዚህ ላይ ታሪካዊ ጥንቃቄ ያስፈልጋል። 📌 የምንጮቹ ትክክለኛ መረጃ የሚያረጋግጠው 1858–1859 የተራዘመ የቴዎድሮስ–አመዴ በሺር የወሎ ተቃውሞ/ዘመቻ መኖሩን ነው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏆 የትግሉ ውጤት የአመዴ በሺር ተቃውሞ ቴዎድሮስን በወሎ ላይ በፍጥነት የተሟላ ቁጥጥር እንዳያደርግ አድርጎታል። ቴዎድሮስ በኋላም 1860 እና 1862/63 ወደ ወሎ ተመልሶ ዘመቻ አደረገ። ይህም የወሎ ተቃውሞ ችግር በአንድ ዘመቻ እንዳልተፈታ ያሳያል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🦁 የአመዴ በሺር ጀግንነት አመዴ በሺርን በወሎ ታሪክ ውስጥ ልዩ የሚያደርገው፦ ⚔️ በኃይለኛ ማዕከላዊ ጦር ፊት ለፊት መቆሙ፣ 🐎 ትልቅ የወሎ ፈረሰኛ ኃይል ማሰባሰቡ፣ 🤝 የተለያዩ የወሎ ኃይሎችን ወደ አንድ ተቃውሞ ማምጣቱ፣ 🛡️ የአካባቢውን ሥልጣን ለማስጠበቅ መታገሉ፣ 🔥 ተቃውሞውን ከ1858 እስከ 1859 ማስቀጠሉ ናቸው። ስለዚህ አመዴ በሺር በ19ኛው ክፍለ-ዘመን ከቴዎድሮስ የማዕከላዊ ሥልጣን ዘመቻ ጋር በወሎ የተፋለመ ከዋና የአካባቢ መሪዎች አንዱ ነበር። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📚 ዋና ምንጮች • Hussein Ahmed, Islam in Nineteenth-Century Wollo, pp. 162–166 — የቴዎድሮስ ዘመቻዎችና የአመዴ በሺር ተቃውሞ። • Melaku Misganaw, Social and Political History of Wollo Province, pp. 112–116 — የ1858–1859 ተቃውሞ፣ Plowden እና 50,000 ፈረሰኞች የሚለው ዘገባ። • The Cambridge History of Africa, Vol. IV — በ1858 ቴዎድሮስ ወደ ምሥራቅ ተመልሶ አመዴ በሺርን ለመቋቋም ያደረገው ዘመቻ። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🇪🇹⚔️ የወሎ ታሪክ የጀግኖች ታሪክ ነው! ★ Miky Sultan Barento ★

Wodajo Ali ( Abba Haga)

🇪🇹🔥 ሿም ወዳጆ ዓሊ — “አባ ሓጋ” 🐎 የወሎ ኦሮሞ አርበኝነት አንድ የጀግንነት ትውስታ! ★ Miky Sultan Barento ★ «🛡️ “የጢነኛው አዝማች፣ የወሎው ለግላጋ፣ ያ ወዳጆ አሊ የወሎ… አባ ሀጋ!” 🎶🔥» 📜 1936 እ.ኤ.አ. / 1928 ዓ.ም. የፋሺስት ጣሊያን ወረራ ኢትዮጵያን በፈተነበት ወቅት፣ በወሎም ሕዝብ የመከላከልና የአርበኝነት መንፈስ ተቀጣጠለ። በዚህ የታሪክ ዘመን ሿም ወዳጆ ዓሊ ከወሎ መሪዎችና አበጋዞች ጋር በመሆን ሕዝቡን ለመከላከል ያደረጉት ተሳትፎ በአካባቢው ትውፊት ውስጥ ዛሬም ይታወሳል። ⚔️ የደሴና ወሎ አካባቢ የመከላከል ዝግጅት የጣሊያን ጦር ወደ ወሎ በተጠጋበት ወቅት፣ የአካባቢውን ሕዝብና አበጋዞች በማስተባበር ለአገር መከላከል የተደረገው ጥረት ቀጠለ። ⚔️ የማይጨው ጦርነትና የወሎ ግባር በማይጨው ጦርነት ዋዜማና ወቅት፣ የጣሊያንን ጥቃት ለመመከት በተደረጉ የመከላከል እንቅስቃሴዎች የወሎ ተዋጊዎች ተሳትፈዋል። 🛡️ የፋሺስት ወረራን መቋቋም ደሴ ከጣሊያን ቁጥጥር በኋላም፣ በወሎ የአርበኞች እንቅስቃሴ በተለያዩ አካባቢዎች ቀጠለ። ሿም ወዳጆ ዓሊም ከአካባቢው ሕዝብና ከአርበኞች ጋር የነበራቸውን ግንኙነት ቀጠሉ ተብሎ ይተረካል። 🐎 “አባ ሓጋ” — የፈረስ ስም “አባ ሓጋ” የሚለው ስም ከሿም ወዳጆ ዓሊ ጋር በወሎ ትውፊት የተያያዘ ነው። እንደ ትውፊታዊ ትርጓሜውም ቃሉ ኦሮምኛ ስሆን የወጣቶች ጦር መሪ ወይም የወጣቶች መሪ የሚል ትርጉም እንዳለው ይነገራል። 🎶 የአባ ሓጋ የጀግንነት ዝማሬ «“በያዘው ክላሽ ክረምት ከበጋ፣ ሲገርፈው ገረመ የጠላትን መንጋ።” 🔥» 🏇 የታሪክ ትውስታ የ1936 እ.ኤ.አ. / 1928 ዓ.ም. የጣሊያን ወረራ በኢትዮጵያ ታሪክ ከባድ ምዕራፍ ነበር። በዚህ ዘመን የወሎ ሕዝብ ያሳየው የመቋቋም መንፈስ በትውፊት፣ በዝማሬና በታሪክ ተረት እስከዛሬ ተላልፏል። 🇪🇹 የወሎ ታሪክ በትውልድ ይተላለፋል፤ በመረጃም ይመዘገባል! ✍️ ★Miky Sultan Barento★ https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography #Wollo #WolloHistory #AbbaHaga #WadajoAli #ወሎ #የወሎ_ታሪክ #አባሓጋ #ሿም_ወዳጆ_ዓሊ #አርበኝነት

Albukko _ Salmane

🌿🔥 አልቡኮ–ሳልመኔ 🔥🌿 🏞️ የጀግኖችና የአይናማዎች አገር 📍 አልቡኮ ወረዳ በደቡብ ወሎ መስተዳድር ዞን ከሚገኙ 24 ወረዳዎች አንዷ ስትሆን፣ የወረዳዋ ርዕሰ ከተማ ሳልመኔ ትባላለች። 📜 የአልቡኮ ስም አመጣጥ በ17ኛው መቶ ክፍለ ዘመን አካባቢ አሊ እና ቡኮ የሚባሉ የኦሮሞ ባለባት ተወላጆች፣ አሁን አልቡኮ ብለን በምንጠራው አካባቢ መስርተው ይኖሩ እንደነበር ይነገራል። የእነዚህን ሰዎች ስም፣ “አሊ” እና “ቡኮ” በማጣመር “አልቡኮ” የሚል ስያሜ እንደተሰጣት የአካባቢው ትውፊት ይገልጻል። 🏘️ አልቡኮ ወረዳ እንዴት ተቋቋመች? አልቡኮ በወረዳነት ከመቆርቆሯ በፊት፣ እስከ 1993 ዓ.ም. ድረስ የአልቡኮ ግማሾቹ ቀበሌዎች በወረኢሉ ወረዳ፣ ግማሾቹ ደግሞ በደሴ ዙሪያ ወረዳ ሥር ይተዳደሩ ነበር። ከደሴ ዙሪያና ከወረኢሉ ወረዳዎች 18 ቀበሌዎችን በማዋቀር፣ በ1994 ዓ.ም. አልቡኮ እራሷን ችላ ወረዳ ሆናለች። 🤝 የአልቡኮ ሕዝብ የአልቡኮ ሕዝብ በጣም ጨዋና እንግዳ ተቀባይ በመሆኑ፣ “ብሉልኝ፣ ጠጡልኝ” በማለቱ የሚታወቅ ሕዝብ ነው። ❤️🤝 ⚔️ የጀግኖችና የአይናማዎች አገር አልቡኮ የጀግኖችና የአይናማዎች አገር ናት። ለአብነትም፦ ⚔️ ሐጅ ሰይድ ሙጃሒድ ⚔️ ደጃዝማች ብሬ አደም ⚔️ ደጃዝማች መንገሻ አቡየ ⚔️ ቀኝ አማች ተፈሪ እና ሌሎችም ብዙ ጀግኖችን ያፈራች አገር ናት። 🌾 የአልቡኮ የምድር ስሞች አልቡኮ፣ ሳልመኔ፣ ደጋጋ፣ ጎሴ፣ ሶባ፣ ፈላና (Fallaanaa) ከተማና ገጠሩ በኦሮምኛ የተሰየሙ ናቸው። 🌱 ወረዳችን አልቡኮ ካሏት ለም መሬቶች መካከል ሶባ እና ፈላና ሜዳ ዋነኞቹ ናቸው። 🌾 013 ቀበሌ — ሶባ ወይም ጎሴ ከጫፍ እስከጫፉ የሚገርም ለም መሬት ያለው፣ በተፈጥሮ የታደለ አካባቢ ነው። ለተለያዩ ፋብሪካዎችም ብዙዎች የሚመኙት ምቹ መሬት እንዳለው ይነገራል። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 🌿 አልቡኮ–ሳልመኔ 🏞️ የታሪክ፣ የትውፊት፣ የጀግንነትና የለም መሬት አገር! ✍️ ★Miky Sultan Barento★

Mammadoch

Family — Worasheh Yejju

🌳 የእኔ የወረ ሼህ–የጁ የቤተሰብ ዘር ሐረግ My Family — Worasheh Yejju እኔ ሚኪ ሱልጣን ባሬንቶ፣ ከወረ ሼህ (ወረ ሴህ) ነገድ የምመደብ ሲሆን፣ በቤተሰባዊ የዘር ትውፊት መሠረት የመርሳ አባ ገትይ፣ የአባ ሴሩ ጓንጉል የልጅ ልጅ የሆነውን የዘር ሐረግ እከተላለሁ። 👑 የአባቴ የወረ ሼህ ዘር ሐረግ ሚኪ ⬇️ ሱልጣን ⬇️ ሼኽ ሰይድ ⬇️ ሼኽ ኪታሙ ⬇️ ሼኽ ሃሺም ⬇️ ኢድሪስ ⬇️ ዩሱፍ ⬇️ ያሲን ⬇️ ባሬንቶ ⬇️ ጓንጉል (አባ ሴሩ) ገንጉል ማለት ፈረሰኛ ማለት ስሆን አባ ሴሩ ማለት ዳኛ አልያም ጠቅላይ አቃቤ ህግ ማለት ነው በወሎ አበጋር። ⬇️ አባ ገትይ ወሌ እብዬ ወሌ ናቸው። 👉 በዚህ የቤተሰብ የዘር ትውፊት መሠረት የወረ ሼህ ጎሳ ለ አባሴሩ 9ኛ ውልድ ነኝ። 🌿 የእናቴ የዘር ሐረግ — ወረ ሩጋ የእናቴ የዘር ሐረግ ግንድ ወረ ሩጋ (ቦሩ) ነው። ሃዋ ⬇️ መሐመድ ⬇️ ሀቢብ ⬇️ አብዱ ⬇️ መሐመድ ⬇️ ወሌ ⬇️ ጎዳና ⬇️ ደላዬ ⬇️ ዲደ ሩጋ (ቦሩ) 🧬 በአጭሩ የአባት ወገን: 👑 ወረ ሼህ (ወረ ሴህ) — የጁ የእናት ወገን: 🌿 ወረ ሩጋ — ቦሩ #MikySultanBarentofamily https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography

Dejjazmach Birru Ali Gaz

👑⚔️ ደጃዝማች ብሩ አሊጋዝ (Birru Aligaz) ⚔️👑 ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 የዘመነ መሳፍንት ጀግና ብሩ አሊ ጋዝ በዘመነ መሳፍንት የነበረ የየጁ ኦሮሞ ቤተሰብ መስፍን ነበር። ከራስ ዓሊ የጁ ጋር የቅርብ ዘመድና ደጋፊ ሲሆን፣ በ1842 በደብረ ታቦር በተካሄደው ወሳኝ የሥልጣን ትግል ውስጥ ታላቅ ሚና ተጫውቷል። ምንጮች የብሩ አልጋዝን ከራስ ዓሊ ጋር ያለውን ዝምድና በተለያየ መንገድ ይገልጻሉ፤ አንዳንዶቹ አጎቱ ብለው ሲጠቅሱ፣ ሌሎች ደግሞ የየጁ ኦሮሞ ቤተሰብ ዘመድ ብለው ይገልጹታል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ 1842 — የደብረ ታቦር ጦርነት በ1842 ደጃዝማች ውቤ ኃይለ ማርያም ራስ ዓሊ የጁን ከኢትዮጵያ ኢንዳራሴ ሥልጣን ለማስወገድ ወደ ደብረ ታቦር ዘመተ። ውቤም ከብሩ ጎሹ ጋር ተባብሮ ነበር። ራስ ዓሊ በበኩሉ በብዙ የኦሮሞ ኃይሎች የተደገፈ ጦር ሰበሰበ። ጦርነቱ ሲጀምር የውቤ ኃይል በተሻለ የጦር መሣሪያ በመታጠቁ የራስ ዓሊን ጦር አሸነፈ። ራስ ዓሊም ከጦር ሜዳው ለቆ ሄደ። ውቤና ብሩ ጎሹ ድላቸውን እያከበሩ ባሉበት ወቅት ግን የጦርነቱ አቅጣጫ በድንገት ተቀየረ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏇🔥 ብሩ አልጋዝ — የታሪኩ ወሳኝ ተዋናይ ብሩ አልጋዝ የራስ ዓሊን የኦሮሞ ኃይሎች እንደገና አሰባስቦ ወደ ውቤ ካምፕ መጣ። ውቤ የጦር ሜዳውን አሸንፌአለሁ ብሎ በማመን እየጨፈረ ባለበት ጊዜ፣ ብሩ አልጋዝ ውቤንና አጃቢዎቹን ማረከ። ብሩ ጎሹ ግን ከቦታው ተሰድዶ ወደ ጎጃም ሸሸ። 🔥 ስለዚህ የደብረ ታቦር ድል፤ የውቤ ጦር በጦር ሜዳ ከሌሎችጋ ትብብር አድርጎ ድል ቢቀዳጅም፣ በመጨረሻ ውቤ ራሱ በብሩ አሊ ጋዝ ተማረከ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛️ ብሩ አልጋዝ እና ዳውንት ከዚህ ወሳኝ እርምጃ በኋላ ራስ ዓሊ ብሩ አልጋዝን የዳውንት ገዥ አደረገው። ዳውንት በወቅቱ በአማራና በወሎ መካከል የሚገኝ የድንበር አካባቢ ነበር። 👉 ስለዚህ ሁለቱን ነገሮች መለየት ያስፈልጋል፦ 🔹 የየጁ ቤተሰብ መስፍን — ብሩ አልጋዝ ከየጁ ቤተሰብ ጋር የነበረውን የቤተሰብና የፖለቲካ ትስስር ያመለክታል። 🔹 የዳውንት ገዥ — በ1842 ከራስ ዓሊ ያገኘውን የአስተዳደር ሹመት ያመለክታል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ 1853 — ከካሳ ኃይሉ ጋር የተደረገው ጦርነት ብሩ አልጋዝ በ1842 ብቻ የታሪክ ገጹን አልዘጋም። በ1853 በታቁሳ ጦርነት ከካሳ ኃይሉ ጋር—በኋላ ንጉሥ ቴዎድሮስ ሁለተኛ ከሆነው መሪ ጋር—ተዋጋ። ብሩ አልጋዝ የተለያዩ የየጁ፣ ወሎ፣ ትግራይና ጎጃም ኃይሎችን ያካተተ ጎራ መሪ ነበር። በዚያ ጦርነትም ተገደለ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 የብሩ አልጋዝ የታሪክ የጊዜ ሰንጠረዥ ዘመን| ክስተት 19ኛው ክፍለ ዘመን| የየጁ ቤተሰብ መስፍን 1842| ከራስ ዓሊ የጁ ጎን በደብረ ታቦር ተዋጋ 1842| ራስ ውቤ ኃይለ ማርያምን ማረከ 1842| የዳውንት ገዥ ሆነ 1853| በታቁሳ ከካሳ ኃይሉ ጋር ተዋጋ 1853| በታቁሳ ጦርነት ተገደለ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑⚔️ በአንድ ሐረግ “ደጃዝማች ብሩ አልጋዝ — የየጁ ቤተሰብ መስፍን፣ የራስ ዓሊ የቅርብ ዘመድና ደጋፊ፣ በ1842 ራስ ውቤን በደብረ ታቦር የማረከው መሪ፣ በኋላም የዳውንት ገዥ የሆነ ታሪካዊ ሰው ነው።” በ1842 የደብረ ታቦር ጦርነት ራስ ውቤ ከራስ ዓሊ የጁ ጋር ተዋጋ። በጦርነቱ መጀመሪያ የውቤ ኃይል የዓሊን ጦር አሸነፈ፤ ነገር ግን ብሩ አልጋዝ (Birru Aligaz) የሚመራው የዓሊ ወገን ኦሮሞ ኃይል ተመልሶ ውቤን እና አጃቢዎቹን ማረከ። ግን ውቤ በመጀመሪያ የጦርነቱን ሜዳ በድል ይዞ ነበር፤ መጨረሻው ግን በ ተይዞ ተማረከ። በተጨማሪም ይህ ግንኙነት ቀላል “ጠላትነት” ብቻ አልነበረም፤ ከጦርነቱ በኋላ ውቤ እና ዓሊ እንደገና የፖለቲካ ትብብር አደረጉ። ዓሊ እንኳን ውቤ የጠፋበትን የስሜን ግዛት እንዲመልስ ረዳው። ለየጁ ገዢዎች እጅ ሰጥቶ ዳግም እነሱጋ መተባበር አብሮ መስራት ያዘ። ስለዚህ የውቤ–ዓሊ ግንኙነት፦ ፉክክር → ጦርነት → የውቤ መማረክ → እንደገና ትብብር በሚል መልኩ መታየት ይችላል። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ #ደጃዝማች_ብሩ_አልጋዝ #BirruAligaz #የየጁ_ኦሮሞ #ወሎ #ዘመነ_መሳፍንት #RasAli #DebreTabour

Liben Amade Liben

👑⚔️ ሊበን አመዴ(Aba Watew) አባ ዋጠው(የፈረስ ስማቸው ⚔️👑 የ19ኛው ዘመን የወሎ ኦሮሞ ኃይለኛ መሪ የንግስት መስታዎት ልጅ ነው። ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 ሊበን አመዴ ሊበን (Liben Amede Liben) በ19ኛው ዘመን በወሎ የነበረ ታዋቂ የፖለቲካ መሪ ነው። በአንዳንድ የታሪክ ጥናቶች አባ ዋጠው (Abba Watew) በሚል ስም ይጠቀሳል። 🔥 በዘመነ መሳፍንት መጨረሻና በ19ኛው ዘመን የወሎ የአካባቢ ሥልጣን ትግል ውስጥ ሊበን አመዴ ሊባን ከተሳተፉ ኃይለኛ መሪዎች መካከል ይጠቀሳል። ⚔️ ከሙሐመድ አሊ ጋር የነበረው ውድድር በወሎ ውስጥ የአካባቢ ሥልጣንና ተፅዕኖ ለማጠናከር የተካሄዱ የፖለቲካ ትግሎች ውስጥ ሊበን አመዴ ሊባን ከሙሐመድ አሊ ጋር ተፎካካሪ ሆኖ ይታያል። ከሙሐመድ አሊ (ኋላ ራስ ሚካኤል) ጋር በወሎ የፖለቲካ ሥልጣን ዋና ተፎካካሪዎች ነበሩ። ከአጼ ምኒልክ ጋር የተደረገውን የሥልጣን ውድድር በኋላ ሊበን አመዴ ሊባን ተሁለደሬ (Tehuledere) አካባቢን፣ የዛሬውን ደሴና አካባቢዋን፣ እንዲመራ ተፈቀደለት። እነዚህ ውድድሮች በወሎ ውስጥ የነበሩትን የአካባቢ መሪዎች፣ የጎሳና የቤተሰብ ኃይሎች እና የንጉሣዊ ሥልጣን ግንኙነቶች በጥልቅ ያሳያሉ። ✝️ 1878 — የቦሩ መዳ ዘመን በ1878 የቦሩ መዳ ጉባኤ ወቅት የወሎ ሙስሊም መሪዎች በክርስትና እንዲጠመቁ ጫና ተደረገ። ሊበን አመዴ ሊባንም ከተጠመቁት መሪዎች መካከል ተጠቅሶ፣ “ኃይለ ማርያም” የሚል የክርስቲያን ስምና ደጃዝማች የሚል ማዕረግ እንደተሰጠው የታሪክ ምንጮች ያመለክታሉ። 🏛️ የመጨረሻ ዘመን ሊበን አመዴ ሊባን በወሎ ውስጥ ያለውን የአካባቢ ተፅዕኖ ለማስቀጠል በተለያዩ የፖለቲካ ስምምነቶችና ግጭቶች ውስጥ ተሳትፏል። በ1882 አካባቢ እንደሞተ የሚጠቁሙ ጥናቶች አሉ። ከሞቱ በኋላም የወሎ የሥልጣን ሚዛን በመቀየር፣ ሙሐመድ አሊ / ራስ ሚካኤል የራሱን የፖለቲካ ኃይል ይበልጥ ለማጠናከር ቻለ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🧬ሊበን አመዴ ሊበን እና አባ ዋጠው ሊበን አመዴ ሊባን ⬇️ አባ ዋጠው / Abba Watew ⬇️ ከ1878 በኋላ — ደጃዝማች ኃይለ ማርያም 📌 ማስታወሻ፦ በተለያዩ ምንጮች የስሙ አጻጻፍና የማዕረጉ አቀራረብ ይለያያል። ስለዚህ “አመዴ ሊባን = አባ ዋጠው” የሚለው መረጃ ከምንጭ ወደ ምንጭ በማነፃፀር መቅረብ ይገባዋል። 📚 የምንጭ አይነቶች፦ • የኢትዮጵያ ታሪክ መጽሐፍት • የወሎ የ19ኛው ዘመን የፖለቲካ ጥናቶች • የቦሩ መዳ ታሪካዊ ምንጮች https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 💬 ጥያቄ፦ 👉ሊበን አመዴ ሊባንን እንደ አባ ዋጠው የሚጠሩት የአካባቢ የቃል ታሪክ ምን ይላል? ★ Miky Sultan Barento ★ #Libenamede #AmedeLiben

Amade Liban Amade

👑⚔️ ኢማም አመዴ ሊበን — Imam Amade Liban ⚔️👑 አመዴ ሊበን የሊበን አመዴ አባ ዋጠው አባት ናቸው። Amade Liban Amade 🐎 የፈረስ ስም፦ አባ ሙጋ (Abba Mugga) 📅 ተወለደ፦ 1803 🕊️ ሞተ፦ 1831 👑 የነገሠበት ዘመን፦ 1815–1831 👨‍👩‍👦 አባቱ፦ ኢማም ሊበን አመዴ ኮላሴ 👩 እናቱ፦ ወይዘሮ ቱማ ጋዲሳ( Tuma Gadisa) ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ★Miky Sultan Barento★ 🏛️ የማማዶች ሥርወ-መንግሥት ኢማም አመዴ ሊበን በወሎ ኦሮሞ የወረ ሒመኖ (Warrä Himano) የማማዶች (Mammadoch) ሥርወ-መንግሥት ውስጥ ሀይማኖተኛ እስልምናን አጥባቂ ልክ እንደ አባቱ ተብሎ ይነገር የነበረ መሪ ነበር። ከ1815 እስከ 1831 ድረስ ኢማም ሆኖ ገዛ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ በራስ ጉግሳ መርሶ እጅ መያዙ አመዴ ሊበን በልጅነቱ በራስ ጉግሳ መርሶ እጅ ተማርኮ ነበር። ራስ ጉግሳ መርሶ በጎንደር/የጁ የወረ ሸሆች (Warrä sheik ) ሥርወ-መንግሥት ገዢ ነበር። የአመዴ ሊበን መታሰር ምክንያት በምንጩ በግልጽ አልተገለጸም። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🤝 የሰላም ስምምነትና የቤተሰብ ጥምረት አመዴ ሊበን አሥር ዓመት ሲሆነው በራስ ጉግሳ እና በአባቱ ሊበን አመዴ መካከል የሰላም ስምምነት ተደረገ። በዚህም ምክንያት አመዴ ሊበን ከእስር ተፈታ። እህቱ መነን ሊበን አመዴ (Manan Liban) ደግሞ የራስ ጉግሳ ልጅ ከሆነው አሉላ ጉግሳ መርሶ ጋር ተጋባች። ይህም በወረሼክ እና በማማዶች የገዢ ቤተሰቦች መካከል የፖለቲካና የቤተሰብ ጥምረት ፈጠረ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ የአባቱን ሥልጣን መተካት በ1815 ሊበን አመዴ ከረዥም እና ኃይለኛ አገዛዝ በኋላ አባቱ ሞተ። በዚያን ጊዜ ገና ወጣት የነበረው አመዴ ሊበን ኢማም ሆኖ ተሾመ። ነገር ግን ወጣቱ ኢማም ወዲያውኑ ከፍተኛ የፖለቲካና የጦር ፈተናዎች ገጠሙት። በዚህም ወቅት ከአባቱ ሥልጣን በኋላ የተነሱ ተቀናቃኞች ጋር ግጭት ገባ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ ከግማሽ ወንድሙ አሊ ሊበን “አባ ቡላ” ጋር አመዴ ሊበን በተለይ ከግማሽ ወንድሙ አሊ ሊበን “አባ ቡላ” ጋር ከባድ የሥልጣን ትግል አደረገ። አሊ ሊበን የወረ ሒመኖን ሥልጣን እና የኢማምነት ማዕረግ ለመያዝ ይፈልግ ነበር። አመዴ ሊበን ግን በዚህ ትግል ብቻውን አልቆመም። 🤝 ከራስ ጉግሳ መርሶ ልጆች ከሆኑት ይማም ጉግሳ እና ማርዬ ጉግሳ ጋር ግንኙነትና ጥምረት ነበረው። እህቱ መነን ሊበን በጎንደር የሥልጣን ፖለቲካ ውስጥ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያላት ሰው ነበረች። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ ከሌሎች የወሎ ሙስሊም ገዢዎች ጋር አመዴ ሊበን ከወሎ ውስጥ ከሌሎች የሙስሊም መሪዎችም ጋር ከባድ ግጭቶች አድርጓል። ከተጠቀሱት መካከል፦ ⚔️ ቃሉ (Qallu) ⚔️ ተሁላዳሬ (Tahuladare) ይገኙበታል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⛪ የክርስቲያናዊ ዜና መዋዕል ላይ የቀረበው ምስል በዘመኑ የነበሩ ክርስቲያናዊ ዜና መዋዕሎች (CRReal 487f.; BlunChr 885, 910ff.) አመዴ ሊበንን እጅግ ጽኑ ሙስሊም እንደነበር እና በክርስቲያኖች ላይ በርካታ ወንጀሎች እንደፈጸመ ያቀርቡታል። ነገር ግን እነዚህ ክሶች እንደ ወሬ ወይም የወቅቱ የፖለቲካ ትርክት አካል ሊሆኑ እንደሚችሉ ምንጩ ይጠቁማል። በተለይም የአመዴ ሊበን የእህቱ ልጅ የሆነው ራስ አሊ አሉላ ለአመዴ ሊበን ያደረገውን ድጋፍ ለማሳየት የተፈጠሩ የፖለቲካ ትርክቶችም ሊሆኑ ይችላሉ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕊️ የኢማም አመዴ ሊበን መጨረሻ ኢማም አመዴ ሊበን በ1831 ከአሊ ፋሪስ የላስታ ጋር ከተካሄደ ግጭት በኋላ ሞተ። ከእርሱ ሞት በኋላ አሊ “አባ ቡላ” የወረ ሒመኖን ሥልጣን ለጥቂት ዓመታት በሙሉ ተቆጣጠረ። በኋላም ከአመዴ ሊበን ልጅ ሊበን አመዴ ሊበን ጋር ተፋጠጠ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑 ኢማም አመዴ ሊበን — 1803–1831 ⚔️ የወረ ሒመኖ ማማዶች መሪ 🐎 አባ ሙጋ 🤝 በወሎና በጎንደር የሥልጣን ግንኙነቶች ውስጥ የተሳተፈ ⚔️ ከተለያዩ የወሎ ገዢዎች ጋር የተዋጋ 📜 በዘመኑ ምንጮች በተለያየ መልኩ የተገለጸ https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ★ Miky Sultan Barento ★

Amade kolase

👑⚔️ ጀግና አመዴ ኮላሴ (Amade Kolase) ⚔️👑 ጎንደርን አሸንፎ የድል አዛን ጥሪ ያስደረገው የወሎ ኦሮሞ ጀግና የወሎ ኦሮሞ ወረ ሂመኖ ማመዶች ሥርወ-መንግሥት መሪ ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🛡️🔥 ወሎን በአንድነት ያስተባበረው ጀግና! አመዴ ኮላሴ — የፈረስ ስሙ ኮላሴ(Kolase) የተባለው እና ሙሉ ስሙ አመዴ ሙሐመድ አሊ ጎዳና ባቦ ተብሎ የሚጠራው — በወሎ ኦሮሞ የወረ ሂመኖ ማመዶች ሥርወ-መንግሥት ውስጥ ታላቅ የጦር እና የፖለቲካ መሪ ነበር። 📜 ብሬሊ (Brelli) እንደዘገበው፣ አመዴ ሙሐመድ አሊ ኮላሴ በሥልጣን ላይ ለ25 ዓመታት ያህል ቆይቷል። እንደ ቀደሙት አባቶቹ የግዛት ዘመን፣ የወሎ ወረ ሂመኖ “ማመዶች” አገዛዝ እየተስፋፋ በመጣበት ወቅት፣ አመዴ ኮላሴ ንቁ፣ ቆራጥና ተፅዕኖ ያለው መሪ ሆኖ ተገልጿል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️🌿 የወሎ መሬትን ለማስመለስ የተደረገው ትግል በእሱ ግዛት ሥር የነበሩትን ሌሎች ወረዳዎች በማካተት፣ በቀድሞ ዘመን በሰለሞናዊ ኃይሎች ተወስደው የነበሩ የወሎ መሬቶችን በዘመቻ ለማስመለስ ትግል አድርጓል። 🗺️ የአመዴ ኮላሴ የፖለቲካ ተፅዕኖ ወደ ደቡብ እስከ ዋንጪና ጃማ ወንዞች፣ ወደ ምዕራብ እስከ አባይ ቤት ድረስ የሚዘልቅ ነበር። በምስራቅ የገርፋና ቃሉ ገዥዎችን በበላይነቱ ሥር አድርጎ፣ በሰሜን ደግሞ ዳውንትና ዳላንታን በተፅዕኖው ሥር አስገብቶ ነበር። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑⚔️ የጎንደር ታላቅ ዘመቻ 🔥 እ.ኤ.አ. በ1798 አመዴ ኮላሴ ወደ ጎንደር በመዝመት፣ የንጉሠ ነገሥቱን ዋና ከተማ በሁለት የተለያዩ አጋጣሚዎች በጀግንነት መያዙ ይነገራል። በዚህም የራሱን እጩ በዙፋኑ ላይ ለማስቀመጥ የቻለ ኃይለኛ መሪ ሆኖ ተገልጿል። 🛡️ ወደ ጎንደር የዘመተው ሠራዊት በአራት ዋና ክፍሎች ተደራጅቶ ነበር፦ 1️⃣ የመጀመሪያው ክፍል በኢርጎ ብርጌድ ሥር ሆኖ፣ ከሳይንት፣ አሊ ቤት እና አባይ ቤት የተውጣጡ ጦር አዛዦችን ያካተተ ነበር። 2️⃣ ሁለተኛው ክፍል በቢሊ አሊ የሚመራው ሲሆን፣ ከለገ አምቦ ወንዝ፣ ለገ ጎራ ወንዝ፣ ኢሉ፣ ጃማ እና ቦረና የተውጣጡ ወታደሮችን ያቀፈ ነበር። 3️⃣ ሦስተኛው ክፍል በቦሩ ኢድሪስ (Boru Idris) የሚመራ ሲሆን፣ ከቃሉና ከደዌ ሪቄ የተውጣጡ ኃይሎችን ያካተተ ነበር። 4️⃣ አራተኛው ክፍል በማሪዬ ትዕዛዝ ሥር ሆኖ፣ ከታሁላዳሬ፣ አቢቹ [ወረ ባቾ]፣ ዋዩ፣ ወረ ጣያ እና ወረ ባቦ የተውጣጡ ወታደሮችን ያቀፈ ነበር። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔥👑 አመዴ ኮላሴ ምን ያህል ኃይለኛ መሪ ነበር? ከተለያዩ የወሎ አካባቢዎች የመጡ ታላላቅ አለቆችንና ወታደሮችን በአንድ የዘመቻ አመራር ሥር ማሰባሰብ መቻሉ፣ የአመዴ ኮላሴን የፖለቲካ ተፅዕኖ፣ የጦር አመራር ችሎታና የኃይል መጠን የሚያሳይ ነበር። 🕌 በአካባቢው የሚነገር ወግ መሠረት፣ አመዴ ወደ ጎንደር ሲገባ በድል አድራጊነት በመግባት ከጎንደር ግምብ አንዱ ላይ የእስልምና የፀሎት ጥሪ — አዛን — እንዲደረግ አድርጓል ይባላል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕌⚔️ የእስልምና አቋሙን ለማጠናከር አመዴ ኮላሴ እንደ አባቱ በወሎ የእስልምናን አቋም ለማጠናከር የታገለ መሪ እንደነበር ይተረካል። የኢማምነት የዘር ውርስ ሥልጣን ሕጋዊነትን ለማጠናከርና ግልጽ ለማድረግ፣ ከመካ የጽሑፍ ፈቃድ አግኝቷል ተብሎ የሚተረክ ሲሆን፣ እሱና ዘሮቹ “ኢማም” የሚለውን የክብር ማዕረግ እንዲጠቀሙ እንዳስቻለ ይነገራል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕊️⚔️ የጀግናው አመዴ ኮላሴ የመጨረሻ ዘመን ታላቁ መሪ አመዴ ኮላሴ በ1803 ከለገ ሂዳና ከለገ ጎራ አለቆች ጋር በይላል (ኢላል) በተፈጠረ ግጭት ለማስቆም ሲሞክር ሞተ ይባላል። የሕይወቱ መጨረሻ ቢሆንም፣ ያቋቋመው የፖለቲካ ተፅዕኖ፣ ያሰባሰበው የጦር ኃይል እና የወሎ ኦሮሞ ታሪክ ውስጥ ያሳረፈው አሻራ እስከዛሬ በትረካዎች ውስጥ ይነሳል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑⚔️🔥 አመዴ ኮላሴ — በወሎ ኦሮሞ ታሪክ የማይዘነጋ ስም! የወረ ሂመኖ ማመዶች መሪ፣ የወሎ መሬት ተከራካሪ፣ የብዙ አለቆችን ጦር ያስተባበረ፣ እስከ ጎንደር ድረስ ዘምቶ የተነገረለት፣ በታሪክ ትረካዎች ውስጥ የቀረ ጀግና። አመዴ ኮላሴ! ⚔️👑 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ★ Miky Sultan Barento ★

Lij iyyasu

👑⚔️ ልጅ ኢያሱ መሐመድ አሊ ዘንጉሰ ወሎ ⚔️👑 የቤተ-ክርስቲያኗና የሰለሞናዊ ሥርዓት ላይ የተነሳው ፖለቲካዊ ሴራ ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕌🌿 የወሎ ኦሮሞ ባለባት ልጅ ኢያሱ መሐመድ አሊ ልጅ ኢያሱ መሐመድ አሊ በዘመናቸው ከወሎ ኦሮሞ ማህበረሰብና ከተለያዩ የሙስሊም መሪዎች ጋር ጠንካራ ቁርኝነት የነበራቸው መሪ ነበሩ። በተለያዩ ቦታዎች መስጊዶች እንዲገነቡ የገንዘብ፣ የቁሳቁስና የሞራል ድጋፍ ያደርጉ ነበር ተብሎ ይገለጻል። ከሙስሊሙ ማህበረሰብ ጋር የሚመሳሰል አለባበስ ይታይባቸው ነበር፤ እንዲሁም ከተለያዩ የሙስሊም ባላባቶች ቤተሰቦች ጋር በጋብቻ ይተሳሰሩ ነበር። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⛪⚔️ የፖለቲካው ግጭት በዚህ ምክንያት ልጅ ኢያሱ ከአንዳንድ የሸዋ መኳንንትና ከቤተ-ክርስቲያኑ ኃይሎች ጋር የፖለቲካ ግጭት ውስጥ ገቡ ተብሎ ይተረካል። ከዚህም በላይ ልጅ ኢያሱ የሸዋን መኳንንት በቃላቸው ያሾፉባቸው እንደነበር የሚነገር ሲሆን፣ ይህም በመኳንንቱ ዘንድ ቅሬታና ጥላቻ እንዳሳደረ ይተረካል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑 “ሥልጣኑ ለኦሮሞና ለሙስሊም ሊሰጥ ነው” የሚለው ፍርሃት ሌላው ዋና የፖለቲካ ጉዳይ፣ ልጅ ኢያሱ የሰለሞናዊ የንግሥና ሥርዓትን በመቀየር ሥልጣንን ለኦሮሞና ለሙስሊም ኃይሎች ሊያስተላልፉ ነው የሚለው ፍርሃት ነበር ተብሎ ይገለጻል። ይህ ስጋት በራስ ተፈሪና በእርሳቸው ዙሪያ በነበሩ የፖለቲካ ኃይሎች ዘንድ የተጠናከረ ሲሆን፣ በመጨረሻም የ1916 ዓ.ም. የቤተ-መንግሥት ለውጥ ተከሰተ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️👑 የ1916 ዓ.ም. መፈንቅለ መንግሥት ልጅ ኢያሱ ከአዲስ አበባ ርቀው በነበሩበት ወቅት የፖለቲካ ኃይሎች ተንቀሳቀሱ። በዚህም የእቴጌ ምኒልክ ሴት ልጅ ንግሥት ዘውዲቱ በንግሥትነት ተሾሙ፤ ራስ ተፈሪ መኮንንም እንደ አልጋ ወራሽና እንደ መንግሥቱ ዋና የፖለቲካ ኃይል ተጠናከሩ። በዚህ መንገድ የልጅ ኢያሱ የንግሥና ዘመን ተቋረጠ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔒 እስርና የመጨረሻ ዘመናቸው ከሥልጣን ከተወገዱ በኋላ ልጅ ኢያሱ በተለያዩ ቦታዎች በእስር እንደቆዩ ይታወቃል። በመጨረሻም በሐረርጌ ጋራሙለታ እንደታሰሩ የሚገልጹ ትረካዎች አሉ። የልጅ ኢያሱ የሕይወት ፍጻሜም እስከዛሬ ድረስ በታሪክ ተመራማሪዎች ዘንድ የሚያከራክር ጉዳይ ነው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 የብላታ መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ ምስክርነት ብላታ መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ፣ “የታሪክ ትዝታዬ በአቤቶ ኢያሱ ዘመን” በሚለው ያልታተመ ጽሑፋቸው ስለ ንጉሥ ኢያሱ የሰጡት መግለጫ እጅግ የሚስብ ነው። «“መልካቸው ቀይ፣ ቁመታቸው ሎጋ ድልድል፣ ዓይናቸው ጉልህ ነው። ጠጉራቸው ዞማ ነው፣ ሻሽ አንዳንድ ጊዜ በራሳቸው ላይ ያደርጋሉ። በጠባይ በኩል ግልጽ ናቸው፣ ነገረ ሰሪን አይወዱም፣ የጉብዝና ወሬ ያስደስታቸዋል፣ ፈረስ መጋለብ ይወዳሉ።”» ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 💍 የንጉሥ ኢያሱ የትዳር ግንኙነቶች ብላታ መርስዔ ኀዘን ንጉሥ ኢያሱ በሄዱበት ሁሉ የጋብቻ ግንኙነት ያደርጉ እንደነበር ይገልጻሉ። ከዘረዘሯቸው ሚስቶች መካከል፦ 1️⃣ ወይዘሮ አስቴር መንገሻ 2️⃣ ወይዘሮ ሰብለወርቅ ኃይሉ 3️⃣ የአባ ጅፋር ልጅ 4️⃣ ወይዘሮ አስካለ ጆቴ — የደጃዝማች ጆቴ ልጅ 5️⃣ የደጃዝማች አቡበከር ጨኖ ልጅ 6️⃣ ወይዘሮ ትሰሚ አንዳርጌ 7️⃣ ከአፋር የመንቶች ዘር 8️⃣ ከጥሙጋ የነ ሳሊህ ዘር 9️⃣ ወይዘሮ ዳሽን — የደጃዝማች ኩምሳ ልጅ 🔟 ወይዘሮ ጥሩወርቅ አበጋዝ — ከየጁ ወረ ሼህ ተወላጅ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔥 ስለዚህ የልጅ ኢያሱ ታሪክ የአንድ ሰው የሥልጣን ታሪክ ብቻ አይደለም። የወሎ ኦሮሞ፣ የሙስሊም መሪዎች፣ የሸዋ መኳንንት፣ ቤተ-ክርስቲያንና የሰለሞናዊ ንግሥና ሥርዓት መካከል የነበረውን የፖለቲካ ትግል ለመረዳት ቁልፍ የሆነ ታሪካዊ ምዕራፍ ነው። 📌 የልጅ ኢያሱ ታሪክ እንደገና መጠናት ያለበት የኢትዮጵያ ታሪክ አንዱ ውስብስብ ምዕራፍ ነው። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ★ Miky Sultan Barento ★ #ልጅኢያሱ #መሐመድአሊ #ወሎ #ወሎኦሮሞ #የጁ #ኢትዮጵያታሪክ #RasTafari #Zewditu #LijIyasu

Ras Gugsa Wole

👑⚔️ ራስ ጉግሣ ወሌ ⚔️👑 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🐎 ታናሹ ጉግሣ — የወሎ የየጁ ኦሮሞ ወረ ሼህ ጀግና! ★Miky Sultan Barento★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ #ራስ_ጉግሣ_ወሌ በወረ ሼሆች ታሪክ “ታናሹ ጉግሣ” በመባል ይታወቃሉ። “ታላቁ ጉግሣ” ደግሞ የእቴጌ ጣይቱ ብጡል እና የራስ ወሌ ብጡል ቅድመ አያት የሆኑት ራስ ቢትወደድ ጉግሣ መርሶ ናቸው። 🔸 ራስ ወሌ ጉግሳ የየጁው ባላባት ራስ ወሌ ከበጌምድር፣ የጁ፣ ዋድላና ዳውንት የተውጣጣ ሠራዊታቸውን በመያዝ በአድዋ ጦርነት 7 ሺህ ጦር በመያዝ ተካፍለዋል። በዚህም ታላቅ ጀብዱና አኩሪ ድል አስመዝግበዋል። በግዛትም በጌምድርን፣ ከዚያም ለብዙ ግዚያት የጁን እየተሾሙ በግዛት ወሰን ለብዙ ጊዜ ከወሎው ንጉሥ ከራስ ሚካኤል ጋር ይጣሉ ነበር። ራስ ወሌ በጀግንነት ስመጥር ከመሆናቸው የተነሳ... «"ሰባት ደጃዝማች አስር ፊታውራሪ የጠመቁትን፣ የወሌ ፈረስ ጠጣው ብቻውን፤ ወሌ በቡሎ ዘሎ ሲወጣ፣ ይመስላል ሐምሌ ክረምት የመጣ፤ ወሌ ወሌ ወሌ ቢሏችሁ፣ የ'ሳቱ ጉማጅ መርጦ አለላችሁ፤ የወሌ ፈረስ ቀጭኑ ቡሎ፣ ዥራቱ አውሳ ግንባሩ ወሎ።"» .....ተብሎ ተገጥሞላቸዋል። ራስ ወሌ የንግሥተ ነገሥታት ዘውዲቱ ባለቤት የነበሩትና በአንቺም ጦርነት ከአልጋ ወራሽ ተፈሪ መኮንን ጋር ተዋግተው ህይወታቸው ያለፈው ራስ ጉግሣ ወሌን፣ የራስ መንገሻ ዮሐንስ ባለቤት የነበሩትን ወይዘሮ ከፈይ ወሌን፣ እና ደጃዝማች አመዴ ወሌን ወልደዋል። 👑 ወይዘሮ ከፈይ ወሌ ብጡል መርሶ ባሬንቶ ▼ የራስ ወሌ ብጡል (አባ ጠጣው) ልጅ ▼ የእቴጌ ጣይቱ ብጡል ወንድም ልጅ ▼ የራስ ናደው አባወሎ ባለቤት ▼ የራስ መንገሻ ዮሐንስ ባለቤት ▼ የእቴጌ ተዋበች አሊና እቴጌ ጥሩወርቅ ዉቤ የቅርብ ዘመድ... 📜 አለቃ ተክለየሱስ እና አለቃ ገብረ እግዚአብሔር እንደጻፉት፣ ራስ ቢትወደድ ጉግሣ መርሶ ደብረ ታቦርን ቆርቁረው የአስተዳደር ከተማ አድርገዋታል። 👑 ታላቁ ጉግሣ አራት ነገሥታትን በመሾምና በመሻር ለ28 ዓመታት በዘመነ መሳፍንት የኢትዮጵያን ፖለቲካ በተፅዕኖ ውስጥ አድርገው ነበር ይባላል። ⛪ እንዲሁም ታዋቂውን ደብረ ታቦር ኢየሱስ ቤተክርስቲያን የተከሉትም ታላቁ ጉግሣ መርሶ እንደሆኑ በታሪካዊ ትውፊት ይጠቀሳሉ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑 ታናሹ ጉግሣና እቴጌ ዘውዲቱ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ #ታናሹ_ጉግሣ የራስ ወሌ ብጡል ልጅ ናቸው። ራስ ጉግሣ የንግሥት ዘውዲቱ ምኒልክ ባል ነበሩ። በኋላም በፖለቲካዊ ሁኔታዎች ምክንያት ከሚስታቸው ጋር በሰላሌ ይኖሩ ነበር። ⚔️ የሸዋ መኳንንት በልጅ ኢያሱ ላይ ያደረጉትን የ1916 ዓ.ም. የሥልጣን ለውጥ ተከትሎ፣ ንግሥት ዘውዲቱ ንግሥት ሆነች፤ ተፈሪ መኮንንም አልጋ ወራሽ ሆኑ። ይህንን የፖለቲካ ለውጥ ለማስቻል ዘውዲቱ ከሚወዱት ባሏ ራስ ጉግሣ ወሌ እንድትለያይ ተደረገ። 💔 እሷም “ከአባቶቼ ትዕዛዝ አልወጣም” በማለት ሳትፈልግ ከባሏ ተለያየች የሚል ትውፊት አለ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏇 ከአማራ ሳይንት እስከ በጌምድር ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ራስ ጉግሣ የተፈጠረባቸውን ስሜት ቋጥረው የአማራ ሳይንት ገዥ ሆነው ተሾሙ። ብዙም ሳይቆይ የበጌምድር ገዥ የነበሩት ንጉሥ ወልደጊዮርጊስ አቦዬ ሞቱ። በዚህም ራስ ጉግሣ የበጌምድር ገዥ ሆኑ። ⚔️ ከዚያም የሠራዊታቸውን አቅም ማጠናከር ጀመሩ። ወደ ዘመዶቻቸው አገር የጁ በመሄድ ቆራጥ ተዋጊዎችን ሰበሰቡ። በራያ ወርደውም ከፊታውራሪ ኩቢ፣ ከአባ ጉሽሽና ከፊታውራሪ ይመር መሸሻ ጋር ተመካከሩ፤ ቃልኪዳንም ፈጸሙ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ የራስ ጉግሣ አመፅ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ራስ ጉግሣ አቅማቸውን ካደራጁ በኋላ ወደ ዙፋኑ ላይ የነበረውን የአልጋ ወራሽ ተፈሪ መኮንን ሥልጣን ለመቃወም ክተት አሉ። ከጎጃሙ ራስ ኃይሉ ተክለ ሃይማኖት እና ከትግሬው ራስ ስዩም መንገሻ ጋርም ተላልከው ተስማሙ ተብሎ ይጻፋል። 🚩 ራስ ጉግሣ ጦራቸውን አደራጅተው ከደብረ ታቦር ወደ ጋይንት አቅጣጫ ገሰገሱ። በዚህ ወቅት አልጋ ወራሽ ተፈሪ ሁኔታውን አስጊ በማየት የሰሜን አውራጃ ገዥ የነበሩትን ደጃዝማች አያሌው ብሩ ከዳባት ተነስተው በላስታ አቋርጠው ራስ ጉግሣን እንዲገጥሙ አዘዙ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 💥 መቄት አንቺም — የመጨረሻው ጦርነት ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📅 መጋቢት 31 ቀን 1930 ዓ.ም. በመቄት አንቺም ማርያም አካባቢ የራስ ጉግሣ ጦር ከተለያዩ የመንግሥት ኃይሎች ጋር ተጋጨ። የላስታው ደጃዝማች ወንደወሠን፣ የሸዋው ጦር፣ የደጃዝማች አያሌው ብሩ ጦር እና የየጁ የደጃዝማች ከበደ ጦር በአንድ ወገን ተሰልፈው ከራስ ጉግሣ ጦር ጋር ተዋጉ። ✈️ አውሮፕላንም በውጊያው ተሳተፈ። የእንግሊዝ አውሮፕላን ለመንግሥት ኃይል ድጋፍ ሰጥቶ በራስ ጉግሣ ሠራዊት ላይ ቦምብ ወረወረ። በዚህም የራስ ጉግሣ ጦር ተበተነ። 🐎 ራስ ጉግሣ — “አባ ደልድል” በሚል የፈረስ ስም የሚጠሩት — እስከመጨረሻው ተዋግተው፣ ቋና አካባቢ በጥይት ተመትተው ሞቱ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕯️ የእቴጌ ዘውዲቱ ሞት ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ የራስ ጉግሣን ሞት ዜና አዲስ አበባ ለነበረችው እቴጌ ዘውዲቱ ደረሰ። እቴጌ ዘውዲቱም ብዙም ሳይቆይ ሚያዝያ 2 ቀን 1930 ዓ.ም. አረፉ። የጉግሣ ወገን ባለሥልጣናት መካከልም ደጃዝማች ኃይለማርያም ወሌ፣ ፊታውራሪ ሹምዮ ጃሎ እና ሌሎች ተማረኩ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🗣️ የቁጭት አዝማሪ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ራስ ጉግሣን ለጦርነት ያደፋፈሯቸውና የሚደግፏቸው ብለው ያመኗቸው ራስ ኃይሉ ተክለ ሃይማኖት እና ራስ ስዩም መንገሻ ግን በጦርነቱ ላይ አልተገኙም። ይህም በራስ ጉግሣ ወገን ታላቅ ቁጭት ፈጠረ። ከዚያም የእልፍኝ አዝማሪያቸው ቀኝ አዝማች ምስጋናው ለራስ ጉግሣ የተናገረው የሚከተለው አዝማሪ በታሪክ ትውስታ ቀርቷል፦ ««“በሴት ጠሩኝ ብለሽ ለምን ይቆጭሻል፣ እንዴት ያለውን ወንድ አንቺም ሰው ገድለሻል፤ በሸዋ በትግሬ መሳበቡ ምነው፣ ጉግሣን የገደለው አያሌው ዘመድ ነው።”»» 🔥⚔️ ራስ ጉግሣ ወሌ — በፖለቲካ ትግል፣ በጦርነት እና በታሪክ ትውስታ የተለየ ስም የተወሰነላቸው የዘመነ መሳፍንት መጨረሻ ዘመን መሪ ናቸው። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geograph ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ★ Miky Sultan Barento ★ 📜 ታሪክን እንመርምር፣ ትውስታን እንጠብቅ።

Itege Taitu Bitul Merso Barento

👑⚔️ እቴጌ ጣይቱ ብጡል — በኢትዮጵያ ታሪክ የተለየች ሴት መሪ ⚔️👑 ★ Miky Sultan Barento ★ እቴጌ ጣይቱ የራስ ወሌ ብጡል መርሶ ባሬንቶ እህት ስትሆን፣ በወሎና በሰሜኑ የኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ትልቅ ወታደራዊና ፖለቲካዊ ሚና የነበራቸው ታዋቂ የየጁ (የወሎ) መስፍን ናቸው። ራስ ወሌ ብጡል የእቴጌ ጣይቱ ታናሽ ወንድም ናቸው፣በወሎና በራያ አካባቢዎች ጠንካራ የግዛትና የወታደራዊ መዋቅር በመዘርጋት ይታወቃሉ። እቴጌ ጣይቱ ብጡል በ19ኛው መቶ ዘመን መጨረሻ በኢትዮጵያ የንጉሣዊ ፖለቲካ፣ ዲፕሎማሲና የጦርነት ታሪክ ውስጥ ታላቅ ስፍራ የያዙ ሴት መሪ ነበሩ። ሙሉ ስማቸው ጣይቱ ብጡል ወሌ መርሶ ባሬንቶ ነው። እርሳቸው የንጉሥ ምኒልክ ዳግማዊ ባለቤት ብቻ ሳይሆኑ፣ በአንዳንድ ወሳኝ የመንግሥት ጉዳዮች ላይ የራሳቸው አቋም የነበራቸው ፖለቲካዊ ሰው ነበሩ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿 1. ትውልድና ቤተሰብ ጣይቱ ብጡል በ19ኛው መቶ ዘመን በሰሜን ኢትዮጵያ ተወለዱ። ከታዋቂ የአገር ባለሥልጣንና መኳንንት ቤተሰብ የመጡ ሲሆን፣ የቤተሰባቸው የፖለቲካና የአገር አስተዳደር ተሳትፎ ለእርሳቸው የፖለቲካ ልምድ እንዲያድግ ሚና ነበረው። ጣይቱ ከምኒልክ በፊትም ትዳር ይዘው ነበር። በዚያ ዘመን በመኳንንት ቤተሰቦች መካከል ጋብቻ የግል ግንኙነት ብቻ ሳይሆን፣ የፖለቲካ ግንኙነትም ነበር። ምኒልክ ዳግማዊ በንጉሥነት ሥልጣናቸው እየጠነከረ ሲሄድ፣ ጣይቱም በቤተመንግሥት ውስጥ በፖለቲካዊ ውይይትና በውሳኔ ሂደት ውስጥ ታዋቂ ሰው ሆኑ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏙️ 2. አዲስ አበባና እቴጌ ጣይቱ እቴጌ ጣይቱ ከአዲስ አበባ ታሪክ ጋር በጥብቅ የተያያዙ ናቸው። በኢንጦጦ አካባቢ ንጉሣዊ መኖሪያ ከተቋቋመ በኋላ የአየር ሁኔታና የውሃ ችግር እንደነበረ ይታወቃል። በፍልውሃ አካባቢ ያለው የሙቅ ውሃ ምንጭ ጣይቱን በጣም እንዳስደሰታቸውና አካባቢው ለመኖሪያ የተመቸ መሆኑን እንደመረጡ በታሪክ ትውፊት ይነገራል። ከዚያም አዲስ አበባ የኢትዮጵያ ዋና የመንግሥት ማዕከል ሆና እየደገፈች መጣች። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🇮🇹⚔️ 3. የውጫሌ ውልና የጣሊያን ጉዳይ ከእቴጌ ጣይቱ ታሪክ ጋር በተለይ የተያያዘው የውጫሌ ውል (1889) ነው። የውሉ አንቀጽ 17 በአማርኛ/ግዕዝና በጣሊያንኛ ትርጉም መካከል የነበረው ልዩነት ዋና የግጭት ምንጭ ሆነ። የጣሊያን ትርጉም ኢትዮጵያ የውጭ ግንኙነቷን በጣሊያን በኩል እንድታከናውን የሚያስገድድ መልክ ነበረው። እቴጌ ጣይቱ ይህን ጉዳይ በጥብቅ ተቃወሙ። 🇪🇹 የኢትዮጵያ ሉዓላዊነት ሊገደብ እንደማይገባ የሚያሳይ አቋም ያዙ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔥 4. ወደ አድዋ የወሰደው መንገድ የውጫሌ ውል ጉዳይ ከተባባሰ በኋላ የኢትዮጵያና የጣሊያን ግንኙነት ወደ ጦርነት ተመራ። እቴጌ ጣይቱ የጣሊያንን የማስፋፊያ ፖሊሲ በጥርጣሬ ይመለከቱ ነበር። በዚህም የኢትዮጵያ ነፃነት እንዳይጎዳ ጠንካራ አቋም ያዙ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️🔥 5. እቴጌ ጣይቱ በአድዋ 1896 — የአድዋ ጦርነት የአድዋ ጦርነት የኢትዮጵያ ታሪክ ከፍተኛ የድል ምዕራፍ ነው። እቴጌ ጣይቱ ከምኒልክ ጦር ጋር ወደ ሰሜን ዘመቱ። የንጉሣዊ ቤተሰብ ሴት በመሆናቸው ብቻ በቤተመንግሥት ተቀምጠው ጦርነቱን የሚጠብቁ አልነበሩም። በዘመቻው ወቅት፦ 🍞 የሠራዊቱን ምግብና ውሃ አቅርቦት 🏥 የቁስለኞች እንክብካቤ ⚔️ የዘመቻ ድጋፎች 🏕️ የሠራዊቱ አደረጃጀት እንዲደራጁ ተሳትፎ ነበራቸው። በጦርነቱ ላይም የእርሳቸው ድርሻ ከተራ የኋላ ድጋፍ በላይ እንደነበር ብዙ የታሪክ ጽሑፎች ይገልጻሉ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🗣️🔥 “እንደ አድዋ እንደገና እንዋጋ!” የእቴጌ ጣይቱ ስም በአድዋ ዘመቻ ወቅት ከተነገሩ የጦርነት ቃላት ጋር ብዙ ጊዜ ይጠቀሳል። ነገር ግን በታሪክ ጽሑፍ የሚገኙ ቃላትን እንደ ትክክለኛ ቃል-በ-ቃል ጥቅስ ለመጠቀም የመጀመሪያ ምንጭ ማረጋገጥ ያስፈልጋል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏆🇪🇹 6. የአድዋ ድል 📅 1896 ማርች 1 የኢትዮጵያ ሠራዊት በአድዋ የጣሊያንን ዋና የዘመቻ ኃይል አሸነፈ። ይህ ድል ኢትዮጵያ ከአውሮፓ ቅኝ ግዛት ለመጠበቅ በቻለችበት የ19ኛው መቶ ዘመን ዋና ምሳሌ ሆነ። በዚህ ድል ውስጥ፦ 👑 የምኒልክ የአጠቃላይ የጦር አመራር ⚔️ የመኳንንቱና የክልላዊ ሠራዊቶች ተሳትፎ 👑 የእቴጌ ጣይቱ ድርሻ ተለያይቶ መታየት ይገባል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛️ 7. ከአድዋ በኋላ ከአድዋ ድል በኋላ እቴጌ ጣይቱ በንጉሣዊ ቤተመንግሥት ውስጥ ያላቸው ተፅዕኖ ቀጠለ። በምኒልክ ዘመነ መንግሥት፦ 🌍 የውጭ ግንኙነት 🏛️ የመንግሥት ሹመት 👑 የንጉሣዊ ፖለቲካ ጉዳዮች ላይ አቋም ነበራቸው። እርሳቸው የውጭ ኃይሎች በኢትዮጵያ ላይ የሚያሳድሩትን ተፅዕኖ በጥንቃቄ ይመለከቱ ነበር። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑 8. ምኒልክ ከታመሙ በኋላ ንጉሥ ምኒልክ በኋለኛው ዘመናቸው በጤና ችግር ሲጎዱ፣ በቤተመንግሥት ውስጥ የሥልጣን ጉዳይ እጅግ አስጨናቂ ሆነ። እቴጌ ጣይቱ በዚህ የሥልጣን ውዝግብ ውስጥ የራሳቸውን ፖለቲካዊ አቋም ያሳዩ ሲሆን፣ የልጅ ኢያሱ የመንግሥት መሪነት ጉዳይም የዘመኑ ዋና የፖለቲካ ጉዳይ ሆነ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿 9. የመጨረሻ ዘመናቸው ምኒልክ ዳግማዊ ከሞቱ በኋላ የእቴጌ ጣይቱ የፖለቲካ ተፅዕኖ ቀነሰ። በኋለኛው ዘመናቸው ከዋናው የመንግሥት ፖለቲካ ርቀው ኖሩ። 📅 በ1918 አዲስ አበባ ውስጥ አረፉ። በቅድስት ሥላሴ ቤተክርስቲያን ተቀበሩ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏆👑 የእቴጌ ጣይቱ ታሪካዊ ትርጉም እቴጌ ጣይቱን በታሪክ ለመገምገም ከምኒልክ ባለቤትነት ብቻ መመልከት በቂ አይደለም። እርሳቸው በአንድ ጊዜ፦ 👑 የኢትዮጵያ እቴጌ ⚔️ በአድዋ ዘመቻ ተሳታፊ 🕊️ በውጭ ግንኙነት ጠንካራ አቋም ያላቸው ፖለቲከኛ 🏛️ በንጉሣዊ ቤተመንግሥት ተፅዕኖ ያላቸው መሪ 🏙️ ከአዲስ አበባ የመጀመሪያ ዘመን ጋር የተያያዙ ታሪካዊ ሰው ነበሩ። 🌿 የእቴጌ ጣይቱ ታሪክ የአንዲት ንግሥት ታሪክ ብቻ አይደለም። የ19ኛው መቶ ዘመን ኢትዮጵያ የሉዓላዊነት፣ የዲፕሎማሲ፣ የጦርነትና የመንግሥት ለውጥ ታሪክም ነው። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 🇪🇹🔥 ጣይቱ — የድፍረት፣ የአቋምና የታሪክ ምልክት! 🔥🇪🇹 ★ Miky Sultan Barento ★ #እቴጌጣይቱ #ጣይቱብጡል #አድዋ #የኢትዮጵያታሪክ #Wollo #Yejju #MikySultanBarento

ራስ ይማም የጁ

👑⚔️ ራስ ይማም የጁ — የዘመነ መሳፍንት ታላቅ መሪ ⚔️👑 ★ Miky Sultan Barento ★ 📜 ራስ ይማም የጁ (Ras Yimam of Yejju) የየጁ ኦሮሞ የወራ ሸህ ሥርወ-መንግሥት ኃይለኛ መሪ ሲሆን፣ የራስ ጉግሳ ወሌ መርሶ ባሬንቶ ልጅ ነበር። አባቱ በ1825 ከሞተ በኋላ፣ ራስ ይማም የአባቱን ሥልጣን ተረክቦ የበጌምድር መሪና እንደራሴ ሆነ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑 ወደ ሥልጣን ራስ ይማም ከ1825–1828 ድረስ በዘመነ መሳፍንት ውስጥ የየጁን የፖለቲካ ተፅዕኖ ለማስቀጠል ተጋድሎ አደረገ። በዚህ ወቅት የሴሜን፣ የደምቢያ፣ የጎጃምና የሌሎች ክልላዊ መሪዎች ፈተናዎች ነበሩ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ ከሴሜን መሪዎች ጋር በዚያን ጊዜ ደጃዝማች ኃይለ ማርያም ከሴሜን ተነስቶ በጎንደር ዙሪያ የነበረውን የየጁ ተፅዕኖ ለመቃወም ሞከረ። ራስ ይማም ግን ከዘመቻው ተመልሶ ኃይለ ማርያምን ተከትሎ ወደ ወልደባ ደረሰ። በዚያም ለሦስት ቀናት ውጊያ ተካሄደ። በመጨረሻም ኃይለ ማርያም ወደ ወገራ ተመለሰ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️🔥 የኮሶ በር ጦርነት — 1827 🔥⚔️ ከራስ ይማም የታሪክ ጉዞ ውስጥ በጣም የሚጠቀሰው የኮሶ በር ጦርነት ነው። በ1827 ራስ ይማም ከደጃዝማች ውቤ ኃይለ ማርያም ጋር ተባብሮ፣ የደጃዝማች ጎሹ ዘውዴንና የደጃዝማች ማሩ የደምቢያን ኃይል ተዋጋ። ⚔️ የይማምና የውቤ ጥምር ኃይል ድል አደረገ። 🕯️ በዚያም ጦርነት ደጃዝማች ማሩ ሞተ። ይህ ድል ራስ ይማም በሰሜን ምዕራብ ኢትዮጵያ ያለውን የየጁ የፖለቲካ ኃይል ለጊዜው እንዲጠናከር አድርጓል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚖️ የሥልጣን ፖለቲካ የዘመነ መሳፍንት ፖለቲካ በቋሚ ጥምረት ላይ የተመሠረተ አልነበረም። 👉 ዛሬ የሚተባበሩ መሪዎች፣ ነገ ሊጋጩ ይችሉ ነበር። ራስ ይማምም ከውቤ ጋር ተባብሮ ከደጃዝማች ማሩና ጎሹ ጋር ተዋጋ። ይህም የዚያን ዘመን ፈላጭ ቆራጭ የክልላዊ ሥልጣን ፖለቲካ ያሳያል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕌 ከሃይማኖት ፖለቲካ ጋር ያለው ግንኙነት አንዳንድ ታሪካዊ ምንጮች፣ በተለይም የJ. Spencer Trimingham ጥናት፣ ራስ ይማም ለእስልምና የሚያደላ አቋም እንደነበረው ይጠቅሳሉ። ይህ ጉዳይ ግን ከዘመኑ የሃይማኖትና የፖለቲካ ግጭቶች አንፃር መታየት ይገባዋል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕯️⚔️ 1828 — የራስ ይማም መጨረሻ ⚔️🕯️ ራስ ይማም በ1828 በደብረ ታቦር በግድያ ሞተ። ከዚያም የየጁ ሥልጣን ወደ ወንድሙ ራስ ማርዬ (Marye Gugsa) ተላለፈ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📌 በአጭሩ፦ 👑 ራስ ይማም የጁ ➡️ የራስ ጉግሳ ወሌ መርሶ ልጅ ➡️ የየጁ ሥርወ-መንግሥት መሪ ➡️ እንደራሴ የኢትዮጵያ ➡️ 1825–1828 በሥልጣን ላይ ➡️ 1827 በኮሶ በር ጦርነት ድል ተቀዳጀ ➡️ 1828 በደብረ ታቦር ሞተ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔥 ራስ ይማም የጁ በዘመነ መሳፍንት የየጁ ኦሮሞ የፖለቲካ ተፅዕኖ ከፍተኛ በነበረበት ዘመን የሚታወስ መሪ ነው። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 👑⚔️ የየጁ ታሪክ — የኢትዮጵያ ታሪክ አንድ አካል! ⚔️👑 ★ Miky Sultan Barento ★

ራስ ማርዬ የየጁ

👑⚔️ ራስ ማርዬ የየጁ — የየጁ ኦሮሞ ታላቅ መሪ ⚔️👑 ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌳 የራስ ማርዬ የየጁ የቤተሰብ መስመር ሙሉ ስማቸው ማርዬ ጉግሳ ወሌ መርሶ ባሬንቶ ነው። 👑 ራስ ጉግሳ የየጁ ⬇️ ⚔️ ራስ ማርዬ የየጁ ⬇️ 🏛️ የየጁ ሥርወ-መንግሥት የፖለቲካ ተፅዕኖ ራስ ማርዬ የራስ ጉግሳ ልጅ ሲሆን፣ የራስ ይማም ወንድም ነበር። ከይማም በኋላ የየጁ የሥልጣን መሪነትን ያዘ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑 የየጁ ሥልጣንና ተፅዕኖ ራስ ማርዬ ዋና መቀመጫውን ደብረ ታቦር አድርጎ፣ በወቅቱ በኢትዮጵያ የንጉሣዊ ፖለቲካ ላይ ትልቅ ተፅዕኖ ያሳደረ መሪ ነበር። የየጁ ኦሮሞ ኃይልም በዚያን ዘመን በወሎ፣ የየጁ፣ በጌምድር እና በሌሎች አካባቢዎች ከፍተኛ የፖለቲካና ወታደራዊ ተፅዕኖ ነበረው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️🔥 ደብረ አባይ — 14 ፌብሩወሪ 1831 🔥⚔️ የራስ ማርዬ የመጨረሻው ታላቅ ዘመቻ ከደጃዝማች ሰባጋዲስ ወልዱ ጋር የነበረው ግጭት ነበር። በ14 ፌብሩወሪ 1831 ሁለቱ ኃይሎች በማይ እስላሜ፣ ደብረ አባይ አካባቢ ተገናኙ። ይህ ውጊያ የደብረ አባይ ጦርነት ወይም የማይ እስላሜ ጦርነት ተብሎም ይጠራል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔥⚔️ የጦርነቱ ውጤት የራስ ማርዬ ወገን ድል አደረገ፤ ሰባጋዲስም ተሸነፈ። ነገር ግን ይህ ድል ከባድ ዋጋ ነበረው። 👑 ራስ ማርዬ ራሱ በዚያው ጦርነት ሕይወቱን አጣ። ሰባጋዲስም ከዚያ በኋላ ለወታደሮቹ እጅ ሰጠ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🛡️ የየጁ ኃይል ከየት መጣ? የራስ ማርዬ ዘመቻ ብቻውን የአንድ አካባቢ ጦር አልነበረም። ምንጮች ከወሎ፣ የየጁና በጌምድር የመጡ ኦሮሞ ኃይሎች፣ እንዲሁም ሌሎች አጋር ኃይሎች በዘመቻው እንደተሳተፉ ይገልጻሉ። ይህም የየጁ የፖለቲካና የወታደራዊ ተፅዕኖ ስፋትን ያሳያል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑⚔️ ከራስ ማርዬ በኋላ ከራስ ማርዬ ሞት በኋላ ራስ ዶሪ የየጁ ተከተለው። ዶሪም በደብረ አባይ ዘመቻ ከማርዬ ጋር አብሮ እንደመራ ምንጮች ይጠቅሳሉ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿📜 ታሪካዊ ትርጉሙ ራስ ማርዬ የየጁ ታሪክ ውስጥ ብቻ የሚታይ ሰው አይደለም። በዘመነ መሳፍንት የየጁ ኦሮሞ መሪዎች በኢትዮጵያ ማዕከላዊ ሥልጣን ላይ የነበራቸውን ትልቅ ሚና የሚያሳይ ታሪካዊ ሰው ነው። 🔥 በደብረ አባይ ድልን አስመዝግቦ፣ በዚያው ውጊያ ሕይወቱን የሰጠ የየጁ መሪ! ⚔️👑 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑 ራስ ማርዬ የየጁ ⚔️ የየጁ ኦሮሞ መሪ 🔥 የደብረ አባይ ድል አስመዝጋቢ 🛡️ በታሪክ የተመዘገበ ስም ★ Miky Sultan Barento ★ #ራስማርዬ #የየጁኦሮሞ #ራስዶሪ #ደብረአባይ #ዘመነመሳፍንት #ወሎ #YejjuOromo #RasMarye

Ras Dori Yejju Leader

👑⚔️ ራስ ዶሪ የጁ — የየጁ ኦሮሞ ታሪካዊ መሪ ⚔️👑 ★ Miky Sultan Barento ★ 📜 ራስ ዶሪ የጁ (Ras Dori of Yejju) በዘመነ መሳፍንት መጨረሻ አካባቢ በየጁ ፖለቲካና በኢትዮጵያ የሥልጣን ትግል ውስጥ የታወቀ የየጁ መሪ ነበር። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿 የራስ ዶሪ የጁ የሥልጣን ዘመን ራስ ዶሪ የራስ ማርዬ የጁ ወንድም ነበር። ራስ ማርዬ በ1831 ዓ.ም. በደብረ አባይ/ማይ እስላሚ ጦርነት ከተገደለ በኋላ፣ ዶሪ የየጁን ኃይል ተረክቦ በወቅቱ የነበረውን የፖለቲካ ትግል ቀጠለ። ⚔️ ደብረ አባይ — 1831 በ1831 የተካሄደው የደብረ አባይ ጦርነት በየጁ ታሪክ ውስጥ ትልቅ ለውጥ ያመጣ ክስተት ነበር። በዚህ ጦርነት ራስ ማርዬ ከሞተ በኋላ የየጁ የፖለቲካ አመራር ወደ ራስ ዶሪ ተሸጋገረ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑 ዶሪ እንደ እንደራሴ ራስ ዶሪ በወቅቱ የንጉሠ ነገሥቱ እንደራሴ (Inderase) በመሆን በንጉሣዊ ፖለቲካ ውስጥ ከፍተኛ ሥልጣን ያዘ። በ1831 ዓ.ም. ከነበረው የሥልጣን ትግል ጋር ተያይዞም የንጉሥ ግጋር ሥልጣን እንዲወርድ አድርጎ፣ ኢያሱ አራተኛ ንጉሠ ነገሥት እንዲሆን በማድረግ በወቅቱ የነበረውን የየጁ ተፅዕኖ አሳየ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏹 የየጁ የሥልጣን ተከታታይ 👑 ራስ አሊ ታላቁ ⬇️ 👑 አሊጋዝ ⬇️ 👑 ራስ ጉግሳ ⬇️ 👑 ራስ ይማም ⬇️ 👑 ራስ ማርዬ ⬇️ 👑 ራስ ዶሪ ⬇️ 👑 ራስ አሊ ታናሹ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿 ይህ ተከታታይ የየጁ ኦሮሞ መሪዎች በ18ኛውና 19ኛው ክፍለ-ዘመን በኢትዮጵያ የንጉሣዊ ፖለቲካ ላይ ያሳዩትን ተፅዕኖ ያሳያል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️👑 ራስ ዶሪ የጁ — ጀግንነት፣ የጦር መሪነትና ቆራጥነት 👑⚔️ ራስ ዶሪ የጁ በ19ኛው ክፍለ-ዘመን የየጁ ኦሮሞ የፖለቲካና የጦር መሪዎች መካከል የሚጠቀስ ታሪካዊ ሰው ነው። የእርሱ የጀግንነት ታሪክ በተለይ 1831 ዓ.ም. ከተፈጠሩት የሥልጣንና የጦር ክስተቶች ጋር ይያያዛል። ⚔️ 1. በአስቸጋሪ ጊዜ አመራር መያዝ 1831 ዓ.ም. የየጁ መሪ የነበረው ራስ ማርዬ በደብረ አባይ ጦርነት ከተገደለ በኋላ፣ ራስ ዶሪ የየጁን ኃይል ተረከበ። ይህ በጣም አስቸጋሪ የፖለቲካና የጦር ወቅት ነበር። ዶሪ ግን በዚያ የተናጋ ሁኔታ ውስጥ የየጁን ኃይል ሰብስቦ አመራሩን ቀጠለ። 🛡️ 2. የየጁን ኃይል ከመበታተን መጠበቅ የመሪው ሞት ብዙ ጊዜ የጦር ኃይልን ሊያበታትን ይችላል። ዶሪ ግን ከማርዬ በኋላ የየጁን የፖለቲካ አቋም ለማስቀጠል ተንቀሳቀሰ። ይህም የእርሱን የመሪነት ቆራጥነት የሚያሳይ ነው። 👑 3. የጦር ኃይልን ከፖለቲካ ጋር ማጣመር ራስ ዶሪ ብቻውን የጦር መሪ አልነበረም፤ የየጁ የፖለቲካ ኃይልንም ይወክል ነበር። በ1831 ዓ.ም. እንደራሴ ሆኖ በንጉሣዊ ሥልጣን ጉዳይ ላይ ተሳትፎ የነበረውን አቅጣጫ ለመቆጣጠር ሞከረ። 🏹 4. የየጁን ተፅዕኖ ለማስቀጠል መታገል የዶሪ ዋና ጥንካሬ በግል የጦር ብቃት ብቻ ሳይሆን፣ የየጁን የፖለቲካ ተፅዕኖ ለማስቀጠል በመሞከሩ ውስጥ ይታያል። በዚያን ጊዜ የየጁ ኃይል በኢትዮጵያ የሥልጣን ሚዛን ውስጥ ትልቅ ቦታ ነበረው። ዶሪም ይህንን ተፅዕኖ ለማስቀጠል በአጭር ጊዜው ተጋድሎ አደረገ። 🕊️ 5. ከሞት በፊት የቀጠለው የየጁ አመራር ራስ ዶሪ በ1831 ዓ.ም. ታመመና በዚያው ዓመት ሞተ። የእርሱ የሥልጣን ዘመን አጭር ቢሆንም፣ ከራስ ማርዬ ሞት በኋላ የየጁን አመራር መቀጠሉ በታሪኩ የሚጠቀስ ነው። 🔥 ስለዚህ የራስ ዶሪ ጀግንነትን በተጋነነ የጦር ተረት ሳይሆን፣ በ1831 የተከሰተውን አስቸጋሪ የየጁ የፖለቲካና የጦር ሁኔታ ተቋቁሞ አመራሩን በመቀጠሉ መግለጽ ይቻላል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕊️ የራስ ዶሪ መጨረሻ ራስ ዶሪ በ1831 ዓ.ም. በደብረ ታቦር ታመመና በዚያው ዓመት ሞተ። ከእሱ በኋላም ራስ አሊ ታናሹ (አሊ ሁለተኛ) የየጁን የፖለቲካ አመራር ተረከበ። 🔥👑 ራስ ዶሪ የጁ — በየጁ ታሪክ ውስጥ የ1831 የሥልጣን ሽግግርን የመራ ታሪካዊ ሰው! 👑🔥 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography #የየጁ_ኦሮሞ #ራስ_ዶሪ #Yejju #WolloOromo #ዘመነ_መሳፍንት #MikySultanBarento

ንጉሥ ሙሀመድ አሊ

👑🔥 ንጉሥ ሙሀመድ አሊ (አባ ሻንቆ) ዘበሔረ ወሎ — የወሎ አንበሳ! 🔥👑 ★ Miky Sultan Barento ★ “ሻንቆ” የፈረስ ስማቸው ነው፤ ጀግንነትን ያሳያል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿 የወሎ ኦሮሞ የቤት አሊ ታሪካዊ የውልድ ሐረግ 🌿 ወልዳቸው ከወሎ ኦሮሞ፣ በወረ ሒመኖ የተዋቀረው የቤት አሊ የትውልድ መስመር፦ 🌿 ባሬንቱማ ⬇️ 🌿 ወሎ — ወረ ሒመኖ ⬇️ ባቦ ጎዳና ⬇️ አሊ ⬇️ ሙሐመድ (አባ ጀቦ / ጅቦ) ⬇️ አመዴ ⬇️ ሊበን (አባ ጅሩ) ⬇️ 👑 ሙሐመድ አሊ (አባ ሻንቆ) 📜 ሙሐመድ (አባ ሻንቆ) → አሊ (አባ ቡላ) → ሊበን (አባ ጅሩ) → አመዴ (ኮላሴ) → ሙሐመድ (አባ ጀቦ/ጅቦ) → አሊ → ጎዳና → ባቦ የሚሉትን የውልድ ስሞች የሚያገናኝ ሙሉ የትውልድ መስመር ነው። 👑 ልጃቸው፦ ኢያሱ ሙሐመድ አሊ ሊበን → አመዴ → ሙሐመድ → አሊ → ጎዳና → ባቦ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑🔥 ንጉሥ ሚካኤል ዘበሔረ ወሎ 🔥👑 የወሎ ታሪክ ሲነሳ፣ በ19ኛው ክፍለ ዘመን መጨረሻና በ20ኛው መጀመሪያ ዘመን በጥልቅ የሚጠቀሱት ሰው ንጉሥ ሚካኤል ዘበሔረ ወሎ ናቸው። በልደታቸው ስም መሐመድ አሊ ይባሉ ነበር። አባታቸው አሊ አባ ቡላ የወሎ የማመዶች ቤተሰብ መሪ ነበሩ። መሐመድ አሊም የአባታቸውን የሥልጣን ውርስ ለማስመለስ ከልጅነታቸው ጀምሮ የረጅም ጊዜ ትግል አደረጉ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️🔥 የወረ ሒመኖ የሥልጣን ትግል 🔥⚔️ በወቅቱ የወሎ ፖለቲካ በተለያዩ የባላባት ቤተሰቦችና ገዥዎች መካከል በጣም የተወሳሰበ ነበር። መሐመድ አሊ የአባታቸው ሥልጣን ለእሳቸው እንደሚገባ በመከራከር የሥልጣን ትግል ጀመሩ። በዚህ ትግል ውስጥ አመዴ ሊበን (አባ ዋጠው) የተባሉት የወሎ ኃይለኛ መሪ ከመሐመድ አሊ ጋር ዋና ተቀናቃኝ ሆኑ። 📜 የወሎ ሕዝብ ለመሐመድ አሊ ያሳየው ድጋፍ በባህላዊ ቃል እንዲህ ተገልጿል፦ ««አሞራ ገደል ላይ አንበሳ አስሬ፤ እርሱ ቢበጥስም እኔም አብሬ!»» ይህ ቃል የወቅቱን የሕዝብ ድጋፍና የትግሉን ጥንካሬ የሚያሳይ ትውፊታዊ አገላለጽ ነው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ በቦሩ ሜዳ በ አፄ ሚኒሊክና በ አፄ ዩሃንስ ተሸንፎ በግድ ክርስትና ተንስቶ ✝️ መሐመድ አሊ ወደ “ሚካኤል” በ1878 የቦሩ መዳ ጉባኤ ላይ መሐመድ አሊም ክርስትናን ተቀብለው “ሚካኤል” የሚል የክርስትና ስም አገኙ። ከዚያ በኋላ ራስ ሚካኤል በሚል ስም በመላው ኢትዮጵያ ታወቁ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛️🔥 ደሴና የወሎ አስተዳደር ሚካኤል የወሎን አስተዳደር ሲያጠናክሩ፣ ደሴ የአስተዳደር ማዕከል እንድትሆን ትልቅ ሚና አበረከቱ። ዛሬ ደሴ የወሎ ዋና ከተማ ሆና መታወቋ ከዚህ የታሪክ ሂደት ጋር በጥብቅ የተያያዘ ነው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️🇪🇹 አድዋ — 1896 ንጉሥ ሚካኤል በ1896 የአድዋ ዘመቻ የወሎ ኃይሎችን በመምራት በኢትዮጵያ የድል ታሪክ ውስጥ ቦታ አላቸው። የወሎ ፈረሰኞችና ተዋጊዎች በአድዋ ዘመቻ ውስጥ የተሳተፉ ሲሆን፣ ይህም የወሎ ወታደራዊ ኃይል በዚያን ዘመን የነበረውን ጠንካራ ሚና ያሳያል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑 የኢያሱ አባት — የመነን አያት ንጉሥ ሚካኤል የልጅ ኢያሱ አባት ናቸው። የልጅ ኢያሱ ቤተሰብ ከኢትዮጵያ ንጉሣዊ ቤት ጋር በተገናኘ ጊዜ የወሎ ቤተሰብ የንጉሣዊ ቤተሰብ አካል ሆነ። ወይዘሮ ስህን የንጉሥ ሚካኤል ልጅ ሲሆኑ፣ በእሷ የዘር መስመር ንጉሥ ሚካኤል የእቴጌ መነን አያት ይሆናሉ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔥👑 ንጉሥ ሚካኤል ዘበሔረ ወሎ በወሎ ታሪክ ውስጥ ብቻ የሚታወሱ መሪ አልነበሩም። ከወሎ የሥልጣን ትግል፣ ከሸዋና ትግራይ የነበረው የዘመኑ ፖለቲካ፣ ከአድዋ ዘመቻ እና ከኢትዮጵያ ንጉሣዊ ቤተሰብ ታሪክ ጋር የተሳሰሩ ታላቅ ታሪካዊ ሰው ነበሩ። 🔗 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 👑🔥 የወሎ ታሪክ ሲጻፍ፣ የንጉሥ ሚካኤል ስም መታለፍ የለበትም! 🔥👑 #ንጉሥ_ሚካኤል #መሐመድ_አሊ #አባ_ሻንቆ #ወሎ #ወረ_ሒመኖ #ደሴ #አድዋ #ልጅ_ኢያሱ #እቴጌ_መነን #የወሎ_ታሪክ #MikySultanBarento

“ኢትዮጵያ” የሚለው

🇪🇹🔥 “ኢትዮጵያ” የሚለው ቃልም ከጎንደርና ከጎጃም ሰዎች አፍ ላይ አይወጣም 🔥🇪🇹 ★ Miky Sultan Barento ★ ልብ አንለውም እንጂ “ኢትዮጵያ” የሚለው ቃልም ከጎንደርና ከጎጃም ሰዎች አፍ ላይ የተለመደ አይደለም፤ “ጎንደር፣ ጎጃም” ስለሚሉ ብቻ ኢትዮጵያ ያሉ ይመስለናል እንጂ “ኢትዮጵያ” የሚለው ቃል በግድ ነው ከአፋቸው የሚወጣው፤ ይህ እየሆነ ያለው ታዲያ በኢትዮጵያን ፈጣሪው ላይ /በሀገር ማቅናቱ ላይ/ እንደሌሉበት ስለሚያውቁ ነው።። ⚠️ ይህ ተከታሎ ጎንደርና ጎጃም ውስጥ ባህል እየሆነ የመጣ አደገኛ ነገር አለ፤ በአካባቢያቸው ማህበረሰብ ዘንድ እንደእነኚህ አይነት ነገሮችን ማሳየትን እንደ ስልጣኔና ጀግንነት የመቁጠር ባህል አለ፤ ይህ ባህል ለሀገሪቱ እጅግ ጎጂ ነው እናም ግልፅ መውጣት አለበት ነው እያልን ያለነው።። 🎵 ለምሳሌ ያህል፤ ጎጃም ውስጥ ከንዋይ ደበበ የበለጠ ጀግና የለም፤ ምክንያቱም ደግሞ ደስ በሚልና በግድ ጆሮ ውስጥ በሚገባ ዜማ “ጋምቤ ላይ ጋምቤ”፣ «“እንገዲህ ጎጃም ላይ ምን ተሰራ አትበሉ፤ ታሪክ ጠይቃችሁ በላይ በላይ በሉ”» በሚለው ዘፈኑ የበላይ ዘለቀን ታሪክ ከወሎ በመንጠቅ ነው።። ቀደም ሲልም እንደምሳሌ “የዜማ የቅኔ የቀሳውስት ሀገር” የሚለውን የንዋይን ዘፈን አይተናል፤ በዚህ ዘፈን ውስጥ የአፍሪካ ትልቅ ቅርፅ ላሊበላ አልተጠቀሰም፤ በሚገርም ሁኔታ “ፋሲለደስ አክሱም የታሪክ ምስክር” ሲል ፋሲለደስም የሸዋ ሰዎች ቅርፅ እንደሆነ ዘፈኑ አሳምሮ ያውቃል /ህዝቡ ታሪኩን እንደማያውቅና እንደተደነገበረ ስለሚያውቅ ነው ፋሲለደስን የጎንደር ቅርፅ ለማስመሰል “አክሱም ላሊበላ” በማለት ፋንታ “ፋሲለደስ አክሱም” ያለው/።። ይህ እንግዲህ ምን ያህል የወሎ /የኢትዮጵያ/ ታሪኮች ከአፋቸው እንደማይወጡና የኢትዮጵያ ታሪኮችንም በምን አይነት ስልት ወደ እነሱ እየቀየሯቸው እንደሆነ ያሳያል።። --- 🔥 ይህ በአጠቃላይ የጎንደርና ጎጃም ባህል ነው፤ ጎንደርና ጎጃም ውስጥ በአካባቢው ማህበረሰብ ዘንድ ጀግና የምትባለውና የምትሞገሰው እንደዚሁ የወሎን ስም አጥፍተህ ታሪኩን ያንተ አስመስለህ ለህዝብ ያደረስክ እንደሆነ ነው።። ይህ ሁኔታ በየጊዜው የኢትዮጵያን ታሪክ እያጠፋና የአጼ ቴዎድሮስና የበላይ ዘለቀ ታሪክ ብቻ እያሰመሰለው ቀጥሏል።። ሌላውና ዋናው ጎንደርና ጎጃም የኢትዮጵያን ታሪክ ለመቀየር የሚከተሉት ስልት የወሎን ተፈጥሮ እንዳልወደዱት በማስመሰል የወሎን ስም ማደብዘዝ ነው፤ ነገር ግን እውነታው ሌላ ነው /ወሎን ጠልተው አይደለም፤ ምክንያቱም ለምሳሌ ያህል፤ የጎጃሙ ጀግና ንዋይ ለሐረር ዘፍኗል፤ የሐረርና የወሎ ህዝብ ተፈጥሮ ደግሞ አንድ አይነት ነው፤ የወሎና የጉራጌ ህዝብ ተፈጥሮም አንድ አይነት ነው።። ስለዚህ ወሎን ጠልተውት ሳይሆን ታሪኩ ግልፅ እንዳይወጣ ስለፈሩ ነው ማለት ነው። --- 📚 የኢትዮጵያ ታሪክ የማን ነው? የሆነም ደግሞ ይህ እነሱ የፈጠሩት ስልት እነሱን ብቻ የኢትዮጵያ የታሪክ ባለቤት ሊያደርጋቸው አይገባም፤ ሌሎች ከእነሱ እጅግ የተሻለ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ተሳታፊ የነበሩት ብሔረሰቦችም የኢትዮጵያ ታሪክ ባለቤት መሆን አለባቸው /ወሎ የሁሉም ብሔረሰቦች ድብልቅ ነው/።። ይህ የሚሆነው ታዲያ በታሪክ ስነፅሁፍና በታሪክ የዘፈን ስራ ውስጥ ሌሎች ብሔረሰቦችም ተሳታፊ ከሆኑና የኢትዮጵያን ትክክለኛ ታሪክ በየጊዜው ለህዝብ ማድረስ ከተቻለ ብቻ ነው።። ይህ ግን እየሆነ አይደለም፤ ይህ የማይሆንበት ዋናው ምክንያት ደግሞ አንዳንድ ብሔረሰቦች የሚያዩት የሚነገረው ቋንቋ አማርኛ መሆኑን ነው፤ ይህ እጅግ ስህተት ነው፤ ቀደም ሲል እንዳየነው አማርኛ ቋንቋ ከመምጣቱ በፊት የጎንደሬዎችም ቋንቋ ጋፋትኛ፣ ዛይኛና ቅማንትኛ ነበር።። ግዕዝ /አረብኛ/ ተናጋሪዎች ደግሞ በዙሪያችን ያሉት ሀገሮች አረብ በመሆናቸው ነው፤ /አረብ ocean ውስጥ ስለምንገኝ ነው/።። ቀደም ሲል እንዳየነው አማርኛ ቋንቋ የማንም ያልሆነ የወታደሮች ቋንቋ ነው፤ አረብኛው ከየመን መጥቶ ትግራይ ውስጥ ወደ ግዕዝነት ተቀየረ ከዚያም ላስታ /አጋው/ ውስጥ በወታደሮቹ አማካኝነት ወደ አማርኛ ተቀየረ።። ስለዚህ አረብኛ መናገራችንን ሳይሆን ታሪካችንን ነው ማየት ያለብን ማለት ነው።። አብዛኞቹ ጎንደር ላይ ያለው አጼው ቤተመንግስት የሸዋዎች መሆኑን እንኳ ስላማያውቁ የጎንደርን ቤተመንግስት በቴሌቪዥን ሲያዩ የኢትዮጵያ ታሪክ የማይመለከታቸው ስለሚመስላቸው ወደ የታሪክ ዘፈን ስራና የታሪክ መፅሐፍት ድርስ /ዝር/ አይሉም ።። ይህን አጋጣሚ ተጠቅመው ነው የኢትዮጵያን ታሪክ እያበላሹት የቀጠሉት። --- 🤝 ለቀጣይ ትውልድ የምናስቀምጠው ታሪክ ምን ይሁን? እናም ሌሎች ብሔረሰቦች በጋራ ይህን የጎጃምና የጎንደርን ማህበረሰብ የመሞገስ ባህል መከላከል፤ በስነፅሁፍና በዜማ የኢትዮጵያን ትክክለኛ ታሪክ በየጊዜው ለህዝብ ማድረስ አለባቸው ማለት ነው።። ለቀጣይም ትውልድ ትክክለኛውን የኢትዮጵያ ታሪክ አስቀምጦ ማለፍ ከሁሉም ብሔረሰቦች ይጠበቃል ማለት ነው።። 🇪🇹 ወደ ርዕሳችን ስንመለስ፦ በጣሊያን ዳግም ወረራ ጊዜ እንዳየነው እነዚህ በግንዛቤ ችግር የተፈጠሩ ቅሬታዎች ግልፅ ካልወጡ በስተቀር ውስጥ ውስጡን የሀገሪቱን ታሪክ ማጥፋት ብቻ ሳይሆን የሀገሪቱንም አንድነት ችግር ውስጥ ሊከተው ይችላሉ።። ሸዋናወሎ በጎጃም ላይና በተለያዩ አካባቢዎች ላይ የፈፀሙት ድብደባ የሀገር ማቅናቱ /ማስፋፋቱ/ አካል እንጂ ቅሬታ የሚያስከትል ነገር አይደለም።። ሸዋና ወሎ አዋቂዎች እንደዛ ባያደርጉ ኖሮ ይህች የምትባል እጅግ ሰፊ በተፈጥሮ የበለፀገች ሀገር አትኖረንም ነበር ማለት ነው።። ስለዚህም ከዚህ ያረጀ አስተሳሰብ ከፈጠረው ኋላቀር አመለካከታችንና ጭፍንነታችን መውጣት ይኖርብናል ማለት ነው።። በአረጀ አስተሳሰብና ጭፍንነት ምክንያት የተፈጠረው የጎጃሞች ቅሬታ እያሰከተለው ያለው ጥፋት ያየነውን ሲመስል የወለጋዎች ቅሬታ ግን በወቅቱ የሀገሪቱ አጠቃላይ ችግር ከነበረው ከባሪያ ንግድ ጋር የተያያጠና በተጨባጭ ተፅዕኖ የማይገኝ የመንደር ወሬ ነው፤፤ ስለዚህም በተጨባጭ ተፅዕኖ በማይገኝ የመንደር ወሬዎች ላይ ተመስርቶ መፃፍም ሆነ ዘፈን መስራት አይቻልም ማለት ነው /ወሬዎች አላማቸው ይለያያል/።። ስለዚህም የወለጋ ቅሬታ ተፅዕኖ የማይገኝምና የወቅቱን ሁኔታ እንኳን ለማወቅ የመጣ እጅግ ያረጀ አስተሳሰብና ኋላቀር አመለካከት የወለደው ቅሬታ ነው /conservativeness የወለደው ቅሬታ ነው ማለት ነው/። ከዚህም በተጨማሪ ያች ቀደም ሲል ያጠናት ከጊቤ ወንዝ ጋር የተያያዘችው ቃልም በወለጋዎች ዘንድ ቅሬታ ሳይፈጥር አይቀርም። እናም ኢትዮጵያ ውስጥ ካለማንበብና ታሪክን ካለማወቅ ጋር የተያያዙ በርካታ ችግሮች አሉ ማለት ነው።። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 🇪🇹📚 ታሪክ በማንም አካባቢ ብቻ የሚወሰን አይደለም፤ ምንጩ ተመርምሮ ለትውልድ መተላለፍ አለበት። #ኢትዮጵያ #ወሎ #ጎጃም #ጎንደር #ሸዋ #ወለጋ #ታሪክ #የኢትዮጵያ_ታሪክ

የእምባቦ ጦርነት

🔥⚔️ የሸዋ ወሎና የጎጃም ጦር ግጥምያ ⚔️🔥 ጎጃሞች ዘራፍ አበዙ የወሎ ሰው ዘምቶ አፉን አስያዘው 📜 የእምባቦ ጦርነት (Battle of Embabo) ★ Miky Sultan Barento 🕔 ከቀኑ 5 ሰዓት ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ የጎጃሞቹ ጦር መድፍ መተኮስ ጀመረ። የወሎ ጦረኞችም ወደ ጦርነቱ ተጠግተው ውጊያ ገጠሙ። ንጉሥ ሚኒሊክም አሽከሮቻቸውን ይዘው መሀል ለመሀል ገቡ። በዚህ ጊዜ የጎጃሙ ንጉሥ ተክለሃይማኖት መድፍ መተኮስ ጀመሩ። 💥 መድፉን ሁለት ጊዜ ተኮሱ። በሦስተኛው ግን መንኩራኩሩ ተመቶ ተሰብሮ ወደቀ። የጎጃም ጦርም የጦርነቱን ሁኔታ ባየ ጊዜ ደነገጠ። ⚔️ የወሎ ጦር ተጣጥፎ ከቦ አጨናነቀ። ከሁለት ሰዓት በታች በሆነ ጊዜ፣ ንጉሥ ተክለሃይማኖት ቆስለው ተማረኩ፤ የወሎ ጦርም ይዟቸው መጣ። ጦርነቱ ግን እስከ 3 ሰዓት ድረስ ቀጠለ። የወሎ ጦር ከበቡት፤ የጎጃም ጦርም ለመሸሽም ለመማረክም የማይችልበት ሁኔታ ውስጥ ገባ። በጦርነቱ ብዙ ሰዎች ከወደቁ በኋላ፣ የጎጃም ጦር ሙሉ በሙሉ እጅ ሰጠ፤ ጦርነቱም ተጠናቀቀ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 ከዚህ በኋላ የወሎን ስም የማጥፋት ዘመቻ መነሻው ይህ ጦርነት ነው ተብሎ በታሪክ ትውስታ ይነገራል። 🔥 የወሎ ታሪክ ይታወስ! 📜 ታሪክ አይጥፋ! ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ #የእምባቦ_ጦርነት #የወሎ_ታሪክ #ወሎ #ጎጃም #ሸዋ #MikySultanBarento

የቴዎድሮስ ዙፋን ምስጢር

🔥👑 የቴዎድሮስ ዙፋን ምስጢር — እቴጌ ተዋበች ባትኖር ቴዎድሮስ አይነግስም ነበር? አፄ ቴውድሮ የራስ አሊ የጁ አሽከር ነበረ ተዋበች ባትኖር ቴድሮስ አይነግስም ነበረ ተዋበች ባትኖር ቴዎድሮስ አይነግስም ነበረ ራስ አሊ አሉላ (Ali II of Yejju) ⬇️ እቴጌ ተዋበች ራስ አሊ አሉላ መርሶ ባሬንቶ ⬇️ አያቷ፦ እቴጌ መነን ሊበን አመዴ በእናቷም በ አባቷም የባለባት ልጅ ነበረች። ★ Miky Sultan Barento ★ 📜 ወደ ጋዜጠኛ ፍስሐ ስንመለስ፦ “ቅድም ነገሩ ሁሉ ከቁጥጥራቸው ውጪ እየሆነ ሲመጣ ቁጣቸው ገነፈሎ አሁንም ካህናቱን እጣን ጠባሽ፤ ፊሰ ሰፊ፤ ራሱን ታጣቂ፤ ወገቡን ስባቂ... እያሉ ይዘልፏቸዉ ጀመረ፡፡ በርካቶችን ወደ ገደል አስወረወሯቸዉ፡፡ ብዙዎችንም እሳት እንዲነድዉ ወደ እሳት ጨመሯቸዉ፡፡ የቀሩትንም በጦር አስወጓቸዉ ይላል፤ ይህን ሁሉ ግፍ በካህናቱ ላይ ቢፈፅሙም የመሳፍንቱ አመፅ እንኳን ሊቆም እየባሰበት ሄደ፡፡ አፄ ቴዎድሮስም አመፁን መቋቋም ተሳናቸዉና የጎንደር ቤተመንግስትን ለመልቀቅ ተገደዱ፡፡ እቃቸዉን ጠቅልለዉ ይዘዉ ሄደዉ መቀመጫቸዉን ደብረ ታቦር አደረጉ” ይላል፡፡ --- ⚔️ የዋግሹም ጎበዜ መነሳት ከዚህ በኋላ የሀገሪቱ የፖለቲካ ቁልፍ የቆቀመዉ ዋግሹም ጎበዜ /በኋላ አፄ ተክለጊዮርጊስ 2ኛ/ እጅ ውስጥ ገባ፡፡ ቴዎደሮስ ደብረ ታቦር ሲያፈገፍግ ሁሉም የጦር መሳሪያና አሰራሮችን ይዞ ነበር፡፡ ዋግሹም ጎበዜም /በኋላ አፄ ተክለጊዮርጊስ 2ኛ/ ቴዎድሮስን ዙሪያዉን ከቦ እየተከታተለ ግዛቶቹን ሁሉ ነጥቆ በደቡብ ወሎ መቅደላ ብቻ እንዲወሰን አደረገዉ /ዋግሹም የሰቆጣ አካባቢ የማዕረግ ስም ነዉ/፡፡ --- 👑 ተዋበች ወይስ ቴዎድሮስ? ለዚህም ነዉ እንግዲህ እቴጌ ተዋበችን እንደ ዋና ቴዎድሮስን እንደ ተጨማሪ /አጋዥ/ ለማድረግ የምንገደደዉ፡፡ በእርግጥ የፖለቲካዉን ስራ ሙሉ በሙሉ ለእቴጌ ልቀዉት ስለነበረ እሱ ነበር አድራጊፈጣሪዉ፡፡ ነገር ግን ተዋበች ባልኖረች ጊዜ ቴዎድሮስ ንጉስ ሆኖ መቀጠል አልቻለም፤ መጀመሪያም ዝም ያሉት እሷ ስለሰጠቻቸዉ ነበር ማለት ነው፡፡ ምክንያቱም እሷ ከሞተች በኋላ ወዲያው በሚለከፉበት የማደሪያ ሙከራዎች ምክንያት ጭንቀት ውስጥ ገባ፤ ቤተመንግስቱንና መላውን ግዛቱንም አስለቀቁት። ስለዚህ ቴዎድሮስን ያነሱት እሷ ነበሩ ማለት ነው። እናም የቴዎድሮስ መንግስት የቆመው እሷ እስካለችበት ጊዜ ድረስ ብቻ ከሆነ ዋናዋ እሷ ነበረች ማለት ነው፡፡ ልክ በዘመነ መሳፍንት ጊዜ መንግስቱ የሚቆመዉ በተቀባዉ በእንጅንሊቱ ንጉስ ላይ ሳይሆን ባነሳዉ መስፍን ላይ ነበር፡፡ አሻንጉሊት ንጉሱ ኖረም አልኖረም ችግር የለዉም ነበር፤ ካስፈለገ አሻንጉሊት ንጉሱ ሊቀየር ይችላል፡፡ አሻንጉሊት ንጉሱ እንደተቀባ ንጉስ የሚኖረዉ ደግሞ ያነሳዉ መስፍን እስካለ ድረስ ብቻ ነበር፡፡ --- 🔥 የእቴጌ ተዋበች ሚና የእነ ቴዎድሮስን ጉዳይ ስናየዉ ከተዋበች አሊ ይልቅ ቴዎድሮስ ባይኖር ይሻል ነበር፡፡ ቴዎድሮስ ባይኖርም ሰራዊቱ አይበተንም ነበር፡፡ መሳፍንቶቹም ለአቴጌ ተዋበች አሊ መገዛታቸዉን ይቀጥሉ ነበር፡፡ ስለዚህ ምን ይሻላል ? አሻንጉሊቱ ማን ይሁን ? ተዋበች ከሞት ስላኖረችና በዘመኑ የነገስታት ልጆች የእናት-የአባትን ስልጣን ለመወረስ ይሽቀዳደሙ ስለነበር ነዉ ቴዎድሮስን እዚህ ደረጃ ላይ ያደረሱት፡፡ እናም ቴዎድሮስ እቴጌ ተዋበችን ተጠግቶ ነበር ንግስና የኖረዉ ማለት ነው፡፡ /ልክ አሻንጉሊቱ ንጉስ ወራሹን መስፍን ተጠግቶ ንግስ እንደሚኖረዉ/ አሻንጉሊቱ ንጉስ ንግስ /ተቀብሎ/ የሚቆየዉ ደግሞ ያነሳዉ መስፍን እስካለ ጊዜ ድረስ ብቻ ነበር፡፡ ቴዎድሮስም ንግስ /ተቀብሎ/ የኖረዉ ተዋበች እስካለች ጊዜ ድረስ ብቻ ነው፡፡ ስለዚህ ከመስፈርቱ አንጻር መሳፍንቱን /ገዢን/ መከተል ስላለብን የቴዎድሮስን ሙሉ በሙሉ አሻንጉሊት ንጉስ ለማለት ባይቻልም የእቴጌዋ ረዳት /አጋዥ/ ለማድረግ እንገደዳለን፡፡ ለዚህም ነዉ ቴዎድሮስ ከእቴጌ መነን ሊበን አመዴ እጅ ወጥቶ አያዉቅም የሚባለዉ፡፡ ⚔️ ከ150 ሺህ ወደ 10 ሺህ እንግዲህ ከላይ እንዳየነዉ ተዋበች ከሞተች በኋላ የየጁ ጦር(የተዋበች) ጦር ነበሩ እየመሸሸ መጥቶ ከ150ሺ ወደ 10ሺ በመውረዱና ቴዎድሮስ ባለባት ስላልሆነ ሁሉም መሳፍንቶች መገበር አቁመዉ ቴዎድሮስን ቤተመንግስቱን አስለቅቀዉ ለዋግሹም ጎበዜ /በኋላ አፄ ተክለጊዮርጊስ 2ኛ/ መገዛት ጀመሩ፡፡ ቴዎድርሶም እስከ እንግሊዞች መምጣት ድረስ ወሎ መቅደላ ላይ መሸጎ ነበረ የሚኖረዉ፡፡ ግዛቱም ሁለት አውራጃዎች ማለትም ከበጌምድርና ከዋድላ ደላንታ አይበልጥም ነበር፡፡ 🇬🇧 የቴዎድሮስ የእንግሊዝ ግንኙነት ቴዎድሮስ ቀደም ብለዉ /ቤተመንግስቱን ከመልቀቃቸዉ በፊት/ የእንግሊዝ ንግስት ለነበሩት ለንግስት ቪክቶሪያ ደብዳቤ ፅፈዉ የወቅቱ ቆንሲል ዳንኤል ካመሩን መርጠዉ "...የጦር መሳሪያ እርዳታ፣ የጦር መሳሪያ የሚያመርቱ የአጅ ጥበብ ባለሙያዎች ...ወዘተ..." በማለት በዲፕሎማሲያዊ ቃላት የተጀበበ ደብዳቤ አስይዘዉ ልከዉ ነበር፡፡ ነገር ግን የላኩት ሰዉ የዉሀ ሽታሆነባቸዉ፡፡ ምላሽ ሲጡፉ በአካባቢያቸዉ ያገኙትን ምድር ቆንሲል ሌቃወመዉ 30 የሚያደርሱ የዉጭ ዜጎችን ወሎ መቅደላ አምባ በሚገኘዉ እሰር ቤታቸዉ እስረዉ የጦር መሳሪያ ለማስራት ሞከሩ፡፡ እንግሊዛዊያኑም በርከት ያሉ ነበር፡፡ --- 🔥 የመጨረሻው ጥያቄ ከተዋበች ሞት በኋላ ምንም አይነት ሰላምና ስልጣን ኖሮት የማያዉቀዉና ቤተመንግስቱንና መላዉን ግዛቱን እስኪለቅ የደረሰዉ ቴዎድሮስ፤ የተሻለ የጦር መሳሪያ አስመጥቶ፤ ካልተቻለ ደግሞ አስፎ፤ መሳፍንቱን ሁሉ በማንበርከክ ወደ ጎንደር ቤተመንግስት ለመመለስ በእጁ ያሉትን አማራጮች ሁሉ በሙሉ መሞከሩን ቀጠለ፡፡ በዲፕሎማሲ ማግኘት ያልቻሉትን የዘመናዊ መሳሪያ ጥማት፤ ሙያዉ በሌላቸዉ ሰዎች በግድ ለማግኘት "እንደምንንም መድፍ ስሩ" ብለዉ እስረኞችን አስገደደ፡፡ እንግሊዞች ደግሞ ሁሉም መረጃ /information/ ነበራቸዉ፡፡ ቴዎድሮስ አሁን መንግስት አይደለም፤ ቤተመንግስቱንና መላዉን ግዛቱን ለቆ ወሎ መቅደላ አምባ ላይ መሸጎ ነዉ የሚኖረዉ፡፡ በፊት መንግስት በነበረበት ሰአት ባለሙያ ጠይቀዉ ቢሆን ኖሮ ምናልባት ሊልኩልት ይችሉ ነበር፤ እሱ ግን በፊት ሰላም በነበረበት ሰአት ይህን መሳሪያ የማስራት ጉዳይ አስቦት አያዉቅም፤ አሁን ግን መንግስት ስላልሆነና ገና እንግሊዞችን የጦር መሳሪያ አስርቼ ወደ ቤተመንግስተ እመለሳለሁ ብሎ ተስፋ ያደረገ ሽፍታ ቡድን ነበረ። ወሎዬን የካደ የወሎ አሽከር ነበረ። 🔥 እንግዲህ ጥያቄው እንደገና ይመለሳል፦ ቴዎድሮስ የራሱ ኃይል ያለው ንጉሥ ነበር? ወይስ የእቴጌ ተዋበች የፖለቲካ ጥላ ውስጥ የቆመ ንጉሥ? https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 💬 እናንተ ምን ትላላችሁ? ★ Miky Sultan Barento ★ #አፄቴዎድሮስ #እቴጌተዋበች #ራስአሊ #የየጁ #ወሎ #መቅደላ #ዋግሹምጎበዜ #ዘመነመሳፍንት #MikySultanBarento

የራስ አሊ ጀግንነት

🇪🇹⚔️ የየጁ የራስ አሊ ጀግንነት — የጦር ስልት በኢትዮጵያ ጀግና ሰራዊት የየጁ ኦሮሞ ሰራዊት ነበረ። የጎንደርና የሌሎችም አካባቢ ሴቶች በግጥም እየዘፈኑ፦ «“አሊና አሊና አሊና በሞቴ፤ የአማራ ማተብ ሰለቸዉ አንገቴ”» እያሉ ይዜሙ ነበር። ★ Miky Sultan Barento ★ 📜 ዘመነ መሳፍንት / በዘመነ የጁ / ይህ በግልፅ የታየው በዘመነ መሳፍንት ጊዜ ነው። ስለ ዘመነ መሳፍንት ጋዜጠኛ ፍስሐ ያዜ “የኢትዮጵያ የ5ሺ ዓመት ታሪክ፤ ከኖህ እስከ ኢህአዴግ” በሚለው መፅሀፋቸው ካሰፈሩት ውስጥ፦ «“በዚህ ዘመን አካባቢ በሙላ ሀገሪቱ እጅግ ግዙፍ ሰራዊት ያላቸው መሳፍንቶች የተፈጠሩበት ዘመን ነበር።» «በተለይ የየጁው ትልቁ ራስ አሊ በሀገሪቱ ሁሉ ስሙ ከንግሱ በላይ እየገነነ መጣ። የየጁም፤ የጎንደርና የሌሎችም አካባቢ ሴቶች በግጥም እየዘፈኑ “አሊና አሊና አሊና በሞቴ፤ የአማራ ማተብ ሰለቸዉ አንገቴ” እያሉ ይዜሙ ነበር።”» ⚔️ የትልቁ ራስ አሊ ሰራዊት የትልቁ ራስ አሊ ሰራዊት ወሎንና ጎንደርን ሙሉ በሙሉ እየወረረ ወደ ቤተመንግስቱ ተጠጋ። በዚህ ጊዜ በየግዛቱ ያሉ የንግሱ መሳፍንቶች ከያሉበት ተሰብስበው ራስ አሊን ለመወጋት ተስማሙ። በዚህም፦ • የየጁው ራስ ሀይሉ • የሰሜኑ ራስ ገብሬ • የላስታው ዋግ ራስ ስዩም • የትግራዩ ደ/ች ወልደ ገብርኤል • የቆጣው ራስ ደመ ክርስቶስ • የአለፋ ጣቁሳው ደ/ች ዘክርስቶስ • የቋራው መስፍን አዛዥ ልደቱ… ወዘተ ሁሉም የንግሱ መሳፍንቶች ህብረት ፈጠሩና ጦራቸውን ይዘው ወደ በለሳ ተጉዘው፤ “መደብ” ተብላ በምትጠራው ቦታ ሰፈሩ። ⚔️ የመደብ ጦርነት በአጠቃላይ በሙላ ሀገሪቱ ያሉት የንግሱ መኳንንት ሁሉ ተጣጥመው በምድረ “መደብ” ያገራችንን ትልቁን ዉጊያ አካሄዱ። እስክ አሁንድረስ በገራችን ውስጥ በርካታ ከባድ ጦርነቶች ቢካሄዱም ሁሉም የዉጭ ድጋፍ ያለባቸውና አሸናፊነታቸውም በዉጭ ድጋፍ መጠንና ጥራት ላይ የተመሰረተ ነው። በገራችን ውስጥ የዉጭ ድጋፍ የሌለበት ይህን የሚያህል ከባድ ጦርነት እስክ አሁን ድረስ ተካሂዶ አያውቅም። የየጁዎች መሀል ሀገር ውስጥ ስለሚገኙ ምንም አይነት የዉጭ ድጋፍ ያልነበራቸውና እጅግ ኋላ ቀር መሳሪያ የታጠቁ ነበሩ። በአንፃሩ በንግሱ በኩል ያለው ሀይል ከግራኝ ጀምሮ ሲማረክ የኖረ፤ ፓርቱጋሎች ሲመጡ ያመጡትና በየጊዜው ሲገዛ የኖረ በርካታ የዘመኑ መድፎችንና ሌሎች የተሻሉ መሳሪያዎችን የታጠቀ ነበር። ⚔️ የየጁ የጦር ስልት ሆኖም የመንግስት ጦር የታጠቀውን መሳሪያ ለመጠቀም አስቸጋሪ ሆነበት። ምክንያቱም የየጁዎች የሚተኩሱት ነገር ስለሌላቸው፤ የጦርነት ስልታቸው ፈጣን መቀላቀልና የጨበጣ ጦርነት መጀመር ነበር። ስለሚቀላቀሏቸው የንግሱ ወታደሮች ወደ የትም አቅጣጫ መተኮስ አልቻሉም ነበር። እናም የየጁው ጦር የሞተዉ እየሞተ እጅግ በፍጥነት ስለሚቀላቀል የመንግስት ተኳሾች ጠላትን ከወገን ለይተው ለመምታት ይቸገሩ ነበር። እናም በአካባቢው ቀጥቃጮች የተሰሩ ጦርና ጎራዴ ብቻ የታጠቀው በየጁ ሰዎች የተዋቀረው /የሚመራው/ የራስ አሊ ጦር ክፍተኛ አጠቃ፤ የተጣመረዉ የንግሱ ሀይልም የሞት ሽረት መከላከል አደረገ። ነገር ግን የየጁዉን ሰራዊት እጅግ ፈጣን ማጥቃት የሚቋቋመው አልተገኘም። እናም የንግሱ ጦር ያለቀው አልቆና የተማረከው ተማርኮ የተረፈው ተበተነ። ራስ ደመ ክርስቶስ በዉጊያው ላይ ሲሞት ሌሎች መኳንንቶች ወታደሮቻቸውን አስፈጅተው በየቦታው ሸሹ። ሁሉም የሀገሪቱ መሳፍንቶች ተሰብስበው አንድ ቦታ ላይ ስለተመቱ፤ ትልቁ ራስ አሊ ያለማንም ከልካይ መላዋን ሀገሪቱንና የጎንደር ቤተመንግስትን ተቆጣጠሩ” ይላል። 📌 ይህ ጦርነት የወሎ የእርስ በእርስ ጦርነት ነበር? በነገራችን ላይ ይህን ጦርነት የወሎ የእርስ በእርስ ጦርነት አድርጎ መውሰድ አይቻልም። ምክንያቱም በንግሱ በኩል /በሸዋዎች በኩል/ ሌሎች የሀገሪቱ መሳፍንቶች ሁሉ አብረው ተሳተፈዋልና። ስንደርስበት በዝርዝር እናየዋለን። 🏛️ የጎንደር ቤተመንግስት ከተቆጣጠሩ በኋላ ትልቁ ራስ አሊ መላዋን ሀገሪቱንና የጎንደር ቤተመንግስትን ሲቆጣጠሩ ሁሉም የክርስቲያን ባላባቶች “መደብ” በሚባለው ቦታላይ ተሰብስበው አንድ ላይ ስለተመቱ በሀገሪቱ ውስጥ አንድም የክርስቲያን ሀይል አልነበረም። ስለዚህ ያለማንም ከልካይ እስልምናን ማወጅ ይችሉ ነበር ማለት ነው። የየጁ ሰው አብዛኛው ሙስሊም ሆኖ ሳለ ግን አስገድድ አይልም ሀይማኖቱ ብፈልግ ኖሮ ትልቁ ራስ አሊ ያለማንም ከልካይ እስልምናን አወጀው ሀገሪቱን መጨረሻዉ ለማይታወቅ ዘመን ያህል ይመሩ ነበር ማለት ነዉ። ምክንያቱም እስልምናን አወጀው ቢሆን ኖሮ ካሳ ሀይሉ /ቴዎድሮስ/ ክርስቲያን ስለሆነ ቤተመንግስት ውስጥ ቢቀጠርም ያን ያህል ሹመት የማግኘት እድሉ ጠባብ ነበር፤ እናም አጼ ቴዎድሮስ የሚባል ንጉስ አይከሰትም ነበር ማለት ነው። ስለዚህ የየጁዎች ግዛት ከ74 አመት በላይም ሊቀጥል ይችላል ነበር ማለት ነው። እናም ከአጋሜዎች /ከላስታዎች/ና ከሸዋዎች በተጨማሪም ከዚህ ከዘመነ መሳፍንት ጦርነትም በድጋሜ በግልፅ እንደምንረዳው የየጁዎች አብዛኞቹ ሙስሊም ብሆኑም በሀይማኖት አለስገደዱም እንጂ ኢትዮጵያን ሙስሊም ከመሆን ማንም አላዳናትም ነበር ማለት ነው። /ትልቁ ራስ አሊ መላዋን ሀገሪቱንና የጎንደር ቤተመንግስትን ሲቆጣጠሩ ሁሉም የክርስቲያን ባላባቶች “መደብ” በሚባለው ቦታ ላይ ተሰብስበው አንድ ላይ ስለተመቱ በሀገሪቱ ውስጥ አንድም የክርስቲያን ሀይል አልነበረም/። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ★ Miky Sultan Barento ★

Karayu borena

የየጁ ኦሮሞ ታሪክ

🇪🇹📜 የወሎ ታሪክ — ታሪክን የኋሊት የጁ ዘመነ መሳፍንት በሚባለው የየጁዎች መንግስት ወቅት እንዲህ ሆነ፤ ራስ አሊ የጁ የተባለ ጀግና ጎፈሬ መስፍን አገሪቱን ይመራ ነበር፤ ከእሱ በታች፤ በነ ራስ አሊ ትዛዝ ደጃች ውቤ የተባለ ባለሹርባ መስፍን፤ ከስሜን እስከ ምፅዋ ያለውን ግዛት ያስገብራል። የሆነ ጊዜ ላይ ውቤ ደጃዝማችነቱ አላረካው አለ፤ መፈንቀለ መንግስት ማድረግ ፈለገ፤ ደጁን ብቻ ሳይሆን ሙሉውን ግቢ ፈለገው፤ ለመንገስ በጣም ሻፈደ። በምፅዋ በኩል ብዙ ጠመንጃ እየሰበሰበ አካማቸ፤ ብዙ ጭፍራ መለመለ፤ የሚቀማውን ስልጣን የተገባ Legitimate ለማድረግ አባ ሰላማ የተባለ የግብፅ ቅጥረኛ ጳጳስ አሰናዳ፤ የሚቀረው ምንድነው? ራስ አሊን ከስልጣን ማባረር። ታሪኩን ላሳጥረውና፤ ራስ አሊና ውቤ ደብረታቦር ላይ ገጥመው ተፈሳፈሱ! በጦርነቱ ላይ የውቤ ባለነፍጥ ሰራዊት የራስ አሊን ፈረሰኛ እንደ ቅጠል ያረግፈው ጀመር፤ የራስ አሊ ፈረሰኛ በጎራዴ ነበረ የምዋጋ፤ የራስ ውቤ በግብፆችና በክሪስትያን ሀገሮች እገዛ የተገኛ መሳርያ ነበረ። ነገሩ ያላማረው ራስ አሊ ብረት-ለበሱን ማለቴ ፈረሱን የኋሊት አዞረና ቆሰቆሰው፤ አብዛኞቹም ወታደሮቹም ተከትለውት ሸሹ፤ የጦርነት ስልት ነው። ውቤ፤ ነገሩ አሸወይና እንደሆነ ሲመለከት ድንኳኑን ጥሎ አስደግሶ ወታደሮቹን የድል ምሳ ጋበዘ። ምሳው እየተበላ፣ ጠጁ እየተጠጣ፣ ወታደሮች እየመጡ ይፎክራሉ፤ ምርኮኞችም ደግሞ መሳርያቸውን እየጣሉ በውቤ ፊት ይንበረከካሉ። በዚህ መሀል፤ የወሎው ጀግና አሊጋዝ ብሩ የተባለ እውቅ፤ የየጁ ጀግና ወደ ደጃች ውቤ ቀረበ። ሌሎች ምርኮኞች እንደሚያደርጉት መሳርያውን የሚያስቀምጥ ይመስል በርከክ እንደማለት አለና፦ “እጅ ወደላይ!” ብሎ ጮኸ! ውቤ ቁጭ ባለበት ደርቆ ቀረ፤ ምንም ማድረግ አልቻለም። እየጋጠ የነበረውን የዶሮ ቅልጥም ማእዱ ላይ አስቀምጦ እጁን ወደ ላይ አነሳ። (የቅልጥሙን ቀደዳ እንኩዋን እኔ ነኝ የጨመርኩት) ራስ አሊ፤ ከሸሸበት ቦታ ሆኖ አንድ መልክት ደረሰው፦ “ውቤ ተማርከዋልና ይመለሱ” ይላል መልእክቱ። ላኪው አሊጋዝ ብሩ የየጁ ጀግና ነው። ይህ በሆነ በማግስቱ አንዲት ባልቴትና እና አንድ ሰውየ መንገድ ላይ ተገናኙ። “እቴዋ! የራስ አሊና የደጃች ውቤ ጦርነት እንዴት አለፈ?” አለ ሰውየው። “ራስ አሊ ሸሹ፤ ደጃች ውቤ አሸንፈው ተማረኩ” አሉ ባልቴቲቱ። “እረ ባክዎ በቅጡ በቅጡ አድርገው ያውጉኝ!” “ተወኝ ባክህ! እነሱ በቅጡ ያልተዋጉትን እኔ እንዴት በቅጡ ላውጋው?” --- 🧠 ከዚህ አጭር የታሪክ ገጠመኝ የምንማረው የዘመናዊ ፖለቲካ ንድፈ ሀሳብ “የሚሸሽ ሁሉ የተሸነፈ አይደለም፤ የሚያሸንፍ ሁሉም አሸናፊ አይደለም።” ይህ የውቤ ታሪክ እንደ ተራ የጦርነት ገጠመኝ ብቻ ከተመለከትነው ብዙ ነገር እናጣለን። ነገር ግን ከፖለቲካ ስልት አንፃር ስናነበው የሚያስተምረን ነገር አለ። ውቤ የጦር ሜዳውን አሸነፈ ብሎ አሰበ። ስለዚህ የድል ምሳ አዘጋጀ። ራስ አሊ ግን ወደኋላ ተመለሰ። ይህ ሽንፈት ይመስል ነበር። ነገር ግን ጨዋታው እዚያ አልተጠናቀቀም። የውቤ ድል ወደ የድል ምሳ ሲቀየር፣ የራስ አሊ ሽንፈት ወደ የፖለቲካ ውጤት ተቀየረ። ይህ ነው የፖለቲካ ስልት። አንድ ኃይል በዛሬው የጦር ሜዳ ሊያሸንፍ ይችላል፤ ሌላው ደግሞ በዛሬው ጦርነት ሊሸሽ ይችላል። ግን የመጨረሻውን ውጤት የሚወስነው የመጀመሪያው ቅጽበት አይደለም። የሚወስነው፦ ማን እስከመጨረሻ አስቦ ነው? ማን የተቃዋሚውን ቀጣይ እርምጃ አይቷል? ማን በድል ስሜት አልተዘናጋም? ማን የሕዝብን ድጋፍ ማቆየት ችሏል? የዛሬ ኢትዮጵያ ፖለቲካም በዚህ መነፅር ሊታይ ይችላል። የዛሬን ድል ብቻ አትመልከት፤ የነገን እርምጃ ተመልከት። የዛሬ ሽንፈትንም የመጨረሻ ሽንፈት አድርገህ አትቁጠር። ምክንያቱም፦ የፖለቲካ ጨዋታ እስካልተጠናቀቀ ድረስ የድል ምሳ ማዘጋጀት አደገኛ ነው። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 🔥 ታሪክን የኋሊት ስናየው፣ የዛሬን ፖለቲካ የበለጠ እንረዳለን። — Miky Sultan Barento

የጁ ኦሮሞ

🌳🇪🇹 የየጁ ኦሮሞ — ከየጁ ሥርወ-መንግሥት እስከ ራስ ጉግሳ ወሌ ★ Miky Sultan Barento ★ “የየጁ” ሲባል ብዙዎች የሚያስታውሱት የወሎ ኦሮሞ ታሪክ ብቻ ሳይሆን፣ ከ18ኛው እስከ 19ኛው ክፍለ-ዘመን በኢትዮጵያ ሰሜናዊ ፖለቲካ ላይ ከፍተኛ ሥልጣን የያዘውን የየጁ ኦሮሞ ሥርወ-መንግሥት ነው። 📜 የየጁ ሥርወ-መንግሥት በዘመነ መሳፍንት የየጁ መስመር በጎንደር ንጉሣዊ ፖለቲካ ውስጥ ትልቅ ሚና ነበረው። የየጁ ሥርወ-መንግሥት ዋና የፖለቲካ ማዕከሉን ደብረ ታቦር አድርጎ፣ በወሎ፣ በጎንደር፣ በላስታ፣ በስሜንና በሌሎች አካባቢዎች ተጽዕኖ አሳደረ። ⭐ ራስ ጉግሳ የየጁ በየጁ ታሪክ ውስጥ ከታወቁት መሪዎች አንዱ ራስ ጉግሳ ነበሩ። ከ1798 እስከ 1825 በቤገምድር ራስነት ላይ ቆይተው፣ በዘመነ መሳፍንት የየጁ ኃይል ከፍተኛ ደረጃ እንዲደርስ አደረጉ። 📌 ከዚህ የየጁ የሥልጣን መስመር ጋር በኋላ የተያያዙት መርሶ ብጡል፣ ወሌ ብጡል እና ጉግሳ ወሌ የሚባሉ ታዋቂ ሰዎች ናቸው። የታሪክ ምርምርም የየጁ የቤተሰብ መስመር ከታዋቂዎቹ የኦሮሞ የሰሜን ኢትዮጵያ ልሂቃን መስመሮች ጋር እንደተያያዘ ያሳያል። 👑 ራስ ወሌ ብጡል ራስ ወሌ ብጡል የየጁና የቤገምድር ታላቅ መሪ ነበሩ። ⚔️ በ1895–1896 የኢጣሊያ–ኢትዮጵያ ጦርነት ወቅት ራስ ወሌ ብጡል በአምባ አላጌ፣ መቀሌ እና አድዋ ዘመቻዎች ውስጥ ተሳትፈዋል። 👑 ከዚያ ራስ ጉግሳ ወሌ ራስ ጉግሳ ወሌ የራስ ወሌ ብጡል ልጅ እና የእቴጌ ጣይቱ የወንድም ልጅ ነበሩ። በ1900 የምኒልክ ልጅ የነበሩትን ልዕልት ዘውዲቱን አገቡ። በዚህ ጋብቻ ምክንያትም ራስ ሆነው የቤገምድር ገዥ ተሾሙ። 📚 ምንጮች ጉግሳ ወሌን የተማሩ፣ ግጥም የሚጽፉ፣ መጻሕፍትን የሚወዱ እና በቤገምድር አስተዳደር ፍትሐዊ እንደነበሩ ይገልጻሉ። ⚔️ 31 መጋቢት 1930 — አንችም በ1928 ራስ ተፈሪ መኮንን ንጉሥ ተብለው ከተሾሙ በኋላ በንግሥት ዘውዲቱ ደጋፊዎችና በተፈሪ ደጋፊዎች መካከል የፖለቲካ ግጭት ተጠናከረ። በ31 መጋቢት 1930 በአንችም የመጨረሻው ጦርነት ተካሄደ። ራስ ጉግሳ ወሌ በዚያ ውጊያ ተሸነፉና ሕይወታቸውን አጡ። ከሁለት ቀን በኋላ፣ 2 ኤፕሪል 1930፣ እቴጌ ዘውዲቱም ሞቱ። 🔥 የታሪኩ ትልቁ ትምህርት የየጁ ታሪክ በአንድ ቃል የሚጠቃለል ታሪክ አይደለም። የኦሮሞ መሪዎች በዘመነ መሳፍንት ከጎንደር የንጉሣዊ ፖለቲካ ጋር ተዋህደው፣ በጦርነት፣ በጋብቻ፣ በአስተዳደርና በዲፕሎማሲ የኢትዮጵያን ታሪክ ቀርጸዋል። የየጁ ሥርወ-መንግሥት → ራስ ወሌ ብጡል → ራስ ጉግሳ ወሌ →እቴጌ ጣይቱ → እቴጌ ዘውዲቱ ይህ የቤተሰብ ግንኙነት ብቻ ሳይሆን፣ የየጁ ኦሮሞ በዘመናዊ የኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ያሳደሩትን ትልቅ ተጽዕኖ የሚያሳይ የታሪክ ሰንሰለት ነው። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 📜 ታሪክን እንወቅ፤ ማንነትን በምንጭ እንመርምር! #የየጁኦሮሞ #የየጁሥርወመንግሥት #ራስጉግሳወሌ #ራስወሌብጡል #እቴጌዘውዲቱ #እቴጌጣይቱ #የኢትዮጵያታሪክ #ወሎ #YejjuOromo

አማራ ደማዊ ማንነት የለም።

🌳🇪🇹 የአማራ ታሪካዊ ክልላዊ ቡድኖች እና የአማራ ማንነት 🌳 የአማራ ማንነትና መነሻ “አማራ” ከአንድ ብቻ የጥንት ጎሳ የተወለደ መሆኑን የሚያሳይ አንድ ቀጥተኛና ሁሉም ምሁራን የተቀበሉት የዘር ሀረግ የለም። የአማራ ማንነት መነሻና መፈጠር እስከዛሬ ድረስ የምሁራን ክርክር የሚያስነሳ የethnogenesis ጉዳይ ነው። ★ Miky Sultan Barento ★ 📜 በታሪካዊ ምንጮች “አማራ” የሚለው ቃል በተለያዩ ዘመናት ከአካባቢና ከፖለቲካዊ ክልል ጋር ተያይዞ መጠቀሙ ተመዝግቧል። አንዳንድ የታሪክ ጥናቶችም ቃሉ በቀደሙት ምንጮች በተወሰኑ ጊዜያት የቦታ ስም እንጂ የዘር ስም እንዳልነበረ ይከራከራሉ። በሂደት ግን የአማርኛ ቋንቋ፣ የክርስቲያን ባህል፣ የመንግሥት ታሪክና የክልላዊ ማንነቶች የአማራ ማንነት መገንባት ላይ ሚና እንዳላቸው ጥናቶች ያሳያሉ። 🌳 ዋና ታሪካዊ ክልላዊ መገለጫዎች አማራ ማህበረሰብ ├── 🟢 ጎጃም ├── 🔵 ጎንደር / በጌምድር ├── 🟠 ሸዋ └── 🔴 ወሎ በተለያዩ ጥናቶች ጎጃም፣ ጎንደር፣ ሸዋ እና ወሎ ከአማራ ማንነት ጋር በተደጋጋሚ ይጠቀሳሉ። ⚠️ ግን አስፈላጊ ልዩነት አለ፦ ጎጃም፣ ጎንደር፣ ሸዋ እና ወሎን በቀጥታ “አራት የአማራ ዘር ጎሳዎች” ብሎ መጥራት ተገቢ አይደለም። በተሻለ መልኩ ታሪካዊና ክልላዊ ማንነቶች ተብለው ሊገለጹ ይችላሉ። 🟢 1. ጎጃም በጎጃም የአማራ ማህበረሰቦች ከአገው፣ ጉሙዝ፣ ዳሞት፣ ጋፋት እና ኦሮሞ ማህበረሰቦች ጋር ረጅም የመኖር፣ የመዋሃድና የባህል ተፅዕኖ ታሪክ እንዳላቸው ጥናቶች ያሳያሉ። 🔵 2. ጎንደር / በጌምድር ጎንደር በታሪክ የተለያዩ ሕዝቦች የኖሩበት አካባቢ ነበር። በአማራ፣ ቅማንት እና ትግሬ ማህበረሰቦች በ ውሃላ በ 17ተኛው ክፍለ ዘመን የወሎ ኦሮሞ መካከልም የንግድ፣ የጋብቻ፣ የባህልና የቋንቋ ግንኙነቶች ተመዝግበዋል። 🟠 3. ሸዋ ሸዋ በኢትዮጵያ ታሪክ የተለያዩ ማህበረሰቦችና የፖለቲካ ማዕከላት የተገናኙበት ታሪካዊ ክልል ነው። የሙስሊም ሸዋ ሱልጣኔትም በክልሉ የመካከለኛው ዘመን ታሪክ ጠቃሚ ሚና ነበረው። 🔴 4. ወሎ ወሎ ደግሞ የተለያዩ ቋንቋ፣ ሃይማኖትና ማህበረሰብ ታሪኮች የተገናኙበት ክልል ነው። የአማራ እና የኦሮሞ ማንነቶች ከሌሎች ማህበረሰቦች ጋር በተደራራቢ ታሪክ ተሳስረው ቆይተዋል። 📌 ዋናው ነጥብ አማራ የምባል ደማዊ ማንነት የለም = ከአንድ ብቻ የጥንት ጎሳ የተወለደ ቀጥተኛ የዘር ሀረግ ብቻ ነው የሚለው አቀራረብ በምሁራዊ ጥናቶች ውስጥ አንድ የተስማማበት ማብራሪያ የለም። በአንፃሩ፣ የአማራ ማንነት በታሪክ ውስጥ ቋንቋ፣ ባህል፣ ሃይማኖት፣ ፖለቲካ፣ ክልላዊ ማንነትና የማህበራዊ ግንኙነት ሂደቶች በመገናኘት የተገነባ መሆኑን የሚያሳዩ ጥናቶች አሉ። 📚 የተመረጡ ምንጮች • Yared Debebe Yetena — Discursive Trajectories in the Making of Amhara Identity in Ethiopia (2022). • Yilkal Ayalew Workneh — The Terms of Debate on the Existence of Amhara Ethnicity (2023). • Sevir B. Chernetsov — On the Origins of the Amhara (1993). • Yilkal Ayalew — The Dynamics of Amhara Nationalism in Ethiopia (Addis Ababa University, 2023). https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography #Amhara #EthiopianHistory #Ethnogenesis #Gojjam #Gondar #Shewa #Wollo #MikySultanBarento

ንግስት ወርቂቱ

🌳⚔️ ዋርካው ምስክር ነው! አጣዬ ሰዴን መከና የወሎዋ ንግስት ወርቂቱ 7ቱ ጦረኞች እና የመንዝ 70 ጦር — በሕዝብ ትውስታ የኖረ ታሪካዊ ግጥሚያ 🇪🇹 ━━━━━━━━━━━━━━ 📜 ታሪክ በመጽሐፍ ብቻ አይኖርም… በሕዝብም ትውስታ ይኖራል! ━━━━━━━━━━━━━━ ከትውልድ ወደ ትውልድ የተላለፈው የአካባቢው ሕዝብ ትውስታ ዛሬም ይህን ቦታ ከአንድ የታሪክ ክስተት ጋር ያገናኘዋል። 👴🏾👵🏾 የአካባቢው ሽማግሌዎች ይናገራሉ፦ ምኒሊክ በአፄ ቴዎድሮስ ተማርኮ ወደ ጎንደር ተወስዶ ታስሮ ነበረ። ከመቅደላ እስር ቤት ያስወጣችው የወሎዋ ወርቂት ነበረ ፣ የወሎዋ ባላባት ወ/ሮ ወርቂቱ ለአጃቢነት የሰጧቸውን 7 ወታደሮች ይዘው በዚህ ዋርካ ሰዴን(አጣዬ) ሥር መሽገው ነበር ይባላል። ⚔️ በወቅቱ የመንዝ ጦር ቁጥሩ ከፍ ያለ ስለነበር፣ የወርቂቱን ጦር በማቃለል የተነገረው ስነ-ቃል ዛሬም በሕዝብ ትውስታ ይነገራል፦ «“አንተን አድብኜህ፣ አንተን አጭሼህ፣ ሥላሴ ያውቃል፤ አይጥ ከድመት መች ተረፎ ያውቃል?”» 🔥 ለዚህም የወርቂቱ ወታደሮች የሰጡት አጸፋ በሕዝብ ስነ-ቃል እንዲህ ይታወሳል፦ «🌳 “ዋርካ ድንኳኑ፣ ሸማ ገበታው፤ የማታ ማታ፣ እኛ ነን ጌታው!”» 🏆 ከዚያ በኋላ የወርቂቱ 7ቱ ወታደሮች 70ውን የመንዝ ጦር ድል እንዳደረጉ የአካባቢው ሕዝብ ይናገራል። 🗣️ የዚህን ድል ትውስታ ለማስቀመጥም ሕዝቡ እንዲህ በማለት አዚሟል ይባላል፦ «“አረ እናንተ ሰዎች፣ ሆዳችሁ አይባባ፤ ይዋጋ የለም ወይ ሰባት እና ሰባ?”» 🌿 ዛሬ ይህ ቦታ የገበያ ስፍራ ሆኖ ቢያገለግልም፣ ለአካባቢው ሕዝብ ግን ከዚያ በላይ ነው። ዋርካው የተፈጥሮ ዛፍ ብቻ አይደለም፤ የአያቶች ትውስታ፣ የሽማግሌዎች አስተምህሮ፣ የስነ-ቃል ቅርስ እና የአካባቢው ታሪክ ምልክት ነው። 🌳 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 📜 የተነገረ ታሪክ ሲጠበቅ፣ ትውስታ ይኖራል። ትውስታ ሲኖር፣ ታሪክ አይጠፋም። 🇪🇹 የሕዝብ ትውስታ — የትውልድ ውርስ! ★ Miky Sultan Barento ★

አዳል ሱልጣኔት

🕌📜 አዳል ሱልጣኔትና ኦሮሞ — ታሪካዊ መረጃ ★ Miky Sultan Barento ★ 🌍 1. አዳል ሱልጣኔት ምን ነበር? አዳል (Adal) በአፍሪካ ቀንድ የነበረ እስላማዊ የፖለቲካ ኃይል ነበር። በታሪካዊ ምንጮች አዳል የሚለው ስም በተለያዩ ዘመናት ሰፊ የሆነ የሙስሊም አካባቢን ለመጠቆም ይጠቀም ነበር። ከኢፋት ሱልጣኔት በኋላ የወላሽማ ሥርወ-መንግሥት መሪዎች ወደ ሐረር አካባቢ ተመልሰው አዳልን እንደ አዲስ የፖለቲካ ማዕከል አጠናከሩ። በ15ኛው ክፍለ-ዘመን ዳካር (Dakkar) ዋና ማዕከል ሲሆን፣ በ16ኛው ክፍለ-ዘመን ሐረር ዋና ማዕከል ሆነ። 🕌 2. አዳል የአንድ ዘር መንግሥት ብቻ ነበር? አይደለም። ይህ የታሪኩ በጣም ጠቃሚ ነጥብ ነው። አዳልን በዘመናዊ የብሔር ምድቦች ብቻ መመደብ የመካከለኛውን ዘመን የፖለቲካ እውነታ ያቀላል። የአዳል የፖለቲካና የወታደራዊ መዋቅር ከተለያዩ የክልሉ ሙስሊም ማህበረሰቦች ጋር የተያያዘ ነበር። በምንጮችም ሶማሌ፣ኦሮሞ፣ አፋር፣ ሐረሪ፣ አርጎባ፣ ሐዲያ እና ሌሎች ሕዝቦች በዚያን ዘመን በተለያዩ መልኩ ይጠቀሳሉ። ⚔️ 3. አህመድ ኢብን ኢብራሂም አል-ጋዚ በ16ኛው ክፍለ-ዘመን አዳል በኢማም አህመድ ኢብን ኢብራሂም አል-ጋዚ ዘመን በጣም ተጠናከረ። ዋናው የዘመኑ የአረብኛ ምንጭ Futūḥ al-Ḥabaša (ፉቱሕ አል-ሐበሻ) ሲሆን፣ የአህመድ ግራኝ ዘመቻዎችን በዝርዝር ይመዘግባል። ምንጩ ከዘመኑ ክስተቶች ጋር በቅርብ የተያያዘ ስለሆነ ለ16ኛው ክፍለ-ዘመን ታሪክ ቁልፍ ምንጭ ነው። 🌳 4. ኦሮሞ እና አዳል በ16ኛው ክፍለ-ዘመን በፊት ኦሮሞዎች በባሌና በአርሲ በሸዋ በሌሎች የደቡብና ምስራቅ ክልሎች የነበሩ ሲሆን፣ ከአዳል፣ ከሙስሊም ሱልጣኔቶች ያላቸው ግንኙነት በጣም የጠነከረ ነበረ። 📍 5. ባሌ — አስፈላጊ አካባቢ ባሌ (Bali) በመካከለኛው ዘመን ባሌ የሙስሊም ፖለቲካዊ ክልሎች አካል ሆኖ ይጠቀሳል፤ በ16ኛው ክፍለ-ዘመንም ከኦሮሞ ሙስሊም ጦረኞች ጋር የተያያዙ ታሪካዊ ለውጦች ታዩ። ስለዚህ ኦሮሞን በዚያን ዘመን ከአዳል ታሪክ ሙሉ በሙሉ መለየትም ተገቢ አይደለም። ⚔️ 6. 1529–1543 — የአዳልና የኢትዮጵያ ጦርነት ከ1529 እስከ 1543 የቆየው ጦርነት የአፍሪካ ቀንድን በእጅጉ የቀየረ ክስተት ነበር። አዳል በአህመድ ኢብን ኢብራሂም መሪነት በክርስቲያን ኢትዮጵያ ላይ ትልቅ ዘመቻ አካሄደ። ግጭቱም በኋላ የፖርቱጋልና የኦቶማን ተጽዕኖ ወደ ክልሉ እንዲገባ አደረገ። 🏛️ 7. 1543 በኋላ 1543 አህመድ ግራኝ ከተገደለ በኋላ የአዳል ወታደራዊ ኃይል ቀስ በቀስ ተዳከመ። ከዚያ በኋላ የሐረር እና የአዳል ፖለቲካ በአዲስ መልክ ተደራጀ። በ1577 የአዳል ማዕከል ወደ አውሳ ተዛወረ። 📌 ዋና መደምደሚያ አዳል ሱልጣኔት የአንድ ዘመናዊ ብሔር ስም ሳይሆን በአፍሪካ ቀንድ የነበረ የፖለቲካና የእስልምና ኃይል ነበር። ኦሮሞ ህዝብ በዚያን ዘመን በክልሉ ውስጥ ታላቅ ተሳትፎ ያደረጉ ሕዝብ ነበሩ። ስለዚህ ታሪኩን “አዳል ማን ነበር?” ብቻ ሳይሆን፣ አዳል–ኢፋት–ሐረር–ባሌ–ኦሮሞ–ሐዲያ–አፋር–አርጎባ የነበራቸውን የፖለቲካ፣ የንግድ፣ የሃይማኖት እና የሕዝብ እንቅስቃሴ በአንድ ላይ ማየት ያስፈልጋል። 🔗 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 📚 ዋና የታሪክ ምንጮች • Shihāb ad-Dīn Aḥmad ibn ʿAbd al-Qādir — Futūḥ al-Ḥabaša • Mohamed Haji Mukhtar — Adal Sultanate, The Encyclopedia of Empire • David Vô Vân — À propos du Ğihâd dans le Futuh al-Habasha #አዳል_ሱልጣኔት #AdalSultanate #OromoHistory #FutuhAlHabasha #Harar #Bali #AhmadGragn #የኦሮሞ_ታሪክ #MikySultanBarento