የጁ ኦሮሞ

🌳🇪🇹 የየጁ ኦሮሞ — ከየጁ ሥርወ-መንግሥት እስከ ራስ ጉግሳ ወሌ ★ Miky Sultan Barento ★ “የየጁ” ሲባል ብዙዎች የሚያስታውሱት የወሎ ኦሮሞ ታሪክ ብቻ ሳይሆን፣ ከ18ኛው እስከ 19ኛው ክፍለ-ዘመን በኢትዮጵያ ሰሜናዊ ፖለቲካ ላይ ከፍተኛ ሥልጣን የያዘውን የየጁ ኦሮሞ ሥርወ-መንግሥት ነው። 📜 የየጁ ሥርወ-መንግሥት በዘመነ መሳፍንት የየጁ መስመር በጎንደር ንጉሣዊ ፖለቲካ ውስጥ ትልቅ ሚና ነበረው። የየጁ ሥርወ-መንግሥት ዋና የፖለቲካ ማዕከሉን ደብረ ታቦር አድርጎ፣ በወሎ፣ በጎንደር፣ በላስታ፣ በስሜንና በሌሎች አካባቢዎች ተጽዕኖ አሳደረ። ⭐ ራስ ጉግሳ የየጁ በየጁ ታሪክ ውስጥ ከታወቁት መሪዎች አንዱ ራስ ጉግሳ ነበሩ። ከ1798 እስከ 1825 በቤገምድር ራስነት ላይ ቆይተው፣ በዘመነ መሳፍንት የየጁ ኃይል ከፍተኛ ደረጃ እንዲደርስ አደረጉ። 📌 ከዚህ የየጁ የሥልጣን መስመር ጋር በኋላ የተያያዙት መርሶ ብጡል፣ ወሌ ብጡል እና ጉግሳ ወሌ የሚባሉ ታዋቂ ሰዎች ናቸው። የታሪክ ምርምርም የየጁ የቤተሰብ መስመር ከታዋቂዎቹ የኦሮሞ የሰሜን ኢትዮጵያ ልሂቃን መስመሮች ጋር እንደተያያዘ ያሳያል። 👑 ራስ ወሌ ብጡል ራስ ወሌ ብጡል የየጁና የቤገምድር ታላቅ መሪ ነበሩ። ⚔️ በ1895–1896 የኢጣሊያ–ኢትዮጵያ ጦርነት ወቅት ራስ ወሌ ብጡል በአምባ አላጌ፣ መቀሌ እና አድዋ ዘመቻዎች ውስጥ ተሳትፈዋል። 👑 ከዚያ ራስ ጉግሳ ወሌ ራስ ጉግሳ ወሌ የራስ ወሌ ብጡል ልጅ እና የእቴጌ ጣይቱ የወንድም ልጅ ነበሩ። በ1900 የምኒልክ ልጅ የነበሩትን ልዕልት ዘውዲቱን አገቡ። በዚህ ጋብቻ ምክንያትም ራስ ሆነው የቤገምድር ገዥ ተሾሙ። 📚 ምንጮች ጉግሳ ወሌን የተማሩ፣ ግጥም የሚጽፉ፣ መጻሕፍትን የሚወዱ እና በቤገምድር አስተዳደር ፍትሐዊ እንደነበሩ ይገልጻሉ። ⚔️ 31 መጋቢት 1930 — አንችም በ1928 ራስ ተፈሪ መኮንን ንጉሥ ተብለው ከተሾሙ በኋላ በንግሥት ዘውዲቱ ደጋፊዎችና በተፈሪ ደጋፊዎች መካከል የፖለቲካ ግጭት ተጠናከረ። በ31 መጋቢት 1930 በአንችም የመጨረሻው ጦርነት ተካሄደ። ራስ ጉግሳ ወሌ በዚያ ውጊያ ተሸነፉና ሕይወታቸውን አጡ። ከሁለት ቀን በኋላ፣ 2 ኤፕሪል 1930፣ እቴጌ ዘውዲቱም ሞቱ። 🔥 የታሪኩ ትልቁ ትምህርት የየጁ ታሪክ በአንድ ቃል የሚጠቃለል ታሪክ አይደለም። የኦሮሞ መሪዎች በዘመነ መሳፍንት ከጎንደር የንጉሣዊ ፖለቲካ ጋር ተዋህደው፣ በጦርነት፣ በጋብቻ፣ በአስተዳደርና በዲፕሎማሲ የኢትዮጵያን ታሪክ ቀርጸዋል። የየጁ ሥርወ-መንግሥት → ራስ ወሌ ብጡል → ራስ ጉግሳ ወሌ →እቴጌ ጣይቱ → እቴጌ ዘውዲቱ ይህ የቤተሰብ ግንኙነት ብቻ ሳይሆን፣ የየጁ ኦሮሞ በዘመናዊ የኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ያሳደሩትን ትልቅ ተጽዕኖ የሚያሳይ የታሪክ ሰንሰለት ነው። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography 📜 ታሪክን እንወቅ፤ ማንነትን በምንጭ እንመርምር! #የየጁኦሮሞ #የየጁሥርወመንግሥት #ራስጉግሳወሌ #ራስወሌብጡል #እቴጌዘውዲቱ #እቴጌጣይቱ #የኢትዮጵያታሪክ #ወሎ #YejjuOromo