Itu Chercher Oromo

#⚔️🔥 የጨርጨር ኢቱ ኦሮሞ የምኒልክ ወረራን የተቃወሙበት ታሪክ 🔥⚔️ "maqaan baduu manna Mataan baduu wayya" Yaayyaa Ali sire 🛡️ ያያ አሊ ሲሬ — የኢቱ ጀግና በ19ኛው መቶ ዘመን መጨረሻ፣ የሸዋ መንግሥት የግዛት ስፋትን ወደ ኦሮሞ አካባቢዎች ሲያስፋፋ፣ አንዱ ዋና የጦርነት መስመር የነበረው የጨርጨር ኢቱ ኦሮሞ አከባቢ ነበር። ይህ ትግል በአንድ ቀን የተጠናቀቀ ጦርነት አልነበረም። የኢቱ ማህበረሰብ የራሱን መሬትና ማህበራዊ ሥርዓት ለመጠበቅ በተደጋጋሚ የተቃውሞ ጦርነት አደረገ። 🇪🇹⚔️ የኢቱ ተቃውሞ እንዴት ተጀመረ? የኢቱ ሽማግሌዎች እንደሚያስታውሱት፣ የምኒልክ ጦር አርሲን እያጠቃ መሆኑን ሲሰሙ፣ ኢቱዎች የጋራ ጠላትን ለመቋቋም ለመዘጋጀት ወሰኑ። በኦሮሞ ማህበረሰባዊ ሥርዓት ውስጥ ጦርነት የአንድ ሰው ውሳኔ ብቻ አልነበረም፤ አባ ገዳዎች፣ የገዳ ባለሥልጣናት፣ የጦር መሪዎችና ሽማግሌዎች በመመካከር ውሳኔ ይወስኑ ነበር። በዚህ የተቃውሞ ታሪክ ውስጥ ያያ አሊ ሲሬ እና ሌሎች የኢቱ ጀግኖች በአፍ-ታሪክ ይታወሳሉ። ⚔️ 1883 — የመተሃራ ውጊያ የኢቱ ሽማግሌዎች የሚያቀርቡት ትውፊት እንደሚያሳየው፣ 1883 የመተሃራ ውጊያ በኢቱ ተቃውሞ ውስጥ ዋና ቦታ አለው። የኢቱ ተዋጊዎች የአካባቢውን መሬት በመጠቀም የመንግሥት ጦርን መቋቋም ቀጠሉ። የምንጭ ጥናቱም ኢቱዎች በማታሃራ እና ቦርዶዴ የተደረጉ ውጊያዎች ላይ ድል እንዳገኙ የኢቱ ሽማግሌዎች መረጃ እንደሚጠቅስ ያሳያል። ⚔️ 1884 — የቦርዶዴ ተቃውሞ በ1884 ተቃውሞው ቀጠለ። የኢቱ ተዋጊዎች የምኒልክ ጦር ወደ አካባቢው በቀላሉ እንዳይሰፍር መከላከያቸውን አጠናከሩ። የኢቱ ትውፊት በቦርዶዴ የተደረገውን ውጊያ ከዚህ ተቃውሞ ዋና ክስተቶች አንዱ አድርጎ ያስታውሳል። 🛡️ የኢቱ ተቃውሞ ለምን ጠንካራ ነበር? የኢቱ ተዋጊዎች የአካባቢውን መሬት በደንብ ያውቁ ነበር። የመንገድ አቅጣጫዎችን፣ የውሃ ምንጮችንና የመሬት አቀማመጥን መጠቀማቸው ለተቃውሞው ጠንካራ መሠረት ሰጠ። በተጨማሪም ተቃውሞው በአንድ የጦር አዛዥ ብቻ ሳይመራ፣ በአካባቢያዊ መሪዎች፣ በአባ ገዳዎችና በሽማግሌዎች የተደገፈ ነበር። ⚔️ የምኒልክ ጦር የተጋፈጠው ችግር የጨርጨር ኢቱን ለመቆጣጠር የተላከው የደጃዝማች ወልደ ገብርኤል ዘመቻ በ1883 ጀምሮ እስከ 1886 ድረስ ቀጠለ። በዚህ ጊዜ የኢቱ ተቃውሞ ጠንካራ ስለነበር የምኒልክ ጦር በቀላሉ የአካባቢውን ቁጥጥር ማድረግ አልቻለም። የታሪክ ጥናቶች ዘመቻው በመጨረሻ በ1886 የጨርጨር አካባቢ በምኒልክ ኃይል ሥር መግባቱን ያመለክታሉ። 🔥 ከኢቱ ወደ ሐረር የጨርጨር ቁጥጥር ከተጠናከረ በኋላ የምኒልክ ኃይል ወደ ሐረር አቅጣጫ ተገፋ። በ1887 የራስ መኮንን ኃይል ከሐረሪ ኤሚር ዐብዱላሂ እና በከር ዋሬ ከሚመራው የምሥራቅ ኦሮሞ ኃይል ጋር በጨለንቆ ተጋጨ። የጨለንቆ ጦርነት በ6 ጃንዩወሪ 1887 ተካሄደ። ይህ ማለት የኢቱ ተቃውሞ በተጠናቀቀ ጊዜ ታሪኩ አልተዘጋም ማለት ነው፤ የጦርነቱ ማዕበል ወደ ሐረርና ወደ ሌሎች የምሥራቅ ኦሮሞ አካባቢዎች ተስፋፋ። 🛡️ ያያ አሊ ሲሬ በትውፊቱ የያያ አሊ ሲሬ ታሪክ በዋናነት ከኢቱ የአፍ-ታሪክ ትውፊት ጋር የሚገናኝ ነው። ስለዚህ እርሱን የሚመለከቱ ዝርዝሮች ከተጻፉ የታሪክ ምንጮች በተለየ ምድብ መቀመጥ አለባቸው። በተለይ “lola kanniisa” የሚለው የውጊያ ዘዴ፣ የያያ አሊ ሲሬ የግል ሚና እና የተወሰኑ የጦርነት ዝርዝሮች በተጨማሪ የአፍ-ታሪክ ምንጭ ይገኛሉ 🔥 የኢቱ ተቃውሞ ትርጉም የኢቱ ተቃውሞ በዚያ ዘመን በአርሲ ኦሮሞ ከተደረገው ተቃውሞ ጋር በጊዜ የተቀራረበ ነበር። የአርሲ ተቃውሞ ከ1882 ጀምሮ ለብዙ ዓመታት ቀጥሎ እስከ 1890ዎቹ ድረስ ተዘልቋል። ስለዚህ የኢቱ፣ የአርሲ እና በኋላ የምሥራቅ ኦሮሞ ተቃውሞዎች በ19ኛው መቶ ዘመን መጨረሻ የኦሮሞ ታሪክ ውስጥ ትልቅ የተቃውሞ ዘመን አካል ነበሩ። 🔥 የያያ አሊ ሲሬ ስም፣ የሙጬ አህመድ ሙጬ ሚና፣ የኢቱ ሽማግሌዎች ውሳኔ እና የአዋሽ መተሃራ–ቦርዶዴ ትውፊት በዚህ ታሪክ ውስጥ ተጠብቆ መተላለፍ ያለበት ትልቅ ቅርስ ነው። ⏳🔥 ይቀጥላል... ✍️ ★Miky Sultan Barento★ 🔗 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography