Dirre Dawa( jaldesa)

🏛️ ጀልዴሳ (Jaldessa) እና መርሻ ናሁሰናይ 🚂 ከጅልዴሳ የጉምሩክ ማዕከል እስከ ዘመናዊቷ ድሬዳዋ ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 1. ጀልዴሳ — ከባሕር ዳርቻ ወደ ሐረር የሚወስደው የንግድ መንገድ ጀልዴሳ (Jaldessa) በምሥራቅ ኢትዮጵያ ታሪካዊ የንግድ ማቆሚያ ስፍራ ነበረች። በ19ኛው ክፍለ-ዘመን ከዘይላ ወደ ሐረር በሚወስደው የካራቫን መንገድ ላይ ትገኝ ነበር። ይህ መንገድ ከቀይ ባሕርና ከየዓረብ ባሕረ ሰላጤ የንግድ መስመሮች ጋር ሐረርን የሚያገናኝ ጠቃሚ መስመር ነበር። ከጊዜ በኋላ ጀልዴሳ የንግድ ቦታ ብቻ ሳትሆን፣ የመንግሥት የጉምሩክና የድንበር አስተዳደር ማዕከል ሆነች። 🏰 2. የጀልዴሳ ስትራቴጂያዊ አቀማመጥ ጀልዴሳ ከሐረር በምሥራቅ በኩል በካራቫን መንገድ ላይ በመገኘቷ ለንግድና ለመንግሥታዊ ቁጥጥር ልዩ ጠቀሜታ ነበራት። በ1842 የተጻፈ መረጃም ጀልዴሳን በዘይላ–ሐረር የካራቫን መንገድ ላይ እንደ ማቆሚያ ይጠቅሳታል። በ1870ዎቹ ደግሞ በጀልዴሳ የጦር ምሽግና የንግድ ጣቢያ ተቋቋመ፤ ይህም ቦታዋን በንግድ መንገዱ ላይ የበለጠ አስፈላጊ አደረገው። 👤 3. መርሻ ናሁሰናይ በዚህ የታሪክ ሂደት ውስጥ የሚታወቀው ስም አቶ መርሻ ናሁሰናይ ነው። መርሻ ናሁሰናይ ከንጉሥ ምኒልክ ዳግማዊ ዘመን ጀምሮ በአስተዳደር፣ በንግድና በባቡር ሐዲድ ግንባታ ዙሪያ በአስፈላጊ ሥራዎች የተሳተፉ ባለሥልጣን ነበሩ። በ1890ዎቹ መጨረሻ ጀልዴሳና አካባቢዋን የሚያስተዳድሩ ገዥ ሆነው ሰሩ፤ ከዚህ ጋር በተያያዘም የጉምሩክ ኃላፊነት ይዘው ነበር። የጉምሩክ ሥራው በተለይ አስፈላጊ ነበር። ከውጭ የሚገቡ ዕቃዎች በጅልዴሳ ይመረመሩ እና የጉምሩክ ክፍያ ይሰበሰብ ነበር። በዚህም ጅልዴሳ ለኢትዮጵያ መንግሥት የገቢ ምንጭ ከሆኑ የንግድ መዳረሻዎች አንዷ ነበረች። 🚂 4. የባቡር ሐዲዱ እና የድሬዳዋ መወለድ የጅቡቲ–ኢትዮጵያ ባቡር ሐዲድ ፕሮጀክት በ1894 በምኒልክ ዳግማዊና በአልፍሬድ ኢልግ መካከል ከተደረገው ስምምነት በኋላ ወደ ተግባር ገባ። ባቡሩ ወደ ሐረር በቀጥታ ለመድረስ የተራራማው መሬት ችግር ስለነበረው፣ የባቡር ጣቢያው ከሐረር ውጭ በሚገኝ ስፍራ እንዲቋቋም ተወሰነ። በዚህ ሂደት የወደፊቷ ድሬዳዋ መሠረት ተጣለ። የባቡር ሐዲዱ ወደዚያ ስፍራ በ24 ዲሴምበር 1902 ሲደርስ፣ ይህ ቀን ብዙ የድሬዳዋ ታሪክ መረጃዎች የዘመናዊቷ ድሬዳዋ መሠረት እንደተጣለበት የሚቆጥሩት ቀን ነው። 🏙️ 5. ከጀልዴሳ ወደ ድሬዳዋ የባቡር ሐዲዱ ወደ አዲሱ ጣቢያ ከደረሰ በኋላ የንግድ እንቅስቃሴው በፍጥነት ወደ ድሬዳዋ ተሸጋገረ። በዚህም የጀልዴሳ የጉምሩክ ጣቢያ ወደ ድሬዳዋ ተዛወረ። መርሻ ናሁሰናይም ከጀልዴሳ የነበረውን አስተዳደራዊ ሥልጣን ይዘው ወደ አዲሱ የባቡር ከተማ ተዛወሩ። በዚህም የድሬዳዋ የመጀመሪያ ገዥ ሆኑ። ስለዚህ መርሻ ናሁሰናይን በድሬዳዋ ታሪክ ውስጥ የሚያስገነዝበው ነገር የተሰጣቸው ማዕረግ ብቻ አይደለም፤ ከጀልዴሳ የቀድሞ የድንበርና የጉምሩክ አስተዳደር ወደ አዲሱ የባቡር ከተማ የተሸጋገረውን ሂደት የሚያገናኙ ባለሥልጣን መሆናቸው ነው። 🌍 6. የድሬዳዋ ከተማ መጀመሪያ የባቡር ጣቢያው ከተቋቋመ በኋላ በዙሪያው አዳዲስ ሰፈሮች ተፈጠሩ። ከዚራ (Kazira) እና መጋላ (Magala) የመጀመሪያዎቹ ዋና የከተማ አካባቢዎች ሆኑ። ከዚራ በተለይ በባቡር ኩባንያው ሠራተኞችና በአውሮፓውያን ተጽዕኖ የተደራጀ አካባቢ ሲሆን፣ በወንዙ ማዶ የንግድና የገበያ እንቅስቃሴ በፍጥነት አደገ። መርሻ ናሁሰናይ በዚህ የመጀመሪያ የከተማ አደረጃጀት ውስጥ ተሳትፈዋል። የአስተዳደርና የፍርድ ሥራዎችንም ይመሩ ነበር፤ በከተማዋ የመጀመሪያ ዘመን ፍርድ ቤቶችን እንኳን በዛፍ ሥር ያካሂዱ እንደነበር ታሪካዊ መረጃ ይጠቅሳል። 🧭 7. 1894 እና 1902 — ሁለቱን ዓመታት መለየት በዚህ ታሪክ ውስጥ 1894 እና 1902 እንዳይደባለቁ ማስታወስ ያስፈልጋል። 🔹 1894 — የኢትዮጵያ ባቡር ሐዲድ ኩባንያን ለመመሥረት የተደረገው ዋና ስምምነት ዘመን ነው። 🔹 1902 — ባቡሩ የወደፊቷ ድሬዳዋ ስፍራ ላይ የደረሰበትና የዘመናዊቷ ድሬዳዋ ከተማ መሠረት የተጣለበት ዓመት ነው። ⭐ መደምደሚያ የድሬዳዋ ታሪክ በ1902 ብቻ የጀመረ ታሪክ አይደለም። ከዚያ በፊት ጀልዴሳ በዘይላ–ሐረር የንግድ መንገድ ላይ የነበረች ጠቃሚ ማዕከል ነበረች። ከጀልዴሳ የጉምሩክና የድንበር አስተዳደር ወደ አዲሱ የባቡር ጣቢያ ሲሸጋገር፣ መርሻ ናሁሰናይ በሁለቱ ዘመናት መካከል የሚያገናኝ ቁልፍ ሰው ሆኑ። ስለዚህ፦ 📌 1894 — የባቡር ፕሮጀክቱ መነሻ ዘመን። 📌 1902 — የዘመናዊቷ ድሬዳዋ መሠረት የተጣለበት ዓመት። 📌 መርሻ ናሁሰናይ — የጀልዴሳ ገዥ ከመሆን ወደ ድሬዳዋ የመጀመሪያ ገዥነት የተሸጋገሩ ባለሥልጣን። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ★ Miky Sultan Barento ★ 🔗 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography