Yejju oromo

የየጁ (Yejju) እና የኤል-ኤጁ (El-Ejju) የታሪክ ሰንሰለት በ16ኛው ክፍለ ዘመን ምንጮች ከ Futuh Alhabesh [Miki Sultan Barento] በኢትዮጵያ ታሪክ ጥናት ውስጥ የየጁ ህዝብ አመጣጥ፣ የQawat አካባቢ እና የኢማም አህመድ ዘመነ-መንግስት ዘገባዎች (Futūḥ al-Ḥabaša) ትልቅ ቦታ አላቸው። የታሪክ ምንጮችን እና የተመራማሪዎችን (እንደ ፕሮፌሰር Mohammed Hassen) ትንታኔ ስናነጻጽር የሚከተለውን ጥራቱን የጠጠበ የማስረጃ ሰንሰለት እናገኛለን፦ 🔹 በFutūḥ al-Ḥabaša የተረጋገጠው እውነት ። የFutūḥ al-Ḥabaša የእንግሊዝኛ ትርጉም የQawat ክፍልን አግኝቻለሁ። እዚያ Haizu, Dalu እና Daballa ሶስቱም በግልጽ ይጠቀሳሉ። የአረብኛው ዋና ጽሑፍ ስሞቹን በትክክል ለማምጣት ግን የBasset የአረብኛ እትምን ማየት ያስፈልጋል፤ ያገኘሁት የ2003 ትርጉም ራሱ የአረብኛው ጽሑፍ ስሞች በትርጉሙ ላይ እንደተጻፉ ያሳያል። በትርጉሙ የሚለው በአጭሩ፦ > “One of the patricians who became a Muslim was called Haizu; another, Dalu(Dalo)and another Daballa.” ማለትም፦ “ሙስሊም ከሆኑት መኳንንት አንዱ Haizu፣ ሌላው Dalu(Dallo)፣ ሌላውም Daballa ነበር።” እና በዚያው ክፍል የQawat ሕዝብ 100 ፈረሰኞችና 4,000 እግረኞች እንደነበሩ ይጠቀሳል። አስፈላጊው: ይህ የFutūḥ al-Ḥabaša ጽሑፍ Haizu, Dalu እና Daballa የQawat ሰዎች እና ወደ እስልምና የገቡ መኳንንት እንደነበሩ ያረጋግጣል። የBasset የአረብኛ ኦሪጅናል ጽሑፍ ላይ “Haizu–Dalu–Daballa” በአረብኛ ፊደል ትክክለኛ አጻጻፋቸውን እፈልግልሃለሁ። ዋናው የFutūḥ al-Ḥabaša የአረብኛ እትም በRené Basset የታተመው የ1897 እትም ነው፤ የ2003 የPaul Stenhouse ትርጉምም ይህን የአረብኛ ጽሑፍ እንደ መሠረት ይጠቀማል። በQawat ክፍል የተጠቀሱት ሦስቱ ስሞች በStenhouse ትርጉም፦ > Haizu — Dalu(Dallo) — Daballa እነዚህ ሦስቱ ከQawat የመጡ patricians እንደነበሩና እስልምናን እንደተቀበሉ ይገልጻል። በQawat ያሉት ሕዝቦችም 100 ፈረሰኞች እና 4,000 እግረኞች እንደነበሩ ዘገባው ይጠቅሳል። የተረጋገጠው የትርጉሙ ንባብ ግን፦ Haizu, Dalu, Daballa ነው። በFutūḥ al-Ḥabaša የQawat ክፍል የተጠቀሱት ሦስቱ ስሞች Haizu, Dalu(Dalo), Daballa ናቸው። የStenhouse ትርጉም ይህን በግልጽ ያሳያል፤ እነዚህ ሦስቱ የQawat መኳንንት ሲሆኑ እስልምናን ተቀብለው ከኢማም አህመድ ጦር ጋር ተቀላቅለዋል። የአረብኛው ኦሪጅናል ዋናው የአረብኛ Futūḥ al-Ḥabaša የ1974 የካይሮ እትም تحفة الزمان أو فتوح الحبشة በሚል ርዕስ ታትሟል። ይህ የአረብኛ ጽሑፍ እትም መኖሩን የአካዳሚክ ጥናት ያረጋግጣል። ነየBasset/1974 አረብኛ ገጽ የሚያስደስተው ማስረጃ ያለን በጣም ጠንካራ ንባብ፦ Qawat → El-Ejju → Haizu / Dalu(Dalo) / Daballa → 1531 የኢማም አህመድ ዘመቻ → Angot → የኋለኛው Yejju Hassen እነዚህን El-Ejju ከቀደምት Yejju/Oromo ታሪክ ጋር በጥንካሬ ያገናኛል። ቀጣዩ የሚጠቅመን: የ1974 تحفة الزمان أو فتوح الحبشة የአረብኛውን scan ገጽ በተለይ 254–255 ላይ የHaizu–Dalu–Daballa ትክክለኛ የአረብኛ ፊደል ማረጋገጥ ነው። በFutūḥ al-Ḥabaša የQawat ክፍል የQawat ሕዝብ መሪዎች Haizu (Hizou), Dalu (Dalou/Dalo), እና Daballa እንደነበሩ ይገልጻል። ሦስቱም እስልምናን ተቀብለው፣ ከዚያም የEl-Ejju ሕዝብ ከኢማም አህመድ ጦር ጋር ተቀላቅሎ ወደ Angot እንደተንቀሳቀሰ ዘገባው ያሳያል። በተለይ Mohammed Hassen ደግሞ Dalu እና Daballa የOromo የግል ስሞች ጋር በጣም አንድ መሆናቸውን፣ እና በQawat አካባቢ የOromo የቦታ ስሞች መኖራቸውን በመጠቀም El-Ejju የOromo ቋንቋ ተናጋሪዎች ነበሩ ይላል። Sheikh Umar Sheikh Umar በኢማም አህመድ ዘመን ከQawat የመጡ El-Ejju ጋር ወደ Angot የሄደ የሙስሊም መሪ ሊሆን እንደሚችል ግምት ያቀርባል። ግን ይህ የ Hassen ግምት ነው፤ Futūḥ al-Ḥabaša ራሱ “Sheikh Umar የEl-Ejju መሪ ነበር” ብሎ አይልም። ስለዚህ የተረጋገጠው ሰንሰለት፦ Qawat → El-Ejju → Hizou/Haizu + Dalu + Daballa → እስልምና → ወደ Angot ከዚያ El-Ejju እና የኋለኛው Yejju ግንኙነት ይመጣል። ይህ የQawat–El-Ejju–Yejju–Sheikh Umar ጉዳይ በጣም ጠቃሚ ምንጭ ነው። #Qawat #ElEjju #Yejju #Wollo #shawa #Worasheik