ሀገረ ጋላ

#ሀገረ ጋ*★ላ /#ኦሮሞ ከ 14ተኛው ክፍለ ዘመን በፊት “ሀገረ ጋ*ላ” (Hagara Galla / ሀገረ ጋ*ላ) በጥንታዊ የኢትዮጵያ ምንጮች የሚገኝ አጠራር ነው። ትርጉሙም “የጋ*ላ ሀገር/የጋ*ላ አገር” ማለት ነው። [Miki Sultan Barento] በተለይ የንጉሥ አምደ ጽዮን (1313–1344) ዜና መዋዕል ከ14ኛው ክፍለ-ዘመን በፊት ጀምሮ “Hagara Galla” የሚል ስም ይጠቅሳል፤ ይህም ከ16ኛው ክፍለ-ዘመን በፊት የ“Galla” ሕዝብ እና የሚኖሩበት አካባቢ በምንጭ መጠቀሱን ያሳያል። ግን “ሀገረ ጋ*ላ” የት ነበረ? ለምሳሌ፣ 19ኛው ክፍለ-ዘመን ጸሐፊዎች ወሎን “country of the Galla” ብለው ጽፈዋል፤ የWollo Oromo አካባቢዎችም በሸዋና በሰሜኑ መካከል እንደሚገኙ ተገልጿል። ስለዚህ፦ 14ኛ ክፍለ-ዘመን → Hagara Ga*lla የሚለው ቃል በአምደ ጽዮን ዜና መዋዕል ይገኛል። 16ኛ–19ኛ ክፍለ-ዘመን → “Ga*lla country” የሚለው አጠራር በብዙ የኦሮሞ መኖሪያዎች ላይ ተጠቅሷል። 19ኛ ክፍለ-ዘመን → ወሎ በአውሮፓውያን ጽሑፎች “Galla country” ተብሎ ተጠርቷል። ከዜና መዋዕሉ የተጠቀሰው ክስተት 1332 ዓ.ም. አካባቢ ነው፦ > “on April 28 [1332], the king first passed through and reached the Galla country. On June 7, he left the Ga*lla country…” ትርጉሙ፦ > “ሚያዝያ 28 ቀን [1332] ንጉሡ መጀመሪያ ተሻግሮ የጋላን አገር ደረሰ፤ ሰኔ 7 ቀንም ከጋ*ላ አገር ከሠራዊቱ ጋር ወጣ።” ይህ ምን ያረጋግጣል? ይህ ከግራኝ ዘመቻ በፊት ለ200 ዓመት ያህል የ“ጋላ” የሚል ሕዝብ/አካባቢ ስም በኢትዮጵያ የተመዘገበ መሆኑን ያሳያል። ሀገረ ጋላ — በየት አካባቢ? የአምደ ጽዮን (1313/14–1344) ዜና መዋዕል “Hagara Ga*lla” (ሀገረ ጋ*ላ) የሚል አጠራር ይጠቀማል። ይህ በቀላሉ “የጋ-ላ/የኦሮሞ ሀገር” ማለት ነው። በ1332 አካባቢ ንጉሡ ወደዚያ ገብቶ እንደወጣ ዜና መዋዕሉ ይገልጻል። አስፈላጊው ነጥብ፦ “Hagara Galla” በዛሬ ካርታ ላይ የሚገኝ አንድ የተወሰነ ወረዳ ስም አልነበረም። የታሪክ ምርምሩ ይህን አካባቢ ከአዋሽ ወንዝ አካባቢ፣ ከዋጅ (Waj) በደቡብ እና ከዳዋሮ (Dawaro) አካባቢ ጋር ያያይዛል። በተለይ Mohammed Hassen የአምደ ጽዮን መዋዕልን በመመርመር፣ በ1330ዎቹ አካባቢ በአዋሽ ወንዝ ዙሪያ የኦሮሞ ቡድኖች እንደነበሩ ይደርሳል። እንዲሁም Hagara Galla፣ Galla River እና Galla Forest የተባሉት በአንድ የአካባቢ ዞን ውስጥ እንደሚገናኙ ያብራራል። በዛሬ ካርታ ላይ በግምት የዛሬ ማዕከላዊ–ምስራቃዊ ኢትዮጵያ ሸዋ → ዋጅ → አዋሽ ወንዝ → ዳዋሮ/ፈጠጋር → ወደ ደቡብ ይህ ማለት “ሀገረ ጋላ = ዛሬ ወሎ ብቻ” ብሎ መወሰን አይቻልም። በተገኘው ማስረጃ የተሻለው መገኛ የአዋሽ ላይኛው ተፋሰስና ከሸዋ ደቡብ/ደቡብ-ምስራቅ ያለው አካባቢ ነው። ይህ ማስረጃ ኦሮሞዎች ከ16ኛው ክፍለ-ዘመን የግራኝ ጦርነት በፊት በማዕከላዊ ኢትዮጵያ እንዳሉ የሚያሳይ ነው። Cambridge የታሪክ ምርምርም ይህን በግልጽ ይደግፋል። ማስረጃ ። Huntingford, The Glorious Victories of ‘Āmda Ṣeyon, King of Ethiopia (1965) እትም ነው። መጽሐፉ 142 ገጽ ነው። 1. የ1332 ዓ.ም. ዋናው ማስረጃ የአምደ ጽዮን ዜና መዋዕል እንደሚለው፣ ንጉሡ ሚያዝያ 28፣ 1332 ወደ Galla country ገባ፤ ሰኔ 7፣ 1332 ከዚያ ሀገር ከሠራዊቱ ጋር ወጣ። ይህም በዚያ አካባቢ የተወሰነ የጋላ መኖሪያ/ግዛት እንደነበር የሚጠቁም ነው። የጊዜው ስሌት፦ > ሚያዝያ 28, 1332 → Hagara Galla ሰኔ 7, 1332 → ከGalla country ወጣ ስለዚህ በዚያ ዘመን “Galla” የሚለው ቃል እንደ ሕዝብ ብቻ ሳይሆን አንድ የተለየ የጂኦግራፊ አካባቢ ለመጠቆምም ተጠቅሟል። #follower #highlights #oromo #EthiopianHistory #raya