የቱለማ (Tuulamaa) የዘር ሀረግ

🌳 የቱለማ (Tuulamaa) የዘር ሀረግ በቱለማ የዘር ትውፊት Tuulamaa ከBooranaa የኦሮሞ የዘር መዋቅር አንዱ ትልቅ ክፍል ተደርጎ ይቀርባል። ቱለማም “Sadeen Tuulamaa” — ሦስቱ ቱለማ በሚባሉት Daaccii፣ Bachoo እና Jiillee ይከፈላል። ★ Miky Sultan Barento ★ OROMOO │ BOORANAA │ TUULAMAA │ ┌─────────────┼─────────────┐ │ │ │ DAACCII BACHOO JIILLEE ዳጪ በቾ ጂሌ │ │ │ ┌─┼─┐ ┌─┼─┬─┐ ┌─┼─┬─┬─┬─┬─┐ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ GALAAN OBOO SODDO ILUU ... ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🟢 1. DAACCII — ዳጪ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ Daaccii (ዳጪ) በቱለማ የዘር ትውፊት ሦስት ዋና ክፍሎች አሉት፦ 🟢 A. Galaan — ገላን “Jahan Galaan” — ስድስቱ ገላን 1️⃣ Jiddaa — ጂዳ 2️⃣ Liiban — ሊበን 3️⃣ Abbuu — አቡ 4️⃣ Adaa — አዳ 5️⃣ Warra Jaarsoo — ወራ ጃርሶ 6️⃣ Gadullaa — ጋዱላ ይህ ዝርዝር በቱለማ የዘር ትውፊት ጥናት በግልጽ ተመዝግቧል። 🟢 B. Oboo — ኦቦ “Torban Oboo” — ሰባቱ ኦቦ 1️⃣ Gumbichuu — ጉምቢቹ 2️⃣ Gullallee — ጉላሌ 3️⃣ Oborrii — ኦቦሪ 4️⃣ Yaayyaa — ያያ 5️⃣ Eekkaa — ኤካ 6️⃣ Diigaluu — ዲጋሉ 7️⃣ Gamuu — ጋሙ በተለይ Gullallee፣ Yaayyaa እና Gumbichuu የOboo ዘሮች መሆናቸው በታሪካዊ ጥናት ተጠቅሷል። 🟢 C. Sooddoo — ሶዶ “Sadeen Sooddoo” — ሦስቱ ሶዶ 1️⃣ Odituu — ኦዲቱ 2️⃣ Liiban — ሊበን 3️⃣ Tum'ee — ቱምዔ ይህም በተመሳሳይ የዘር ትውፊት ምንጭ ተመዝግቧል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔵 2. BACHOO — በቾ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ Bachoo (በቾ) በቱለማ ውስጥ “Jahan Bachoo” — ስድስቱ በቾ ተብሎ የሚጠራ ክፍል ነው። 1️⃣ Iluu — ኢሉ 2️⃣ Mettaa — ሜታ 3️⃣ Uruu — ኡሩ 4️⃣ Garasuu — ገረሱ 5️⃣ Waajituu — ዋጂቱ 6️⃣ Keekuu — ኬኩ የተለያዩ የቱለማ ጥናቶች ይህንን ስድስትዮሽ መዋቅር ያረጋግጣሉ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🟠 3. JIILLEE — ጂሌ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ Jiillee ሦስተኛው የSadeen Tuulamaa ክፍል ነው። እዚህ ግን የተገኙት ምንጮች በታችኛው ዝርዝር ላይ ትንሽ ልዩነት አላቸው። አንድ የHaramaya University ጥናት Jiillee-6 ብሎ ይዘረዝራል፦ 1️⃣ Goona — ጎና — 12 2️⃣ Guusa — ጉሳ — 5 3️⃣ Looyyaa — ሎያ — 3 4️⃣ Siibaa — ሲባ — 5 5️⃣ Gindoo — ጊንዶ — 7 6️⃣ Warree — ዋሬ — 3 📌 ቁጥሮቹ ከእያንዳንዱ ጎሳ በታች የተመዘገቡ ንዑስ ክፍሎችን ያመለክታሉ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🌿 ሙሉ የሀረጉ ካርታ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ BOORANAA │ ▼ TUULAMAA │ ├──────────────────────┐ │ │ ▼ ▼ DAACCII BACHOO │ │ ├─ GALAAN ├─ ILUU │ ├─ Jiddaa ├─ METTAA │ ├─ Liiban ├─ URUU │ ├─ Abbuu ├─ GARASUU │ ├─ Adaa ├─ WAAJITUU │ ├─ Warra Jaarsoo └─ KEEKUU │ └─ Gadullaa │ ├─ OBOO │ ├─ Gumbichuu │ ├─ Gullallee │ ├─ Oborrii │ ├─ Yaayyaa │ ├─ Eekkaa │ ├─ Diigaluu │ └─ Gamuu │ └─ SOODDOO ├─ Odituu ├─ Liiban └─ Tum'ee TUULAMAA │ ▼ JIILLEE │ ┌──────────┼──────────┐ │ │ │ Goona Guusa Looyyaa │ │ │ Siibaa Gindoo Warree ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📌 ከዚህ በታች ያለው የዘር መዋቅር ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ የቱለማ ማኅበራዊ መዋቅር Gosa → Mana → Balbala የሚለውን ደረጃ ይጠቀማል። ማለትም ከእነዚህ ዋና ጎሳዎች በታች Mana (ቤተሰብ/ቤት) እና Balbala (የቤት ቅርንጫፍ) የሚባሉ ዝርዝሮች ይኖራሉ። ስለዚህ በጥናት የተደገፈው ዋና መዋቅር፦ «🌳 Tuulamaa → Daaccii, Bachoo, Jiillee → ጎሳዎች → Mana → Balbala» ይህ የቱለማ የዘር ሀረግ በአሁኑ ዘመንም በGadaa Tuulamaa መዋቅር ውስጥ እየተጠቀሰ ነው፤ የ2026 የAMN ዘገባም Daaccii፣ Bachoo እና Jiillee እንደ Ilmaan Tuulamaa Sadeen በግልጽ ይጠቅሳል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📚 ማጣቀሻ / ተጨማሪ መረጃ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔗 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ★ Miky Sultan Barento ★ #Tuulamaa #Daaccii #Bachoo #Jiillee #Oromoo #Booranaa #Gadaa #OromoHistory #OromoGenealogy #TuulamaaOromo