Family — Worasheh Yejju

🌳 የእኔ የወረ ሼህ–የጁ የቤተሰብ ዘር ሐረግ My Family — Worasheh Yejju እኔ ሚኪ ሱልጣን ባሬንቶ፣ ከወረ ሼህ (ወረ ሴህ) ነገድ የምመደብ ሲሆን፣ በቤተሰባዊ የዘር ትውፊት መሠረት የመርሳ አባ ገትይ፣ የአባ ሴሩ ጓንጉል የልጅ ልጅ የሆነውን የዘር ሐረግ እከተላለሁ። 👑 የአባቴ የወረ ሼህ ዘር ሐረግ ሚኪ ⬇️ ሱልጣን ⬇️ ሼኽ ሰይድ ⬇️ ሼኽ ኪታሙ ⬇️ ሼኽ ሃሺም ⬇️ ኢድሪስ ⬇️ ዩሱፍ ⬇️ ያሲን ⬇️ ባሬንቶ ⬇️ ጓንጉል (አባ ሴሩ) ገንጉል ማለት ፈረሰኛ ማለት ስሆን አባ ሴሩ ማለት ዳኛ አልያም ጠቅላይ አቃቤ ህግ ማለት ነው በወሎ አበጋር። ⬇️ አባ ገትይ ወሌ እብዬ ወሌ ናቸው። 👉 በዚህ የቤተሰብ የዘር ትውፊት መሠረት የወረ ሼህ ጎሳ ለ አባሴሩ 9ኛ ውልድ ነኝ። 🌿 የእናቴ የዘር ሐረግ — ወረ ሩጋ የእናቴ የዘር ሐረግ ግንድ ወረ ሩጋ (ቦሩ) ነው። ሃዋ ⬇️ መሐመድ ⬇️ ሀቢብ ⬇️ አብዱ ⬇️ መሐመድ ⬇️ ወሌ ⬇️ ጎዳና ⬇️ ደላዬ ⬇️ ዲደ ሩጋ (ቦሩ) 🧬 በአጭሩ የአባት ወገን: 👑 ወረ ሼህ (ወረ ሴህ) — የጁ የእናት ወገን: 🌿 ወረ ሩጋ — ቦሩ #MikySultanBarentofamily https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography

Dejjazmach Birru Ali Gaz

👑⚔️ ደጃዝማች ብሩ አሊጋዝ (Birru Aligaz) ⚔️👑 ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 የዘመነ መሳፍንት ጀግና ብሩ አሊ ጋዝ በዘመነ መሳፍንት የነበረ የየጁ ኦሮሞ ቤተሰብ መስፍን ነበር። ከራስ ዓሊ የጁ ጋር የቅርብ ዘመድና ደጋፊ ሲሆን፣ በ1842 በደብረ ታቦር በተካሄደው ወሳኝ የሥልጣን ትግል ውስጥ ታላቅ ሚና ተጫውቷል። ምንጮች የብሩ አልጋዝን ከራስ ዓሊ ጋር ያለውን ዝምድና በተለያየ መንገድ ይገልጻሉ፤ አንዳንዶቹ አጎቱ ብለው ሲጠቅሱ፣ ሌሎች ደግሞ የየጁ ኦሮሞ ቤተሰብ ዘመድ ብለው ይገልጹታል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ 1842 — የደብረ ታቦር ጦርነት በ1842 ደጃዝማች ውቤ ኃይለ ማርያም ራስ ዓሊ የጁን ከኢትዮጵያ ኢንዳራሴ ሥልጣን ለማስወገድ ወደ ደብረ ታቦር ዘመተ። ውቤም ከብሩ ጎሹ ጋር ተባብሮ ነበር። ራስ ዓሊ በበኩሉ በብዙ የኦሮሞ ኃይሎች የተደገፈ ጦር ሰበሰበ። ጦርነቱ ሲጀምር የውቤ ኃይል በተሻለ የጦር መሣሪያ በመታጠቁ የራስ ዓሊን ጦር አሸነፈ። ራስ ዓሊም ከጦር ሜዳው ለቆ ሄደ። ውቤና ብሩ ጎሹ ድላቸውን እያከበሩ ባሉበት ወቅት ግን የጦርነቱ አቅጣጫ በድንገት ተቀየረ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏇🔥 ብሩ አልጋዝ — የታሪኩ ወሳኝ ተዋናይ ብሩ አልጋዝ የራስ ዓሊን የኦሮሞ ኃይሎች እንደገና አሰባስቦ ወደ ውቤ ካምፕ መጣ። ውቤ የጦር ሜዳውን አሸንፌአለሁ ብሎ በማመን እየጨፈረ ባለበት ጊዜ፣ ብሩ አልጋዝ ውቤንና አጃቢዎቹን ማረከ። ብሩ ጎሹ ግን ከቦታው ተሰድዶ ወደ ጎጃም ሸሸ። 🔥 ስለዚህ የደብረ ታቦር ድል፤ የውቤ ጦር በጦር ሜዳ ከሌሎችጋ ትብብር አድርጎ ድል ቢቀዳጅም፣ በመጨረሻ ውቤ ራሱ በብሩ አሊ ጋዝ ተማረከ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛️ ብሩ አልጋዝ እና ዳውንት ከዚህ ወሳኝ እርምጃ በኋላ ራስ ዓሊ ብሩ አልጋዝን የዳውንት ገዥ አደረገው። ዳውንት በወቅቱ በአማራና በወሎ መካከል የሚገኝ የድንበር አካባቢ ነበር። 👉 ስለዚህ ሁለቱን ነገሮች መለየት ያስፈልጋል፦ 🔹 የየጁ ቤተሰብ መስፍን — ብሩ አልጋዝ ከየጁ ቤተሰብ ጋር የነበረውን የቤተሰብና የፖለቲካ ትስስር ያመለክታል። 🔹 የዳውንት ገዥ — በ1842 ከራስ ዓሊ ያገኘውን የአስተዳደር ሹመት ያመለክታል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ 1853 — ከካሳ ኃይሉ ጋር የተደረገው ጦርነት ብሩ አልጋዝ በ1842 ብቻ የታሪክ ገጹን አልዘጋም። በ1853 በታቁሳ ጦርነት ከካሳ ኃይሉ ጋር—በኋላ ንጉሥ ቴዎድሮስ ሁለተኛ ከሆነው መሪ ጋር—ተዋጋ። ብሩ አልጋዝ የተለያዩ የየጁ፣ ወሎ፣ ትግራይና ጎጃም ኃይሎችን ያካተተ ጎራ መሪ ነበር። በዚያ ጦርነትም ተገደለ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 የብሩ አልጋዝ የታሪክ የጊዜ ሰንጠረዥ ዘመን| ክስተት 19ኛው ክፍለ ዘመን| የየጁ ቤተሰብ መስፍን 1842| ከራስ ዓሊ የጁ ጎን በደብረ ታቦር ተዋጋ 1842| ራስ ውቤ ኃይለ ማርያምን ማረከ 1842| የዳውንት ገዥ ሆነ 1853| በታቁሳ ከካሳ ኃይሉ ጋር ተዋጋ 1853| በታቁሳ ጦርነት ተገደለ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑⚔️ በአንድ ሐረግ “ደጃዝማች ብሩ አልጋዝ — የየጁ ቤተሰብ መስፍን፣ የራስ ዓሊ የቅርብ ዘመድና ደጋፊ፣ በ1842 ራስ ውቤን በደብረ ታቦር የማረከው መሪ፣ በኋላም የዳውንት ገዥ የሆነ ታሪካዊ ሰው ነው።” በ1842 የደብረ ታቦር ጦርነት ራስ ውቤ ከራስ ዓሊ የጁ ጋር ተዋጋ። በጦርነቱ መጀመሪያ የውቤ ኃይል የዓሊን ጦር አሸነፈ፤ ነገር ግን ብሩ አልጋዝ (Birru Aligaz) የሚመራው የዓሊ ወገን ኦሮሞ ኃይል ተመልሶ ውቤን እና አጃቢዎቹን ማረከ። ግን ውቤ በመጀመሪያ የጦርነቱን ሜዳ በድል ይዞ ነበር፤ መጨረሻው ግን በ ተይዞ ተማረከ። በተጨማሪም ይህ ግንኙነት ቀላል “ጠላትነት” ብቻ አልነበረም፤ ከጦርነቱ በኋላ ውቤ እና ዓሊ እንደገና የፖለቲካ ትብብር አደረጉ። ዓሊ እንኳን ውቤ የጠፋበትን የስሜን ግዛት እንዲመልስ ረዳው። ለየጁ ገዢዎች እጅ ሰጥቶ ዳግም እነሱጋ መተባበር አብሮ መስራት ያዘ። ስለዚህ የውቤ–ዓሊ ግንኙነት፦ ፉክክር → ጦርነት → የውቤ መማረክ → እንደገና ትብብር በሚል መልኩ መታየት ይችላል። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ #ደጃዝማች_ብሩ_አልጋዝ #BirruAligaz #የየጁ_ኦሮሞ #ወሎ #ዘመነ_መሳፍንት #RasAli #DebreTabour

Liben Amade Liben

👑⚔️ ሊበን አመዴ(Aba Watew) አባ ዋጠው(የፈረስ ስማቸው ⚔️👑 የ19ኛው ዘመን የወሎ ኦሮሞ ኃይለኛ መሪ የንግስት መስታዎት ልጅ ነው። ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 ሊበን አመዴ ሊበን (Liben Amede Liben) በ19ኛው ዘመን በወሎ የነበረ ታዋቂ የፖለቲካ መሪ ነው። በአንዳንድ የታሪክ ጥናቶች አባ ዋጠው (Abba Watew) በሚል ስም ይጠቀሳል። 🔥 በዘመነ መሳፍንት መጨረሻና በ19ኛው ዘመን የወሎ የአካባቢ ሥልጣን ትግል ውስጥ ሊበን አመዴ ሊባን ከተሳተፉ ኃይለኛ መሪዎች መካከል ይጠቀሳል። ⚔️ ከሙሐመድ አሊ ጋር የነበረው ውድድር በወሎ ውስጥ የአካባቢ ሥልጣንና ተፅዕኖ ለማጠናከር የተካሄዱ የፖለቲካ ትግሎች ውስጥ ሊበን አመዴ ሊባን ከሙሐመድ አሊ ጋር ተፎካካሪ ሆኖ ይታያል። ከሙሐመድ አሊ (ኋላ ራስ ሚካኤል) ጋር በወሎ የፖለቲካ ሥልጣን ዋና ተፎካካሪዎች ነበሩ። ከአጼ ምኒልክ ጋር የተደረገውን የሥልጣን ውድድር በኋላ ሊበን አመዴ ሊባን ተሁለደሬ (Tehuledere) አካባቢን፣ የዛሬውን ደሴና አካባቢዋን፣ እንዲመራ ተፈቀደለት። እነዚህ ውድድሮች በወሎ ውስጥ የነበሩትን የአካባቢ መሪዎች፣ የጎሳና የቤተሰብ ኃይሎች እና የንጉሣዊ ሥልጣን ግንኙነቶች በጥልቅ ያሳያሉ። ✝️ 1878 — የቦሩ መዳ ዘመን በ1878 የቦሩ መዳ ጉባኤ ወቅት የወሎ ሙስሊም መሪዎች በክርስትና እንዲጠመቁ ጫና ተደረገ። ሊበን አመዴ ሊባንም ከተጠመቁት መሪዎች መካከል ተጠቅሶ፣ “ኃይለ ማርያም” የሚል የክርስቲያን ስምና ደጃዝማች የሚል ማዕረግ እንደተሰጠው የታሪክ ምንጮች ያመለክታሉ። 🏛️ የመጨረሻ ዘመን ሊበን አመዴ ሊባን በወሎ ውስጥ ያለውን የአካባቢ ተፅዕኖ ለማስቀጠል በተለያዩ የፖለቲካ ስምምነቶችና ግጭቶች ውስጥ ተሳትፏል። በ1882 አካባቢ እንደሞተ የሚጠቁሙ ጥናቶች አሉ። ከሞቱ በኋላም የወሎ የሥልጣን ሚዛን በመቀየር፣ ሙሐመድ አሊ / ራስ ሚካኤል የራሱን የፖለቲካ ኃይል ይበልጥ ለማጠናከር ቻለ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🧬ሊበን አመዴ ሊበን እና አባ ዋጠው ሊበን አመዴ ሊባን ⬇️ አባ ዋጠው / Abba Watew ⬇️ ከ1878 በኋላ — ደጃዝማች ኃይለ ማርያም 📌 ማስታወሻ፦ በተለያዩ ምንጮች የስሙ አጻጻፍና የማዕረጉ አቀራረብ ይለያያል። ስለዚህ “አመዴ ሊባን = አባ ዋጠው” የሚለው መረጃ ከምንጭ ወደ ምንጭ በማነፃፀር መቅረብ ይገባዋል። 📚 የምንጭ አይነቶች፦ • የኢትዮጵያ ታሪክ መጽሐፍት • የወሎ የ19ኛው ዘመን የፖለቲካ ጥናቶች • የቦሩ መዳ ታሪካዊ ምንጮች https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 💬 ጥያቄ፦ 👉ሊበን አመዴ ሊባንን እንደ አባ ዋጠው የሚጠሩት የአካባቢ የቃል ታሪክ ምን ይላል? ★ Miky Sultan Barento ★ #Libenamede #AmedeLiben

Amade Liban Amade

👑⚔️ ኢማም አመዴ ሊበን — Imam Amade Liban ⚔️👑 አመዴ ሊበን የሊበን አመዴ አባ ዋጠው አባት ናቸው። Amade Liban Amade 🐎 የፈረስ ስም፦ አባ ሙጋ (Abba Mugga) 📅 ተወለደ፦ 1803 🕊️ ሞተ፦ 1831 👑 የነገሠበት ዘመን፦ 1815–1831 👨‍👩‍👦 አባቱ፦ ኢማም ሊበን አመዴ ኮላሴ 👩 እናቱ፦ ወይዘሮ ቱማ ጋዲሳ( Tuma Gadisa) ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ★Miky Sultan Barento★ 🏛️ የማማዶች ሥርወ-መንግሥት ኢማም አመዴ ሊበን በወሎ ኦሮሞ የወረ ሒመኖ (Warrä Himano) የማማዶች (Mammadoch) ሥርወ-መንግሥት ውስጥ ሀይማኖተኛ እስልምናን አጥባቂ ልክ እንደ አባቱ ተብሎ ይነገር የነበረ መሪ ነበር። ከ1815 እስከ 1831 ድረስ ኢማም ሆኖ ገዛ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ በራስ ጉግሳ መርሶ እጅ መያዙ አመዴ ሊበን በልጅነቱ በራስ ጉግሳ መርሶ እጅ ተማርኮ ነበር። ራስ ጉግሳ መርሶ በጎንደር/የጁ የወረ ሸሆች (Warrä sheik ) ሥርወ-መንግሥት ገዢ ነበር። የአመዴ ሊበን መታሰር ምክንያት በምንጩ በግልጽ አልተገለጸም። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🤝 የሰላም ስምምነትና የቤተሰብ ጥምረት አመዴ ሊበን አሥር ዓመት ሲሆነው በራስ ጉግሳ እና በአባቱ ሊበን አመዴ መካከል የሰላም ስምምነት ተደረገ። በዚህም ምክንያት አመዴ ሊበን ከእስር ተፈታ። እህቱ መነን ሊበን አመዴ (Manan Liban) ደግሞ የራስ ጉግሳ ልጅ ከሆነው አሉላ ጉግሳ መርሶ ጋር ተጋባች። ይህም በወረሼክ እና በማማዶች የገዢ ቤተሰቦች መካከል የፖለቲካና የቤተሰብ ጥምረት ፈጠረ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ የአባቱን ሥልጣን መተካት በ1815 ሊበን አመዴ ከረዥም እና ኃይለኛ አገዛዝ በኋላ አባቱ ሞተ። በዚያን ጊዜ ገና ወጣት የነበረው አመዴ ሊበን ኢማም ሆኖ ተሾመ። ነገር ግን ወጣቱ ኢማም ወዲያውኑ ከፍተኛ የፖለቲካና የጦር ፈተናዎች ገጠሙት። በዚህም ወቅት ከአባቱ ሥልጣን በኋላ የተነሱ ተቀናቃኞች ጋር ግጭት ገባ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ ከግማሽ ወንድሙ አሊ ሊበን “አባ ቡላ” ጋር አመዴ ሊበን በተለይ ከግማሽ ወንድሙ አሊ ሊበን “አባ ቡላ” ጋር ከባድ የሥልጣን ትግል አደረገ። አሊ ሊበን የወረ ሒመኖን ሥልጣን እና የኢማምነት ማዕረግ ለመያዝ ይፈልግ ነበር። አመዴ ሊበን ግን በዚህ ትግል ብቻውን አልቆመም። 🤝 ከራስ ጉግሳ መርሶ ልጆች ከሆኑት ይማም ጉግሳ እና ማርዬ ጉግሳ ጋር ግንኙነትና ጥምረት ነበረው። እህቱ መነን ሊበን በጎንደር የሥልጣን ፖለቲካ ውስጥ ከፍተኛ ተጽዕኖ ያላት ሰው ነበረች። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ ከሌሎች የወሎ ሙስሊም ገዢዎች ጋር አመዴ ሊበን ከወሎ ውስጥ ከሌሎች የሙስሊም መሪዎችም ጋር ከባድ ግጭቶች አድርጓል። ከተጠቀሱት መካከል፦ ⚔️ ቃሉ (Qallu) ⚔️ ተሁላዳሬ (Tahuladare) ይገኙበታል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⛪ የክርስቲያናዊ ዜና መዋዕል ላይ የቀረበው ምስል በዘመኑ የነበሩ ክርስቲያናዊ ዜና መዋዕሎች (CRReal 487f.; BlunChr 885, 910ff.) አመዴ ሊበንን እጅግ ጽኑ ሙስሊም እንደነበር እና በክርስቲያኖች ላይ በርካታ ወንጀሎች እንደፈጸመ ያቀርቡታል። ነገር ግን እነዚህ ክሶች እንደ ወሬ ወይም የወቅቱ የፖለቲካ ትርክት አካል ሊሆኑ እንደሚችሉ ምንጩ ይጠቁማል። በተለይም የአመዴ ሊበን የእህቱ ልጅ የሆነው ራስ አሊ አሉላ ለአመዴ ሊበን ያደረገውን ድጋፍ ለማሳየት የተፈጠሩ የፖለቲካ ትርክቶችም ሊሆኑ ይችላሉ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕊️ የኢማም አመዴ ሊበን መጨረሻ ኢማም አመዴ ሊበን በ1831 ከአሊ ፋሪስ የላስታ ጋር ከተካሄደ ግጭት በኋላ ሞተ። ከእርሱ ሞት በኋላ አሊ “አባ ቡላ” የወረ ሒመኖን ሥልጣን ለጥቂት ዓመታት በሙሉ ተቆጣጠረ። በኋላም ከአመዴ ሊበን ልጅ ሊበን አመዴ ሊበን ጋር ተፋጠጠ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑 ኢማም አመዴ ሊበን — 1803–1831 ⚔️ የወረ ሒመኖ ማማዶች መሪ 🐎 አባ ሙጋ 🤝 በወሎና በጎንደር የሥልጣን ግንኙነቶች ውስጥ የተሳተፈ ⚔️ ከተለያዩ የወሎ ገዢዎች ጋር የተዋጋ 📜 በዘመኑ ምንጮች በተለያየ መልኩ የተገለጸ https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ★ Miky Sultan Barento ★

Amade kolase

👑⚔️ ጀግና አመዴ ኮላሴ (Amade Kolase) ⚔️👑 ጎንደርን አሸንፎ የድል አዛን ጥሪ ያስደረገው የወሎ ኦሮሞ ጀግና የወሎ ኦሮሞ ወረ ሂመኖ ማመዶች ሥርወ-መንግሥት መሪ ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🛡️🔥 ወሎን በአንድነት ያስተባበረው ጀግና! አመዴ ኮላሴ — የፈረስ ስሙ ኮላሴ(Kolase) የተባለው እና ሙሉ ስሙ አመዴ ሙሐመድ አሊ ጎዳና ባቦ ተብሎ የሚጠራው — በወሎ ኦሮሞ የወረ ሂመኖ ማመዶች ሥርወ-መንግሥት ውስጥ ታላቅ የጦር እና የፖለቲካ መሪ ነበር። 📜 ብሬሊ (Brelli) እንደዘገበው፣ አመዴ ሙሐመድ አሊ ኮላሴ በሥልጣን ላይ ለ25 ዓመታት ያህል ቆይቷል። እንደ ቀደሙት አባቶቹ የግዛት ዘመን፣ የወሎ ወረ ሂመኖ “ማመዶች” አገዛዝ እየተስፋፋ በመጣበት ወቅት፣ አመዴ ኮላሴ ንቁ፣ ቆራጥና ተፅዕኖ ያለው መሪ ሆኖ ተገልጿል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️🌿 የወሎ መሬትን ለማስመለስ የተደረገው ትግል በእሱ ግዛት ሥር የነበሩትን ሌሎች ወረዳዎች በማካተት፣ በቀድሞ ዘመን በሰለሞናዊ ኃይሎች ተወስደው የነበሩ የወሎ መሬቶችን በዘመቻ ለማስመለስ ትግል አድርጓል። 🗺️ የአመዴ ኮላሴ የፖለቲካ ተፅዕኖ ወደ ደቡብ እስከ ዋንጪና ጃማ ወንዞች፣ ወደ ምዕራብ እስከ አባይ ቤት ድረስ የሚዘልቅ ነበር። በምስራቅ የገርፋና ቃሉ ገዥዎችን በበላይነቱ ሥር አድርጎ፣ በሰሜን ደግሞ ዳውንትና ዳላንታን በተፅዕኖው ሥር አስገብቶ ነበር። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑⚔️ የጎንደር ታላቅ ዘመቻ 🔥 እ.ኤ.አ. በ1798 አመዴ ኮላሴ ወደ ጎንደር በመዝመት፣ የንጉሠ ነገሥቱን ዋና ከተማ በሁለት የተለያዩ አጋጣሚዎች በጀግንነት መያዙ ይነገራል። በዚህም የራሱን እጩ በዙፋኑ ላይ ለማስቀመጥ የቻለ ኃይለኛ መሪ ሆኖ ተገልጿል። 🛡️ ወደ ጎንደር የዘመተው ሠራዊት በአራት ዋና ክፍሎች ተደራጅቶ ነበር፦ 1️⃣ የመጀመሪያው ክፍል በኢርጎ ብርጌድ ሥር ሆኖ፣ ከሳይንት፣ አሊ ቤት እና አባይ ቤት የተውጣጡ ጦር አዛዦችን ያካተተ ነበር። 2️⃣ ሁለተኛው ክፍል በቢሊ አሊ የሚመራው ሲሆን፣ ከለገ አምቦ ወንዝ፣ ለገ ጎራ ወንዝ፣ ኢሉ፣ ጃማ እና ቦረና የተውጣጡ ወታደሮችን ያቀፈ ነበር። 3️⃣ ሦስተኛው ክፍል በቦሩ ኢድሪስ (Boru Idris) የሚመራ ሲሆን፣ ከቃሉና ከደዌ ሪቄ የተውጣጡ ኃይሎችን ያካተተ ነበር። 4️⃣ አራተኛው ክፍል በማሪዬ ትዕዛዝ ሥር ሆኖ፣ ከታሁላዳሬ፣ አቢቹ [ወረ ባቾ]፣ ዋዩ፣ ወረ ጣያ እና ወረ ባቦ የተውጣጡ ወታደሮችን ያቀፈ ነበር። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔥👑 አመዴ ኮላሴ ምን ያህል ኃይለኛ መሪ ነበር? ከተለያዩ የወሎ አካባቢዎች የመጡ ታላላቅ አለቆችንና ወታደሮችን በአንድ የዘመቻ አመራር ሥር ማሰባሰብ መቻሉ፣ የአመዴ ኮላሴን የፖለቲካ ተፅዕኖ፣ የጦር አመራር ችሎታና የኃይል መጠን የሚያሳይ ነበር። 🕌 በአካባቢው የሚነገር ወግ መሠረት፣ አመዴ ወደ ጎንደር ሲገባ በድል አድራጊነት በመግባት ከጎንደር ግምብ አንዱ ላይ የእስልምና የፀሎት ጥሪ — አዛን — እንዲደረግ አድርጓል ይባላል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕌⚔️ የእስልምና አቋሙን ለማጠናከር አመዴ ኮላሴ እንደ አባቱ በወሎ የእስልምናን አቋም ለማጠናከር የታገለ መሪ እንደነበር ይተረካል። የኢማምነት የዘር ውርስ ሥልጣን ሕጋዊነትን ለማጠናከርና ግልጽ ለማድረግ፣ ከመካ የጽሑፍ ፈቃድ አግኝቷል ተብሎ የሚተረክ ሲሆን፣ እሱና ዘሮቹ “ኢማም” የሚለውን የክብር ማዕረግ እንዲጠቀሙ እንዳስቻለ ይነገራል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕊️⚔️ የጀግናው አመዴ ኮላሴ የመጨረሻ ዘመን ታላቁ መሪ አመዴ ኮላሴ በ1803 ከለገ ሂዳና ከለገ ጎራ አለቆች ጋር በይላል (ኢላል) በተፈጠረ ግጭት ለማስቆም ሲሞክር ሞተ ይባላል። የሕይወቱ መጨረሻ ቢሆንም፣ ያቋቋመው የፖለቲካ ተፅዕኖ፣ ያሰባሰበው የጦር ኃይል እና የወሎ ኦሮሞ ታሪክ ውስጥ ያሳረፈው አሻራ እስከዛሬ በትረካዎች ውስጥ ይነሳል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑⚔️🔥 አመዴ ኮላሴ — በወሎ ኦሮሞ ታሪክ የማይዘነጋ ስም! የወረ ሂመኖ ማመዶች መሪ፣ የወሎ መሬት ተከራካሪ፣ የብዙ አለቆችን ጦር ያስተባበረ፣ እስከ ጎንደር ድረስ ዘምቶ የተነገረለት፣ በታሪክ ትረካዎች ውስጥ የቀረ ጀግና። አመዴ ኮላሴ! ⚔️👑 https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ★ Miky Sultan Barento ★

Lij iyyasu

👑⚔️ ልጅ ኢያሱ መሐመድ አሊ ዘንጉሰ ወሎ ⚔️👑 የቤተ-ክርስቲያኗና የሰለሞናዊ ሥርዓት ላይ የተነሳው ፖለቲካዊ ሴራ ★ Miky Sultan Barento ★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕌🌿 የወሎ ኦሮሞ ባለባት ልጅ ኢያሱ መሐመድ አሊ ልጅ ኢያሱ መሐመድ አሊ በዘመናቸው ከወሎ ኦሮሞ ማህበረሰብና ከተለያዩ የሙስሊም መሪዎች ጋር ጠንካራ ቁርኝነት የነበራቸው መሪ ነበሩ። በተለያዩ ቦታዎች መስጊዶች እንዲገነቡ የገንዘብ፣ የቁሳቁስና የሞራል ድጋፍ ያደርጉ ነበር ተብሎ ይገለጻል። ከሙስሊሙ ማህበረሰብ ጋር የሚመሳሰል አለባበስ ይታይባቸው ነበር፤ እንዲሁም ከተለያዩ የሙስሊም ባላባቶች ቤተሰቦች ጋር በጋብቻ ይተሳሰሩ ነበር። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⛪⚔️ የፖለቲካው ግጭት በዚህ ምክንያት ልጅ ኢያሱ ከአንዳንድ የሸዋ መኳንንትና ከቤተ-ክርስቲያኑ ኃይሎች ጋር የፖለቲካ ግጭት ውስጥ ገቡ ተብሎ ይተረካል። ከዚህም በላይ ልጅ ኢያሱ የሸዋን መኳንንት በቃላቸው ያሾፉባቸው እንደነበር የሚነገር ሲሆን፣ ይህም በመኳንንቱ ዘንድ ቅሬታና ጥላቻ እንዳሳደረ ይተረካል። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑 “ሥልጣኑ ለኦሮሞና ለሙስሊም ሊሰጥ ነው” የሚለው ፍርሃት ሌላው ዋና የፖለቲካ ጉዳይ፣ ልጅ ኢያሱ የሰለሞናዊ የንግሥና ሥርዓትን በመቀየር ሥልጣንን ለኦሮሞና ለሙስሊም ኃይሎች ሊያስተላልፉ ነው የሚለው ፍርሃት ነበር ተብሎ ይገለጻል። ይህ ስጋት በራስ ተፈሪና በእርሳቸው ዙሪያ በነበሩ የፖለቲካ ኃይሎች ዘንድ የተጠናከረ ሲሆን፣ በመጨረሻም የ1916 ዓ.ም. የቤተ-መንግሥት ለውጥ ተከሰተ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️👑 የ1916 ዓ.ም. መፈንቅለ መንግሥት ልጅ ኢያሱ ከአዲስ አበባ ርቀው በነበሩበት ወቅት የፖለቲካ ኃይሎች ተንቀሳቀሱ። በዚህም የእቴጌ ምኒልክ ሴት ልጅ ንግሥት ዘውዲቱ በንግሥትነት ተሾሙ፤ ራስ ተፈሪ መኮንንም እንደ አልጋ ወራሽና እንደ መንግሥቱ ዋና የፖለቲካ ኃይል ተጠናከሩ። በዚህ መንገድ የልጅ ኢያሱ የንግሥና ዘመን ተቋረጠ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔒 እስርና የመጨረሻ ዘመናቸው ከሥልጣን ከተወገዱ በኋላ ልጅ ኢያሱ በተለያዩ ቦታዎች በእስር እንደቆዩ ይታወቃል። በመጨረሻም በሐረርጌ ጋራሙለታ እንደታሰሩ የሚገልጹ ትረካዎች አሉ። የልጅ ኢያሱ የሕይወት ፍጻሜም እስከዛሬ ድረስ በታሪክ ተመራማሪዎች ዘንድ የሚያከራክር ጉዳይ ነው። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📜 የብላታ መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ ምስክርነት ብላታ መርስዔ ኀዘን ወልደ ቂርቆስ፣ “የታሪክ ትዝታዬ በአቤቶ ኢያሱ ዘመን” በሚለው ያልታተመ ጽሑፋቸው ስለ ንጉሥ ኢያሱ የሰጡት መግለጫ እጅግ የሚስብ ነው። «“መልካቸው ቀይ፣ ቁመታቸው ሎጋ ድልድል፣ ዓይናቸው ጉልህ ነው። ጠጉራቸው ዞማ ነው፣ ሻሽ አንዳንድ ጊዜ በራሳቸው ላይ ያደርጋሉ። በጠባይ በኩል ግልጽ ናቸው፣ ነገረ ሰሪን አይወዱም፣ የጉብዝና ወሬ ያስደስታቸዋል፣ ፈረስ መጋለብ ይወዳሉ።”» ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 💍 የንጉሥ ኢያሱ የትዳር ግንኙነቶች ብላታ መርስዔ ኀዘን ንጉሥ ኢያሱ በሄዱበት ሁሉ የጋብቻ ግንኙነት ያደርጉ እንደነበር ይገልጻሉ። ከዘረዘሯቸው ሚስቶች መካከል፦ 1️⃣ ወይዘሮ አስቴር መንገሻ 2️⃣ ወይዘሮ ሰብለወርቅ ኃይሉ 3️⃣ የአባ ጅፋር ልጅ 4️⃣ ወይዘሮ አስካለ ጆቴ — የደጃዝማች ጆቴ ልጅ 5️⃣ የደጃዝማች አቡበከር ጨኖ ልጅ 6️⃣ ወይዘሮ ትሰሚ አንዳርጌ 7️⃣ ከአፋር የመንቶች ዘር 8️⃣ ከጥሙጋ የነ ሳሊህ ዘር 9️⃣ ወይዘሮ ዳሽን — የደጃዝማች ኩምሳ ልጅ 🔟 ወይዘሮ ጥሩወርቅ አበጋዝ — ከየጁ ወረ ሼህ ተወላጅ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🔥 ስለዚህ የልጅ ኢያሱ ታሪክ የአንድ ሰው የሥልጣን ታሪክ ብቻ አይደለም። የወሎ ኦሮሞ፣ የሙስሊም መሪዎች፣ የሸዋ መኳንንት፣ ቤተ-ክርስቲያንና የሰለሞናዊ ንግሥና ሥርዓት መካከል የነበረውን የፖለቲካ ትግል ለመረዳት ቁልፍ የሆነ ታሪካዊ ምዕራፍ ነው። 📌 የልጅ ኢያሱ ታሪክ እንደገና መጠናት ያለበት የኢትዮጵያ ታሪክ አንዱ ውስብስብ ምዕራፍ ነው። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geography ★ Miky Sultan Barento ★ #ልጅኢያሱ #መሐመድአሊ #ወሎ #ወሎኦሮሞ #የጁ #ኢትዮጵያታሪክ #RasTafari #Zewditu #LijIyasu

Ras Gugsa Wole

👑⚔️ ራስ ጉግሣ ወሌ ⚔️👑 ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🐎 ታናሹ ጉግሣ — የወሎ የየጁ ኦሮሞ ወረ ሼህ ጀግና! ★Miky Sultan Barento★ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ #ራስ_ጉግሣ_ወሌ በወረ ሼሆች ታሪክ “ታናሹ ጉግሣ” በመባል ይታወቃሉ። “ታላቁ ጉግሣ” ደግሞ የእቴጌ ጣይቱ ብጡል እና የራስ ወሌ ብጡል ቅድመ አያት የሆኑት ራስ ቢትወደድ ጉግሣ መርሶ ናቸው። 🔸 ራስ ወሌ ጉግሳ የየጁው ባላባት ራስ ወሌ ከበጌምድር፣ የጁ፣ ዋድላና ዳውንት የተውጣጣ ሠራዊታቸውን በመያዝ በአድዋ ጦርነት 7 ሺህ ጦር በመያዝ ተካፍለዋል። በዚህም ታላቅ ጀብዱና አኩሪ ድል አስመዝግበዋል። በግዛትም በጌምድርን፣ ከዚያም ለብዙ ግዚያት የጁን እየተሾሙ በግዛት ወሰን ለብዙ ጊዜ ከወሎው ንጉሥ ከራስ ሚካኤል ጋር ይጣሉ ነበር። ራስ ወሌ በጀግንነት ስመጥር ከመሆናቸው የተነሳ... «"ሰባት ደጃዝማች አስር ፊታውራሪ የጠመቁትን፣ የወሌ ፈረስ ጠጣው ብቻውን፤ ወሌ በቡሎ ዘሎ ሲወጣ፣ ይመስላል ሐምሌ ክረምት የመጣ፤ ወሌ ወሌ ወሌ ቢሏችሁ፣ የ'ሳቱ ጉማጅ መርጦ አለላችሁ፤ የወሌ ፈረስ ቀጭኑ ቡሎ፣ ዥራቱ አውሳ ግንባሩ ወሎ።"» .....ተብሎ ተገጥሞላቸዋል። ራስ ወሌ የንግሥተ ነገሥታት ዘውዲቱ ባለቤት የነበሩትና በአንቺም ጦርነት ከአልጋ ወራሽ ተፈሪ መኮንን ጋር ተዋግተው ህይወታቸው ያለፈው ራስ ጉግሣ ወሌን፣ የራስ መንገሻ ዮሐንስ ባለቤት የነበሩትን ወይዘሮ ከፈይ ወሌን፣ እና ደጃዝማች አመዴ ወሌን ወልደዋል። 👑 ወይዘሮ ከፈይ ወሌ ብጡል መርሶ ባሬንቶ ▼ የራስ ወሌ ብጡል (አባ ጠጣው) ልጅ ▼ የእቴጌ ጣይቱ ብጡል ወንድም ልጅ ▼ የራስ ናደው አባወሎ ባለቤት ▼ የራስ መንገሻ ዮሐንስ ባለቤት ▼ የእቴጌ ተዋበች አሊና እቴጌ ጥሩወርቅ ዉቤ የቅርብ ዘመድ... 📜 አለቃ ተክለየሱስ እና አለቃ ገብረ እግዚአብሔር እንደጻፉት፣ ራስ ቢትወደድ ጉግሣ መርሶ ደብረ ታቦርን ቆርቁረው የአስተዳደር ከተማ አድርገዋታል። 👑 ታላቁ ጉግሣ አራት ነገሥታትን በመሾምና በመሻር ለ28 ዓመታት በዘመነ መሳፍንት የኢትዮጵያን ፖለቲካ በተፅዕኖ ውስጥ አድርገው ነበር ይባላል። ⛪ እንዲሁም ታዋቂውን ደብረ ታቦር ኢየሱስ ቤተክርስቲያን የተከሉትም ታላቁ ጉግሣ መርሶ እንደሆኑ በታሪካዊ ትውፊት ይጠቀሳሉ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 👑 ታናሹ ጉግሣና እቴጌ ዘውዲቱ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ #ታናሹ_ጉግሣ የራስ ወሌ ብጡል ልጅ ናቸው። ራስ ጉግሣ የንግሥት ዘውዲቱ ምኒልክ ባል ነበሩ። በኋላም በፖለቲካዊ ሁኔታዎች ምክንያት ከሚስታቸው ጋር በሰላሌ ይኖሩ ነበር። ⚔️ የሸዋ መኳንንት በልጅ ኢያሱ ላይ ያደረጉትን የ1916 ዓ.ም. የሥልጣን ለውጥ ተከትሎ፣ ንግሥት ዘውዲቱ ንግሥት ሆነች፤ ተፈሪ መኮንንም አልጋ ወራሽ ሆኑ። ይህንን የፖለቲካ ለውጥ ለማስቻል ዘውዲቱ ከሚወዱት ባሏ ራስ ጉግሣ ወሌ እንድትለያይ ተደረገ። 💔 እሷም “ከአባቶቼ ትዕዛዝ አልወጣም” በማለት ሳትፈልግ ከባሏ ተለያየች የሚል ትውፊት አለ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🏇 ከአማራ ሳይንት እስከ በጌምድር ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ራስ ጉግሣ የተፈጠረባቸውን ስሜት ቋጥረው የአማራ ሳይንት ገዥ ሆነው ተሾሙ። ብዙም ሳይቆይ የበጌምድር ገዥ የነበሩት ንጉሥ ወልደጊዮርጊስ አቦዬ ሞቱ። በዚህም ራስ ጉግሣ የበጌምድር ገዥ ሆኑ። ⚔️ ከዚያም የሠራዊታቸውን አቅም ማጠናከር ጀመሩ። ወደ ዘመዶቻቸው አገር የጁ በመሄድ ቆራጥ ተዋጊዎችን ሰበሰቡ። በራያ ወርደውም ከፊታውራሪ ኩቢ፣ ከአባ ጉሽሽና ከፊታውራሪ ይመር መሸሻ ጋር ተመካከሩ፤ ቃልኪዳንም ፈጸሙ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ⚔️ የራስ ጉግሣ አመፅ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ራስ ጉግሣ አቅማቸውን ካደራጁ በኋላ ወደ ዙፋኑ ላይ የነበረውን የአልጋ ወራሽ ተፈሪ መኮንን ሥልጣን ለመቃወም ክተት አሉ። ከጎጃሙ ራስ ኃይሉ ተክለ ሃይማኖት እና ከትግሬው ራስ ስዩም መንገሻ ጋርም ተላልከው ተስማሙ ተብሎ ይጻፋል። 🚩 ራስ ጉግሣ ጦራቸውን አደራጅተው ከደብረ ታቦር ወደ ጋይንት አቅጣጫ ገሰገሱ። በዚህ ወቅት አልጋ ወራሽ ተፈሪ ሁኔታውን አስጊ በማየት የሰሜን አውራጃ ገዥ የነበሩትን ደጃዝማች አያሌው ብሩ ከዳባት ተነስተው በላስታ አቋርጠው ራስ ጉግሣን እንዲገጥሙ አዘዙ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 💥 መቄት አንቺም — የመጨረሻው ጦርነት ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 📅 መጋቢት 31 ቀን 1930 ዓ.ም. በመቄት አንቺም ማርያም አካባቢ የራስ ጉግሣ ጦር ከተለያዩ የመንግሥት ኃይሎች ጋር ተጋጨ። የላስታው ደጃዝማች ወንደወሠን፣ የሸዋው ጦር፣ የደጃዝማች አያሌው ብሩ ጦር እና የየጁ የደጃዝማች ከበደ ጦር በአንድ ወገን ተሰልፈው ከራስ ጉግሣ ጦር ጋር ተዋጉ። ✈️ አውሮፕላንም በውጊያው ተሳተፈ። የእንግሊዝ አውሮፕላን ለመንግሥት ኃይል ድጋፍ ሰጥቶ በራስ ጉግሣ ሠራዊት ላይ ቦምብ ወረወረ። በዚህም የራስ ጉግሣ ጦር ተበተነ። 🐎 ራስ ጉግሣ — “አባ ደልድል” በሚል የፈረስ ስም የሚጠሩት — እስከመጨረሻው ተዋግተው፣ ቋና አካባቢ በጥይት ተመትተው ሞቱ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🕯️ የእቴጌ ዘውዲቱ ሞት ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ የራስ ጉግሣን ሞት ዜና አዲስ አበባ ለነበረችው እቴጌ ዘውዲቱ ደረሰ። እቴጌ ዘውዲቱም ብዙም ሳይቆይ ሚያዝያ 2 ቀን 1930 ዓ.ም. አረፉ። የጉግሣ ወገን ባለሥልጣናት መካከልም ደጃዝማች ኃይለማርያም ወሌ፣ ፊታውራሪ ሹምዮ ጃሎ እና ሌሎች ተማረኩ። ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ 🗣️ የቁጭት አዝማሪ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ራስ ጉግሣን ለጦርነት ያደፋፈሯቸውና የሚደግፏቸው ብለው ያመኗቸው ራስ ኃይሉ ተክለ ሃይማኖት እና ራስ ስዩም መንገሻ ግን በጦርነቱ ላይ አልተገኙም። ይህም በራስ ጉግሣ ወገን ታላቅ ቁጭት ፈጠረ። ከዚያም የእልፍኝ አዝማሪያቸው ቀኝ አዝማች ምስጋናው ለራስ ጉግሣ የተናገረው የሚከተለው አዝማሪ በታሪክ ትውስታ ቀርቷል፦ ««“በሴት ጠሩኝ ብለሽ ለምን ይቆጭሻል፣ እንዴት ያለውን ወንድ አንቺም ሰው ገድለሻል፤ በሸዋ በትግሬ መሳበቡ ምነው፣ ጉግሣን የገደለው አያሌው ዘመድ ነው።”»» 🔥⚔️ ራስ ጉግሣ ወሌ — በፖለቲካ ትግል፣ በጦርነት እና በታሪክ ትውስታ የተለየ ስም የተወሰነላቸው የዘመነ መሳፍንት መጨረሻ ዘመን መሪ ናቸው። https://mikysultan.blogspot.com 🔗 https://t.me/Oromo_geograph ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ ★ Miky Sultan Barento ★ 📜 ታሪክን እንመርምር፣ ትውስታን እንጠብቅ።